Торати Китабу: Датур
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-10-13T22:49:59.737688+00:00

Гуйҗун Китаб

Гуйҗун Китаб

1. Торати Китабу

1. Дилитў

2. Хуадян (торат)

Торати Китабу

Торати Китабу

1. Торати Китабу

1. Датур

(Датуршон, Җефон, Левит,

Исраилжынмуди фур, Чунфә фалү)

На хуэйзў йүян фанхади

Ба зыҗиди пинлүн җочў җыгә җўхо дафадилэ:

ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-176-7

© Фанйи Китабуди Янҗюйүан, 2011

Гуйҗун Китабушон зандёди минзыди цыйзы

Датур – Датуршон

Җефон – Җефон

Левит – Левит

Фур – Исраилжынмуди фур

Фалү – Чунфә фалү

Торати Китабу

ТОРАТИ КИТАБУ

Датуршон, Җефон, Левит,

Исраилжынмуди фур,

Чунфә фалү

Фанйи Китабуди Янҗюйүан

2011

Мулў

Щүян | 7
Датуршон | 9
Җефон | 120
Левит | 218
Исраилжынмуди фур | 285
Чунфә фалү | 376
Хуадян | 456

Щүян

Гуйҗун нянҗяму!

Нимуди мянчян на хуэйзў йүян ту йихуэй фанхади Торати Китабу. Тасы Гуйҗун Китабуди йигә буфын. Хўда ги жынму ба дин ёҗинди Фу гигили – җысы Гуйҗун Китабу. Тасы зэ йиче шыҗешон дин нянди дэ зунхўди, йинцысыдо дун-яди сангә дин дади җёмыншон – җысы яхўти, христиан дэ ислам – йиче Гуйҗун Китабу хуэйҗәсы тади юди буфынсы гуйҗунди.

Мый йигә жын, булүн та зэ натар җў, тасы найигә минзўди дэ щинфу нагә җёмын еба, ё зо йигә нынгу ба җыгә фу на зыҗиди фуму йүян няншонни. Гуйҗун Китабу ги йиче сыхуршон җўди жынмуди заён вынти ги хуэйдадини: замуда натар лэди, виса заму хуәдини, виса зэ шыҗешон җымущезы ха сыюр, жын вучонлиди йиху са ба та дындини.

Гуйҗун Китабу литу ю 60 дуә бын фуни, ба таму гәён Хўдади шынжынму хын дуәди быйн яншон щели. Та ба зоха шыҗе до заму шыдэди ту йигә быйн яншонди сычин либян тифәдини.

Ба Гуйҗун Китабу нын фынчын лёнгә да буфын. Зэ ту йигә буфын литу ю Торати, Зэбур, шынжынмуди фу дэ лисы фуни. Ди эргә буфынсы Инҗил (ба Инҗил кәҗя фандо хуэйзў йүяншонли). Торати Китабу – җысы Хўда ги Муса шынжын гихади ву бын фалү фу: Датуршон, Җефон, Левит, Исраилжынмуди фур дэ Чунфә фалү (ги мый йи бын фу вәму щелигә байир щүян).

Җы ву бын фу гуон бусы кэтурди, таму хансы йиче Гуйҗун Китабуди җун-ё фу. Зэ таму литу тифәдисы: замуҗя Хўда ба дун-я дэ жынму зохали, замуҗя жынму зэ дун-яшон санкэли, замуҗя таму гантуә гўнахарли, замуҗя Хўда ба Гәҗяди минжын җянчўлэ, лян таму динли хәтунли зэмусы ги таму ба Тади фалү гигили.

Торати Китабусы на гўдэ яхўти йүян щехади. На хуэйзў йүян фан җыгә фуди сыхур, сыйүн гўдэ яхўтиди бынвынли. Нянҗяму дан ба замуҗяди хуади йисы бу җыдоли, таму нын зэ җы йи бын фуди йирди хуадяншон ба таму зоҗян.

Фанйи Китабуди Янҗюйүан ги фанйижынму, бянҗижынму зэмусы ги шелүха чўбан җы бын фуди сыхур бонли монди жынму чынщин дощедини.

Хуэйзўжынму ба җы йи бын фу надо шуни дансы нян, җыгә до вәмушонсы да щихуан.

Фанйи Китабуди Янҗюйүан.

Датур

Датур

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

ДАТУРШОН

Датуршон фуди щүян

Торати Китабу лян Датуршон фу кэсыдини. Җысы Муса фалү литуди ту йи бын фу (на яхўти хуа «Торасы» җётё хуэйҗәсы фалү).

Датуршон фу на яхўти йүян ю гәҗяди минзыни – җысы «Берешит» (зусы «Датуршон»), на грек йүян «Генесис» (зусы «Фасын»). Зэ җы йи бын фу литу фәдисы шыҗе, димян, жынзў, Исраил минжын чўшы либян сычин.

Фуди туршон (1-11 буфын) тифәдисы замуҗя Хўда лян Тади хуа ба чүан шыҗе зохали. Кәсы Хўдади вида гуон бусы зэ җыгәшон. Суйжан жынму ба гўнахар ганха да Та гынчян лийүанли еба, кәсы Хўда ба та зохади жынму мә лёхади, хан цощиндини. Вончян чиди шыҗеди йиче лисы – җысы Хўда дэ жынму җунҗянниди лянщи.

Йиху зэ җёнфә литу (12-50 буфын) тифәдисы нэще жын, ба сый Хўда җянчўлэли, җё тамуди хубый чынха Тади минжынни. Зэ Ибращимэ, Исхар, Ягўбэ дэ Ягўбэди шы эргә эрзы сынхуә либян щёфә литу фәдисы Хўда ги таму гихади щүян: тамуди хубый чынха фур дуәдини, ба Хўда ги таму щүхади нэгә димян җаншонни, таму ги йиче жынзў чынха бэрэкэтини. Суйжан таму бусы дин ходи жынму еба, зэ Датуршон фу литу заму ба тамуди ванҗён дэ бухо ганбан е няндини, – кәсы таму ги Хўдади җёхо гили хуэйдали, зунхў Тали.

Зэ Датуршон фу литу нын канҗян гәшы-гўёнди тицэ дэ ще фуди ёнзыни, – җы есы дащихуанди щүфә, есы җүнмый щёфә, есы минзў дэ жынмуди миндан, есы сывын ёнзыди панвон. До вәмушон бу гуанван, йинцысы йиче бынвын лян хуа гынзыди фашу тянмандини. Билүн, зо жынди сыхур (жын на яхўти хуа фәдисы «Адам»), Хўда ба та лян тў зўшонли (на яхўти хуа тўсы «Адама»; Датур 2:7). Ди эрлэ, жын ё вуло җыгә тў дини (2:5, 3:23), ди санлэ, вучонлиди йиху, та йүан хуэйдо тў ди литуни (3:19). Җымуҗяди хуа гынзыди фашу ба щүфә вон хони дабандини, хан ба зуәзоҗя фәди вонщён е җё вон хони дунни. Юди сыхур хуа гынзыди фашу бёфә минзыди хуэйҗәсы дилищүә минзыди чўшыдини. Билүн, Вавилон чынпуди минзы на яхўти хуасы «Бавел» да «балал» («хуәдё» дунцышон чўлэли) нын бёфә замуҗя Хўда зэ нэтар ба димяншон җўди йиче жынди йүян хуәдёли зэмусы вон натар ба димяншонди йиче жын сакэли (11:9). Кәсы ба җыгә хуа гынзыди фашу дансы фанчи, дуәди сыхур фанбугуәлэ. Зэ җыгә фанйишон ба җымуҗяди җун-ё чинкуон е зыгидини.

1

Замуҗя Хўда ба тян, димян дэ таму литуди йиче дунщи зохали

1^1Датур Хўда ба тян дэ димян зохали. 2Димянсы луандундунди зэмусы кунди, йикуэзы хинан зэ мәйир кын готуни, Хўдади Лин зэ фи мяншон фидини. 3Хўда фәсы:

– Җё гуонлён юха.

Гуонлён зу юли. 4Хўда канҗян гуонлёнсы ходи, ба гуонлён лян хинан фынкэли, 5ба гуонлён җёчын быйтянли, ба хинан – еванли.

Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ту йитян.

6Хўда фәсы:

– Җё тян динзы зэ фиди донҗунни юха, җё та ба фиди шонха фынкэ.

Зу җымуҗя чынли. 7Хўда ба тян динзы зохали зэмусы ба дихади фи да тян динзы готуди фи фынкэли. Зу җымуҗя чынли. 8Хўда ба тян динзы нанчын «тянли». Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ди эртян. 9Хўда фәсы:

– Җё тян дихади фи шудо йичур, җё ган ди чўлэ.

Зу җымуҗя чынли. 10Хўда ги ган ди нанлигә минзы «димян», ба шуцуанди фи җёчын «хэли». Хўда канҗянли, жыгә дуәму хо.

11Йиху Хўда фәсы:

– Җё зэ димяншон заёнди цому җончўлэ: ги зырди цомё зэмусы җочў гәҗяди ёнзы ги зырди заён фу. Тади зыр зэ тади готян литуни.

Зу җымуҗя чынли. 12Димян ба цому сынчўлэли: җочў гәҗяди ёнзы ги зырди цомё зэмусы җочў гәҗяди ёнзы ги зырди заён фу. Тади зыр зэ тади готян литуни. Хўда канҗянли, жыгә дуәму хо. 13Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ди сан тян.

14Хўда фәсы:

– Җё тян динзышон ю гуонлён, ба быйтян дэ еван фынщёкэ, ба жызы, сыҗи дэ нянщян зыги. 15Җё гуонлён зэ тян динзышон, зущён дын йиён, ба димян жолён.

Зу жымужя чынли. 16Хўда ба лёнгә да гуонлён зохали: дади – җё пый быйтянни, щёди – жё гуан еванни[*] зэмусы ба щинщю зохали. 17Хўда ба таму гәдо тян готули, җё таму җо димянни, 18гуан быйтян дэ еванни зэмусы җё ба гуонлён лян хинан фынщёкэни. Хўда канҗянли, җыгә дуәму хо. 19Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ди сы тян.

20Хўда фәсы:

– Җё фи литуди заён хуәвар фандандан. Җё чёр да димян готу вон тяншон фи.

21Зэмусы Хўда хан ба хэ литуди хын дади есын, зэ фи литу фанданданди гәён хуәвар дэ заён чёр зохали. Хўда канҗян җыгә дуәму хо, 22зу ги таму гили кухуанли:

– Ниму вон дуәни йин, ба хэниди фи җанман, җё чёр зэ димяншон е вон дуәни йин.

23Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ди ву тян.

24Хўда фәсы:

– Җё димян ба заён хуәвар сынчўлэ: сынлин, пачун дэ заён есын.

Зу җымуҗя чынли. 25Хўда зэ дишон ба заён есын, сынлин, пачун дэ хуәвар ду зохали. Хўда канҗянли, җыгә дуәму хо.

26Хўда фәсы:

– Җё Заму җочў Замуди ёнзы дэ щёнфа ба жынму зоха, җё таму гуан йиче хэниди йү, тяншонди чёр, йиче димянди сынлин, есын дэ пачун.

27Зу җымуҗя Хўда җочў Гәҗяди ёнзы ба таму зохали, ба нанжын дэ нүжын зохали. 28Хўда ги таму панвонли холи зэмусы фәди:

– Ниму сын-ёнчи, вон дуәни йинчи, ба димян җанман зэмусы гуан та; гуан хэниди йү, тяншоди чёр дэ йиче димянди хуәвар.

29Хўда фәсы:

– Вә ги ниму ба йиче ги зырди цомё, йиче ги зырди фуди готян гидини, җё ниму чыни. 30Ги димянди есын, тяншонди чёр, йиче пачун дэ ю минди хуәвар, – Вә ба чинцо дэ цэфи гидини, җё таму чыни.

Зу җымуҗя чынли. 31Хўда ба Гәҗя зохади йиче дунщи канли – саду тэ холи. Хушон долэли, ганзо е долэли – җысы ди лю тян.

2

2^1Зу җымуҗя ба тян дэ димян, йиче тяншонди дэ димянди дунщи ду зохали. 2Ди чи тян Хўда ба Гәҗяди гункў зўванли. Ди чи тян Та ба гун ванчынлиди йимяр, хуанхали. 3Хўда ги ди чи тянди нэйитян панвонли холи, ба та зўчын гуйҗун жызыли, йинцысы нэйитян Та ба зохади гункў ванчынлиди йимяр, хуанхали. 4Җы зусы зуәзо тян дэ димянди лисы.

Зэ Эдем фуйүанни

Анлахў Торля зо тян дэ димянди сыхур, 5дишон мәю йигә дунзы, мәю цомё, йинцысы Анлахў Торля ги димяншон мә дафа йү зэмусы мәю вуло тади жын. 6Гуонсы да ди литу тончўлэди йи гўзы фи ба димян вон шыни мынли. 7Нэхур Анлахў Торля на дишонди тў золигә жын, ги тади бизы литу ба хуә чи чуйгили, жын зу хуәли. 8Йиху Анлахў Торля зэ дунфонни, Эдем литу зэлигә фуйүанзы, зу нэтар Та ба зохади жын нандунхали. 9Анлахў Торля ги йүанзыни ба заён хокан дэ хочыди готян фу зэшонли. Йүанзыди донҗунни җонди йигә ги минди фу зэмусы хан ю йигә фуни, җыгә фу нын җё жын җыдо, – сасы хади, сасы ходи+. 10Да Эдем литу тонди йигә хә; та җё йүанзыдини, йиху та фынчын сы гўзыли. 11Ту йигә хә җёдисы Фисон: та җочў Хавила җуви дифон тондини – җысы ю җинзыди вәр. 12(Нэгә дифонди җинзысы ходи, нэтар хан ю бдолах щён дэ оникс шытуни.) 13Ди эргә хә җёдисы Гихон: та җочў йиче Куш дифон тондини[*]. 14Ди сангә хә җёдисы Тигр: та да Ассирия дунбонгә тондини. Ди сыгә хәсы Евфрат+. 15Анлахў Торля ба жын нандундо Эдем йүанзыни җё та вуло дэ җокан җыгә йүанзыни. 16Анлахў Торля ги жын гилигә фынфу:

– Ба йүанзы литуди йиче фушонди готян ни ду нын чы, 17гуонсы ба йигә фушонди готян ни бу нын чы (җыгә фу нын җё ни җыдо – сасы ходи, сасы хади), йинцысы сый чы нэгә фушонди готян, нэйитян та яндин вучондёни.

18Йиху Анлахў Торля фәсы:

– Жын йигәр хуәдини, җыму бу хо. Вә ги та зо йигә бонбан, лян та йиёнди.

19Анлахў Торля лян дишонди тў зўли заён есын дэ чёрли. Йиху ба таму линдо жын гынчян, щён канйихар, ба са минзы жын ги таму нангини. Жын ба замуҗяди минзы ги таму нангили, йиче хуәвар зу ба нэмуҗяди минзы дыйшонли. 20Жын ги йиче җяниди сынлин, чёр дэ йиманди есын ба минзы нангили, кәсы таму литу ги гәҗя мәдый зошон зущён та йиёнди бонбан. 21Нэхур Анлахў Торля җё жын фили шыҗёли, та фиди нэгә курни ба тади йигынзы лыйба дынчўлэли, ба нэгә вәр на жути бячўли+. 22Анлахў Торля на нэ йигынзы лыйба золигә нүжын, йиху ба та линдо нэгә жын гынчянли. 23Жын фәсы:

– Җыгә гўдўсы вәди гўдў литуди,
жутисы вәди жути литуди.

Ба та җёчын нүжынни,
йинцысы та да жынди шынзышон нахади.

24Йинви җыгә мый йигә жын да нён-лозы гынчян зудё, лян тади нүжын чынфон пыйдуйдини, лёнгәр чынха йигә шынзыдини.

25Таму лёнгәр: нанжын дэ нүжынсы җиншынзы, таму е җыбудо, щю – җысы са.

3

3^1Анлахў Торля зохади чунсын литу дин җяндисы чончун. Чончун вынли нүжынли:

– Хўда җыншы бу җё ниму чы йүанзыниди мый йигә фушонди готянма? 2Нүжын хуэйдади:

– Йүанзыниди йиче фушонди готян вәму ду нын чы, 3гуон ба донҗун нэгә фушонди готян бу нын чы. Хўда фәсы бу җё вәму чы нэгә фушонди готян, ба та бу җё ду, йинцысы яндин вучонни!+

4Чончун фәсы:

– Ниму бу вучон, 5йинцысы Хўда җыдони, дансы чыли нэгә готян, нимуди нянҗин зу зынкэни; ниму гәҗя, зущён Хўда йиён, нын җыдо ха-хони.

6Нүжын канҗянли, нэгә фушонди готян хокан, щён зэмусы нын ги эргили. Та җюлигә готян зу чышонли. Ги тади нанжын е гилигә готян – нанжын лян та йидарни чыли. 7Тамуди нянҗин донвәр зынкэли, дунли – тамуди шынзы җиндини. Йинви нэгә ги гәҗя на инжирфуди еер бянлигә гэ куазыди лянлянзы. 8Хушон хан лёнди сыхур таму тинжянли, замуҗя Анлахў Торля зэ йүанзыни зудини, зу чёндо фу быйхули.

– 9Ни зэ натарни? – Анлахў Торля җёли жынли.

10Нэгә жын хуэйдади:

– Вә тинҗянли, замуҗя Ни зэ йүанзыни зудини. Вә зу хэли пали, йинцысы вәди шынзы җиндини, йинви нэгә чёнхали.

– 11Сый ги ни фәли нисы җиншынзыди? – Җў вынли. – Ни ба Вә бу җё чы нэгә фушонди готян чылима?

12Жын хуэйдади:

– Ни ги вә гихади нэгә нүжын, – та ги вә гили нэгә фушонди готянли, вә зу чыли.

– 13Ни виса җымуҗя ганли? – Анлахў Торля вынли нүжынли.

Та хуэйдади:

– Чончун ба вә хундёли, йинви нэгә вә чыли.

14Анлахў Торля ги нэгә чончун фәсы:

– Ви ни ганхади җыгә сычин,
Вә ба ни зуйни:
йиче сынлин дэ есын литу
зыю нисы җухади,
ни зэ дўзышон пани,
йибыйзы чы тўни.
15Вә җё ни дэ нүжын лёнгәр
чынха дуйтуни,
Нимуди хубый йиҗя лян йиҗя
е чынха дуйтуни:
Тади эрзы да ниди туни,
ни ба та да җүәхугыншон динни.

16Җў ги нүжын фәсы:

– Ни хуэ вавади сыхур яндин чылини,
ён вавади сыхур шу тындунни.

Ни вонщён ниди нанжынни:

та ги ни дон җонгуйдини.

17Җў ги нанжын фәсы:

– Тинли ниди чижын хуади йимяр,
ни ба Вә бу җё чыди готян чыли!

Зу ви ни – димянсы җухади:

Ни да димяншон шу кўди дый лёншыни.

18Ба цыязы дунзы
та ги ни җончўлэни,
ни чы тандониди ецони.

19Хан тоншон ни зын гәҗяди кулённи.

Йиху йүан хуэйдо тў литуни,
йинцысы ба ни да тў литу нахади,
йинви нисы тў,
ни йүанхуэй чынха тўни.

20Ту йигә жын, Адан, ги гәҗяди нүжын нанлигә Хэва минзы, йинцысы та чынха дун-яшонди йиче жынди мамали[*]. 21Анлахў Торля на пизы зўлигә йишон ги жын дэ тади щифузы чуангили. 22Йиху Анлахў Торля фәсы:

– Ба ха-хо җыдолиди йимяр, жын җыхур чынха зулян Заму литуди йигәли. Кан, бә җё та ба ги минди фуди готян чы, чынха йинавар хуәди!+

23Анлахў Торля ба жын да Эдем йүанзыни ганчўчили, җё вуло дини (да натар ба та нахади.). 24Ба жын ганчўчи, Та ги Эдем йүанзыди дунбонгә гәлигә Херувим[*], шуни нади да сымян җуанди хуә до, җё та каншу ги минди фу гынчян чиди лўни.

4

Каин дэ Авель

4^1Адан лян тади щифузы Хэва тунли чуонли. Та ба вава хуэшонли, йиху сын-ёнлигә эрзы – Каин. Хэва фәсы:

– Чечў Җўди бонцу вә дыйлигә эрзы![*]

2Йиху та ба Каинди щүнди Авель сын-ёнхали. Авель чынха фон-ёнди жынли, Каинсы җуонҗяхан. 3-5Гуәлищезы жызы Каин ба дишонди лёншы ги Җў налэ җүчын гўрбанили. Авель е да тади тушур ёнчүн литу җянчўлэли җигә ёнгозы, ба тамуди ю ги Җў жүгили.

Җў щихуанди җешули Авельди гўрбанили, кәсы ба Каинди гўрбани мә жын, йинви нэгә та чишонлэли, тади лян фали юцули. 6Җў вынли Каинли:

– Виса ни чишонлэли? Виса ни фон ляндини? 7Ни дансы ган хо сычин, ба ту тэчелэ. Дансы бу ганли, гўнахар зэ мын гынчян дындини. Гўнахар щён гуан нини, кәсы ни ё ги та дон җонгуйдини+.

8Каин ги гәҗяди щүнди Авель фәсы:

– Заму зу тандони.

Таму доли тандонили. Нэтар Каин ги щүнди Авель щяли шули, ба та дасыли. 9Җў вынли Каинли:

– Ниди щүнди зэ нанини?

Каин хуэйдади:

– Бу җыдо. Нандый вәсы җокан щүндиди жынма?

10Җў фәсы:

– Ни ганлигә са сычин? Ниди щүндиди ще зэ димяншонни: ще ги Вә чў шындини. 11Нисы җудёди; йинви ни лян щүндиди ще ба ди яндёли, димян бу җешу нили. 12Замуҗя ни вуло җуонҗя еба, кәсы та ги ни бу ги шучын. Да җыгә сыхур ни чынха юванжын дэ лищёнжынни.

13Каин ги Җў фәсы:

– Җыгә зуй до вәшон җундихын, вә шубучў. 14Ни ба вә да димяншон җуйдини, вә да Ниди мянчян цонхани. Вә чынха юванжын дэ лищёнжынли – мый йигә жын ба вә нын дасы.

15Кәсы Җў фәсы:

– Сый дан ба Каин дасыли, ги та ба чи лэзыди чу богини.

Җў зу ги Каинди шыншон зўли йигә җихо, бә җё пынҗян тади жын ба та дасыли+. 16Каин да Җў гынчян зудёли, җўдо Нод дифоннили, зэ Эдем йүанзынниди дунбонгә. 17Каин лян тади щифузы тунли чуонли, та ба вава хуэшонли, йиху сын-ёнлигә эрзы Енох. Каин зу нэгә сыхуршон щюгэли чынпули, ба та нанчын Енохли, лян гәҗя эрзыди минзы йиён. 18Енох чынха Ирадди дадали, Ирад чынха Мехиаельди дадали, Мехиаель чынха Мафусалди дадали, Мафусал чынха Ламехди дадали. 19Ламех чүли лёнгә щифузы: ту йигә җёдисы Ада, ди эргә – Цилла. 20Ада сын-ёнлигә эрзы Цавал. Та чынха зэ җонфон литу җўди жынму дэ фон-ёнди жынмуди дадали. 21Тади щүндиди минзысы Цувал. Та чынха йиче на лира дэ суәназы фади жынмуди дадали. 22Цилла сын-ёнлигә эрзы Тувалкаин, тасы зў те җясыди дэ тун пынпынзыди теҗён. Тувалкаинди мыймыйсы Ноема. 23Ламех ги гәҗяди лопәму фәсы:

– Ада дэ Цилла, ниму ба вә тин!

Лопәму, ниму тин, вә фә сани!

Дансы нанжын шонли вә – вә дасы нэгә жынни!

Дансы эрвазы дали вә – вә дасы нэгә эрвазыни!

24Ги дасы Каинди жын ба чи лэзыди чу богини,
кәсы ги дасы Ламехди – чи бянҗя чишы хуэй.

25Адан кә лян тади щифузы тунли чуонли. Та сын-ёнлигә эрзы, нанлигә Сиф минзы, йинцысы Хэва фәли: «Хўда ги вә цыминлигә щин эрзы, җё тихуан щянчян Каин дасыди Авельни»[*]. 26Сиф гынчян сын-ёнлигә эрзы, минзы җёдисы Енос; зу да нэхур дашон жынму бэвонтуә Җўли.

5

Аданди хубый

5^1Җысы Аданди хубый. Хўда ба жын зохади сыхур, җочў гәҗяди ёнзы золи тали. 2Та ба нанжын дэ нүжын зохали, ги таму панвонли холи. Зохади сыхур, Хўда ги таму ба минзы е нангили – «жын»+.

3Адан йибый саншы суйди сыхур дыйлигә эрзы, лян та йиёнди. Адан ги та нанлигә минзы Сиф. 4Ба Сиф сын-ёнхади йиху, Адан хуәли бабый суй; та хан дыйли эрнүли. 5Хуәдо җюбый саншы суйшон, Адан вучонли.

6Сиф йибый лин ву суйди сыхур дыйлигә эрзы Енос. 7Ба Енос сын-ёнхади йиху, Сиф хуәли бабый лин чи суй; та хан ю эрнүлэ. 8Хуәдо җюбый шы эр суйшон, Сиф вучонли.

9Енос җюшы суйди сыхур дыйлигә эрзы Каинан. 10Ба Каинан сын-ёнхади йиху, Енос хуәли бабый шыву суй; та хан ю эрнүлэ. 11Хуәдо җюбый лин ву суйшон, Енос вучонли.

12Каинан чишы суйди сыхур дыйлигә эрзы Малелеил. 13Ба Малелеил сын-ёнхади йиху, Каинан хуәли бабый сышы суй; та хан ю эрнүлэ. 14Хуәдо җюбый шы суйшон, Каинан вучонли.

15Малелеил люшы ву суйди сыхур дыйлигә эрзы Иаред. 16Ба Иаред сын-ёнхади йиху, Малелеил хуәли бабый саншы суй; та хан ю эрнүлэ. 17Хуәдо бабый җюшы ву суйшон, Малелеил вучонли.

18Иаред йибый люшы эр суйшонди сыхур дыйлигә эрзы Енох. 19Ба Енох сын-ёнхади сыхур, Иаред хуәли бабый суй; та хан ю эрнүлэ. 20Хуәдо җюбый люшы эр суйшон, Иаред вучонли.

21Енох люшы ву суйди сыхур дыйлигә эрзы Мафусал. 22Мафусал сын-ёнхади йиху, Енох хуәли санбый суй, та җочў Хўдади лўфу зули, та хан ю эрнүлэ. 23Енох хуәли санбый люшы ву суй. 24Та җочў Хўдади лўфу зули. Йиху Енох бу җянли, Хўда ба та җешухали.

25Мафусал йибый башы чи суйди сыхур дыйлигә эрзы Ламех. 26Ламех сын-ёнхади йиху, Мафусал хуәли чибый башы эр суй; та хан ю эрнүлэ. 27Хуәдо жюбый люшы җю суйшон, Мафусал вучонли.

28Ламех йибый башы эр суйди сыхур дыйлигә эрзы. 29Ламех ги та нанлигә Нух минзы зэмусы фәсы: «Зэ Җў җудёди дишон, җыгә вава ги заму зэ димяншон ганди гункўшон куан щинни[*]+.

30Нух сын-ёнхади йиху, Ламех хуәли вубый җюшы ву суй; та хан ю эрнүлэ. 31Хуәдо чибый чишы чи суйшон, Ламех вучонли.

32Нух вубый суйди сыхур дыйли сангә эрзы: Сим, Хам, Иафет.

6

Нухди лисы

6^1Жынму зэ димяншон йүәщин дуәхали. Таму е сын-ён нүзымули. 2Ба жынмуди нүзымуди җүнмый канҗян, Хўдади эрзыму, ба сый каншон, зу ба та ги гәҗя чүшонли. 3Йинви нэгә Җў фәсы:

– Вәди Лин лян жынму йинавар бу зынҗон, йинцы тамусы жути; җё тамуди гуонйин жызы чынха йибый эршы суй.

4Зу нэгә сыхур дэ вонхуди жызышон димяншон хан ю да ханзыди жынни, йинцысы Хўдади эрзыму[*] до жынмуди нүзыму гынчян лэдини, нүзыму да тамушон сын-ён эрнүдини. Таму чынха шонвоннянди чўли минди батырли+. 5Җў канҗянли, жынму зэ димяншон ганли дуәшо ха сычин; таму щинниди нети есы хади+. 6Ба жынму зэ димяншон зохади йимяр, Хўда хухуэйли, щинни е пәфанли. 7Җў зу фәсы:

– Вә ба зохади жынму да димяншон щёмедёни, лян таму ба йичеди есын, пачун дэ чёр. Ба таму зохади йимяр, Вә хухуэйдини. 8Җў гуон ба йигә жын каншонли, тади минзы җёди Нух.

9-10Җысы Нухди лисы. Нух ю сангә эрзыни: Сим, Хам дэ Иафет. Зэ җўди йиче жын литу гуон Нухсы гундоди дэ мәцуәди жын. Та җочў Хўдади лўфу зудини.

11Димян зэ Хўдади нянҗинни чынха сыбудыйдили: тади готу ха сычин мандёли. 12Хўда канҗянли, димян чынха сыбудыйдили: жынму ду зэ җя лўшон зудини. 13Хўда ги Нух фәсы:

– Вә ба димяншон җўди жын ду щёмедёни: зэ димяншон тамуди ха сычин мандини. Вә ба таму лян димян йидарни щёмедёни. 14Кәсы ни на гофер муту бан ги гәҗя зў йигә чуан, ги литу щён җиҗян фонзы, ба ли-вэ на сунҗё җанчў. 15Чончисы йибый вушыгә метр, куандисы эршы вугә метр, годисы шы вугә метр, 16ба динзы зэ вон гони зў бангә метр, да бонни зў йигә мын. Ба чуан литу зўчын санцынзы. 17Вә ба димян на хунфи яндёни, ба йиче юминди щёмедёни. Зэ димян готу җўди ду шәдёни. 18-19Кәсы лян ни вә щён дин хәтунни. Ни лян ниди эрзыму, щифузы, эрзыди щифурму җиндо чуан литучи зэмусы ба лёнгә фон сынлин, гунди дэ муди, надо чуан литу, җё таму, зулян ни йиён, ба мин җюха. 20Җё мый йидуйдурди чёр, сынлин дэ димяншонди заён хуәвар лян ни йидарни җиндо чуан литу, җё ба мин җюха. 21Ни ги гәҗя дэ сынлин ба заён чыди нашон, – ги гәҗя дэ таму ба лёншы шелүха. 22Нух зу җочў Хўда гихади фынфу ганли.

7

7^1Хўда ги Нух фәсы:

– Ни лян ниди җящя йидарни җиндо чуан литу. Вә канҗяндини, йиче җўди жын литу гуонсы ни до Вәшон гундоди. 2Ни да йиче ганҗин сынлин литу ба чи дуйдур муди дэ гунди, да йиче буганҗинди литу ба йидуйдур муди дэ гунди 3зэмусы да йиче тяншонди чёр литу ба чи дуйдур муди дэ гунди нашон. Җё таму йиху зэ димяншон вон дуәни йинчи. 4Чи тянди йиху Вә ги димяншон ба йү дафачини (та щя сышы тян дэ сышы вэщини). Вә ба Вә зохади йиче хуәвар да димяншон щёмедёни.

5Нух зу җочў Хўда гихади фынфу ганли. 6Нух любый суйди сыхур, хунфи фатуәли. 7Нух лян тади эрзыму, тади щифузы лян эрзыди щифурму йидарни җинли чуан литули, дуәли хунфили. 8Да йиман сынлин литу, ганҗинди дэ буганҗинди, чёр дэ заён димяншонди пачун, 9ги чуан литу лэли йи дуйдур, муди дэ гунди, – җочў Хўда фәхади. 10Чи тянди йиху хунфи фатуәли. 11Нух любый суйди нэйинян, эр йүә шы чиди нэйитян, дихади мәйир кынди фичүан ду кэкэли, тяншонди шанзы е кэкэли; 12йү вон димяншон щяли сышы тян дэ сышы вэщи. 13Зу нэйитян Нух лян тади эрзыму Сим, Хам дэ Иафет, лян щифузы дэ эрзымуди щифур ду җиндо чуан литули, 14лян таму йидарни йиче есын дэ сынлин җочў гәҗяди ёнзы зэмусы йиман димяншонди пачун җочў гәҗяди ёнзы дэ йиче чёр (ю моди дэ ю бонзыди) җочў гәҗяди ёнзы е ду җинчили. 15Таму литу сый ю хуә чи йидуйдурҗя җиндо Нухди чуан литули, 16мый йигә ёнзыди гунди дэ муди, – замуҗя Хўда ги Нух фәли. Җў да Нухди хуту ба чуанди мын гуанчўли. 17Хунфи фали сышы тян. Фи шонлэди сыхур, ба чуан гончелэли, чуан зу футуәли. 18Фи зысы вонче чедини, ба димян яндёли. Чуан зэ фи готу фудини. 19Фи йүәщин голи, ба йиче зэ тян дихади го сан ду гэчўли. 20Фи ли го сан на чигә метр челэли, сан ду зэ фи литу буҗянли. 21Зу нэхур димяншон җўди йиче хуәвар ду шәдёли: чёр, сынлин, есын дэ димяншонди йиче пачун зэмусы йиман жын. 22Димяншон сый ю хуә чи, ду вучонли. 23Йиче димяншонди жын, сынлин, заён хуәвар дэ тяншонди чёр – таму ду да димяншон щёмедёдини. Гуонсы Нух лян та зэ чуан литуди хуәвар ба мин җюхали. 24Хунфи фали йибый вушы тян.

8

8^1Хўда ба Нух дэ лян та зэ чуан литу йидарниди есын дэ сынлин җичелэли. Хўда вон димяншон ба фын дафачили, фи тунхули, 2дихади мәйир кынди фичүан гуанчўли, тяншонди шанзы ду гуанчўли, йү җўхали. 3-4Фи манмар да димяншон хачили, йибый вушы тянди йиху фи тунтуәли: чийүә шы чиди нэйитян чуан зандо Араратди саншонли. 5Фи манмар тунди йичыр до шыйүәли. Шыйүәди ту йитяншон санди диндир чўлэли. 6Гуәли сышы тян. Нух ба зўхади чуонзы кэкэ, 7зу да чуан литу ба йигә лова фончўчили. Димян хан мә ганлиди йимяр, җыгә лова зэ тяншон фидилэ. 8Йиху Нух ба йигә гәзы фончўчили, щён канйихар, фи тунли мәю; 9кәсы гәзы ба луәди вәр мә зоҗуә, та йүан фихуэйлэли, йинцысы йиче ди хан зэ фи литуни. Нух чынкэ шу ба гәзы надо чуан литули. 10Гуәли чи тян, та кә ба гәзы фончўчили. 11Нэгә гәзы хубар фихуэйлэли – зуйтузы литу чеди маслинафуди еер, Нух ба хунфи җўхади дунли. 12Та кә дынли чи тян, йүанхуэй ба гәзы фончўчили, кәсы нэгә гәзы зэ мә фидилэ. 13Нух любый лин йи суйди нэйинян, җынйүә чў йи фи сынхачили. Нух ба чуан кэкэ канҗянли: димян гандёли. 14-15Эр йүә эршы чи тянди нэйитян, димян ганлиди йимяр, Хўда ги Нух фәди:

– 16Ни лян щифузы, эрзыму лян тамуди щифур да чуан литу ду чўлэ. 17Ба йиче хуәвар, чёр, тугў дэ димяншонди пачун линчўлэ: җё таму вон дуәни йинчи, ба димян җанман+.

18Нух лян тади эрзыму, щифузы лян эрзымуди щифур да чуан литу чўлэли; 19йиче димяншонди есын, чёр, пачун җочў гәҗяди ёнзы е чўлэли.

20Нух ги Җў гэлигә шо гўрбаниди җуәзы; та да мый йигә ёнзыди ганҗин сынлин дэ чёр литу җянчўлэли җигә, жүли шоди гўрбанили. 21Җў ба шо гўрбаниди щён видо щишон разыли, ги Гәҗя фәсы:

– Вә ви жынмуди ганбан ба димян зэ бу җули. Да нянчинди сыхур жынмуди вонщён ха еба, кәсы Вә зэ бу щёме йиче юминдили+. 22Че димян юди сыхур, тади готу са җунзы, шу шучын, дун дэ жә, щятян дэ дунтян, быйтян дэ еван зэ буҗўли.

9

9^1Хўда ги Нух дэ тади эрзыму гили кухуанли:

– Ниму дуәйү сын-ён, ба димян җаншон+. 2Җё димяншонди йиче есын, тяншонди йиче чёр, димяншонди йиче пачун, хэниди йиче йүр зунхў ниму: Вә ба таму ги нимуди шуни җёгидини. 3Ба йиче юминди сынлин Вә гиди җё ниму чыни, зущёнсы зочян Вә ба чинцо дэ цэфи гихади йиён+. 4Кәсы ниму йидяр ду бу нын чы ю щеди жу, йинцысы мин зэ ще литуни+. 5Ви нимуди ще, сый ёли нимуди минли (буфә җысы сынлин хуэйҗәсы жын), Вә е ё тади минни. 6Сый дансы садё жын, данлин жын ба та е садёни, йинцысы жын җочў Хўдади ёнзы зохади+. 7Ниму дуәйү сын-ён, ба димян җаншон.

8Хўда ги Нух дэ тади эрзыму фәсы:

– 9-11Вә лян ниму дэ нимуди хубый зэмусы да чуан литу чўлэди йиче хуәвар (чёр, сынлин дэ есын) дин хәтунни. Да җыгә сыхур хунфи ба йиче хуәвар зэ бу щёмели, ба димян зэ бу зўгуонли.

12Хўда фәсы:

– Җы зусы Вә лян ниму дэ йиче хуәвар динха йинаварди хәтунди җихо: 13Вә зэ йүнцэ литу щянчўлэлигә гон – җы зусы Вә лян димяншон җўди жынму дэ хуәвар динха хәтунди җихо. 14Вә дан җисы да димян готу ба йүнцэ шудо йидарни, йүнцэ литу чўлэгә гонни. 15Нэхур Вә зу ба Вә лян ниму дэ лян йиче хуәвар динхади хәтун щёнчелэни; хунфи зэ бу щёме йиче хуәварли. 16Вә дан ба йүнцэ литуди гон канҗян, зу ба гәҗя лян димяншон җўди жынму дэ йиче хуәвар динхади йинаварди хәтун җичелэни.

17Хўда ги Нух хан фәсы:

– Җысы хәтунди җихо. Вә ба та лян йиче зэ димяншон җўди хуәвар диншонли. 18Да чуан литу чўлэди Нухди эрзымусы Сим, Хам (тасы Ханаанди дада) дэ Иафет. 19Таму сангәрсы Нухди эрзы, зу да тамушон йиче димяншонди жын сын-ёнхади. 20Нух вуло дидини; тасы ту йигә жын, сый ба путойүанзы җуншонли. 21Йихуэй Нух ба путоҗю хәшон зуйдёли, йинви нэгә та җиншынзы зэ гәҗяди җонфон литу тонхали+. 22Ханаанди дада Хам ба тади щю канҗянли, зу ба җыгә ги лёнгә дищүн фәли+. 23Сим дэ Иафет ги гәҗяди шыншон пыйлигә позы, вонху тунди җинли җонфон литу, ба дадади щю лян позы шанчўли. Таму ба лян вонгуә мә җуан, йинви нэгә ба дадади җиншынзы мә канҗян. 24Нух зуйгуәлэди йиху, җинщинлэ, ба щё эрзы ганхади җыдоха, 25фәсы:

– Ханаансы җудёди. Җё та чынха дищүнмуди линйирди нў!

26Та хан фәли:

– Җё вәму куаҗён Сим бэвонди Анлахў Торля! Җё Ханаан чынха Симди нўчи. 27Хўда панвонди җё Иафетди хубый җўдо сыҗу-бахани! Җё Иафет хубый җўдо Сим хубыйди җонфонди донҗуннини! Җё Ханаан чынха тади нў.

28Хунфи гуәлиди йиху, Нух хуәли санбый вушы суй. 29Хуәдо җюбый вушы суйшон, Нух вучонли.

10

10^1Җысы Нухди эрзымуди Сим, Хам дэ Иафетди хубый. Хунфи гуәлиди йиху, Сим, Хам дэ Иафет юли эрнүли.

2Иафетди эрзыму: Гомер, Магог, Мадай, Иаван, Фувал, Мешех дэ Фирас. 3Гомерди эрзыму: Аскеназ, Рифат дэ Фогарма. 4-5Иаванди эрзыму: Элиса дэ Фарсис зэмусы киттейжынму дэ роданейжынму (таму ба хэянзыди дифон дэ хэдо җаншонли). Җы зусы Иафетди хубый, таму җўди дифон, тамуди җящя дэ минзў: тамуди мый йигә минзў ю гәҗяди йүянни.

6Хамди эрзыму: Хуш, Мицраим, Фут дэ Ханаан. 7Хушди эрзыму: Сева, Хавила, Сафта, Раама дэ Савтеха. Раамди эрзыму: Шева дэ Дедан+. 8-9Хуш ю йигә эрзы Нимродни; тасы дун-яшонди ту йигә батыр зэмусы до Җў мянчян тасы йигә видади давижын. (Зу да җытар чўлэлигә кугәр: «Зэ Җўди мянчян ни зущёнсы Нимрод йиёнди вида давижын!») 10Датур тади хуоншонди гуйҗясы Вавилон, Урук дэ Аккад (таму ду зэ Сеннаар гуйҗянини). 11Нимрод да җыгә гуйҗя зудо Ассирияли, зэ нэтар та гэлигә Ниневия чынпу, Реховот-Ир дэ Калах чынпу,+
12зэ Ниневия дэ Калах чынпуди (җысы җинчын) донҗунни гэлигә Ресен чынпу.

13Мицраимди хубыйсы лудэйжынму, анамейжынму, лехавейжынму, нафтухейжынму, 14патрусейжынму, каслухейжынму дэ кафторейжынму (тамуди хубыйсы филистимжынму).

15Ханаанди эрзысы Сидон (җысы тади тушур) дэ Хет, 16тамуди хубыйсы евусейжынму, аморейжынму, гергесейжынму, 17хиввейжынму, аркейжынму, синейжынму, 18-19арвадейжынму, цемарейжынму дэ хаматейжынму. Йиху хананейжынмуди җящя куанкуанди ба җымуҗяди дифон җаншонли: да Сидон тамуди гуйҗя доли Герар бонгәрли, йиху доли Газы дифонли, да Содом, Гоморра, Адма дэ Цевоим чынпу до Лаша дифонли. 20Җы зусы Хамди хубый; тамуди җящя, минзў дэ җўди дифон. Тамуди гә зў фәдисы гәҗяди хуа.

21Сим е ю эрнүли. Тасы йиче Еверди эрзымуди хубый, Иафетди да гәгә+. 22Симди эрзымусы Елам, Ашшур, Арфаксад, Луд дэ Арам. 23Арамди эрзымусы Уц, Хул, Гефер дэ Маш. 24Арфаксат ю йигә эрзы Салани, Салади эрзысы Евер. 25Евер гынчян сын-ёнхади лёнгә эрзы: ту йигә җёдисы Фалек, йинцысы зу нэгә сыхур димян фынщёкэдини, ди эргәсы Йоктан. 26Йоктан е ю эрзымуни: Алмодад, Шалеф, Хацармавеф, Иерах, 27Гадорам, Узал, Дикла, 28Овал, Авимаил, Шева, 29Офир, Хавила дэ Иовав. Җы ду зусы Иоктанди эрзыму,+
30таму җўди дифон да Меша вон дунбонгә, до Сефар саншондини. 31Җы зусы Симди хубый; тамуди җящя, минзў дэ җўди дифон, тамуди гә зў фәдисы гәҗяди хуа.

32Җы зусы Нух эрзымуди җящя, тамуди щинмин дэ да таму гынчян чўлэди йиче минзў – хунфи гуәлиди йиху, димяншонди йиче минзў зу да таму гынчян чўлэди.

11

Вавилонди го лу

11^1Нэгә сыхур чүан дун-я ю йигә йүянни, йимур-йиёнди хуани. 2Да дунбонгә зутуә, жынму доли Сеннаарди пинтаннили, зу нэтар таму җўхали+. 3Таму йиҗя ги йиҗя фәсы:

– Лян бый тў заму зўщезы җуанту зэмусы ба та зэ хуә литу шойихар.

Зу җымуҗя таму шытуди вифыншон сыйүнтуә җуантули, шыхуэйди вифыншон – хию.

– 4Заму гэ йигә чынпу, лян тян йиён годи йигә лу, – жынму фәсы. – Зу җымуҗя заму ба миншын дыйшонни, зэ бә җё дун-яшон мә йинщёнди сакэли.

5Җў халэ щён канйихар жынму гэхади чынпу дэ луни. 6Җў фәсы:

– Тамусы йигә минзў, таму йүндисы йигә йүян. Җы цэсы тамуди датур сычин! Зў са – са ду да тамуди шушон лэни. 7Заму хачи ба тамуди йүян хуәдё, җё таму йиҗя ба йиҗя зэ бә дунли!

8Җў ба таму да нэтар ги йиче дун-яшон сакэли; зу җымуҗя таму ба гәҗяди чынпу мә гэчўлэ+. 9Йинви нэгә җыгә чынпу җёдисы Вавилон[*]; Җў зэ нэтар ба димяншон җўди йиче жынди йүян хуәдёли, да нэтар ги дун-яшон ба йиче жын сакэли.

Симди хубый

10Җысы Симди хубый: хунфи эрнян гуәлиди йиху, Сим йибый суйди сыхур дыйлигә эрзы Арфаксад. 11Арфаксад сын-ёнхади йиху, Сим хуәли вубый суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. 12Арфаксад саншы ву суйди сыхур дыйлигә эрзы Сала. 13Сала сын-ёнхади йиху, Арфаксад хуәли сыбый лин сан нян; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. 14Сала саншы суйди сыхур дыйлигә эрзы Евер. 15Евер сын-ёнхади йиху, Сала хуәли сыбый лин сан нян; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. 16Евер саншы сы суйди сыхур дыйлигә эрзы Фалек. 17Фалек сын-ёнхади йиху, Евер хуәли сыбый саншы суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. 18Фалек саншы суйди сыхур дыйлигә эрзы Рагав. 19Рагав сын-ёнхади йиху, Пелег хуәли эрбый лин җю суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. 20Рагав саншы эр суйди сыхур дыйлигә эрзы Серух. 21Серух сын-ёнхади йиху, Рагав хуәли эрбый лин чи суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. 22Серух саншы суйди сыхур дыйлигә эрзы Нахор. 23Нахор сын-ёнхади йиху, Серух хуәли эрбый суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. 24Нахор эршы җю суйди сыхур дыйлигә эрзы Фарра. 25Фарра сын-ёнхади йиху, Нахор хуәли йибый шы җю суй; та хан ю эрзыму дэ нүзымуни. 26Фарра чишы суйди сыхур, та гынчян сын-ёнхади эрзымусы Ибрамэ, Нахор дэ Аран.

Фарради хубый

27Җысы Фарра дэ тади хубый: Фарра гынчян сын-ёнхади эрзымусы Ибрамэ, Нахор дэ Аран. Аран гынчян ю йигә эрзыни, минзы җёдисы Лут. 28Тади дада Фарра хуәди сыхур, Аран зэ гәҗяди зўгуй, халдейжынму дифонди Ур чынпуни вучонли. 29Ибрамэ дэ Нахор чүли щифурли: Сара чынха Ибрамэди щифурли, Нахорди щифурсы Малика, Аранди нүзы (Арансы Малика дэ Искади дада). 30Сара бу нын сын-ён, та мәю эрнү. 31Фарра лян гәҗяди эрзы Ибрамэ, сунзы Лут (Аранди эрзы) дэ щифур Сара, Ибрамэди щифузы, да халдейжынмуди дифонди Ур чынпу йидарни зудё, щён вон Ханаан дифоншон чи; кәсы таму доли Харран чынпунили, зу зэ нэтар җўхали. 32Нэтар эрбый лин ву суйшон Фарра вучонли.

12

Хўда ханли Ибрамэли

12^1Җў ги Ибрамэ фәсы:

– Ни ба гәҗяди зўгуй, чинчин-лўҗян дэ дадади фонзы лёха, до Вә ги ни зыгиди дифоншон чи. 2Вә ба ни зўчын вида минзўди дадани, ги ни ги Вәди бэрэкэтини зэмусы җё ни дый миншынни: зу җымуҗя ни гәҗя чынха бэрэкэтини! 3Сый ба ни куаҗён, Вә е ба та куаҗённи зэмусы ги та ги бэрэкэтини! Сый җу нили, Вә е җу тани! Йинви җыгә димяншон җўди йиче жын чечў ни зу юха Вәди бэрэкэтини!+

4Ибрамэ зу җочў Җў ги та фәхади хуа шонли лўли; Лут лян Ибрамэ йидарни зудёли. Ибрамэ чишы ву суйди сыхур, та да Харран чынпуни зудёли. 5Та ба гәҗяди щифузы Сара, җыэрзы Лут, зынхади йиче цэбый дэ таму зэ Харран чынпу юди йиче жын линшон, лян таму йидарни зули Ханаан дифонли. Таму доли Ханаанли, 6йиху доли ли Сихем бу йүанди йикуә Море җўчылёфу гынчянли. Нэгә сыхур зэ җыгә дифонни хананейжынму җўдини.

7Җў до Ибрамэ гынчян фәсы:

– Вә ба җыгә дифон ги ниди хубый гигини!

Ибрамэ зу зэ нэтар ви ги та гынчян лэди Җў гэлигә шо гўрбаниди җуәзы. 8Йиху та зули саннили. Җыгә сан ко Вефиль чынпуди дунбонгә зандини. Зу зэ нэтар Ибрамэ залигә йинпан (Вефиль ли та зэ щибонгәни, Гай – зэ дунбонгәни). Зэ нэтар Ибрамэ ги Җў гэлигә шо гўрбаниди җуәзы, бэвонли Җўли. 9Йиху Ибрамэ вон Ханаан дифонди нанбонгә зули.

Ибрамэ доли Египетли

10Нэгә дифоншон вәнян долэли. Ибрамэ зули Египет, нэтар зотуә җўди вәрли+. 11До Египет гынчян, та ги Сара фәсы:

– Вә җыдони, ни тэ җүндихын. 12Египетжынму канҗян ни зу дунни, нисы вәди щифузы, йинви нэгә ба ниди мин люхани, ба вә дасыни. 13Ни ги таму фә, нисы вәди мыймый, җыгә до вәшон ю хони: җымуҗя ни ба вәди мин җюхани!+

14Ибрамэ доли Египетли. Зэ нэтар жынму ба Саради җүнмый канҗянли. 15Хуоншон җяниди гуанжынму канҗян та, зэ хуоншон мянчян куатуә тади җүнмыйли, йинви җыгә ба Сара линдо нэгә гуйҗяди хуоншонди җянили. 16Чечў Саради йинйир, Ибрамэди сычин холи: та гынчян юли хошо ён, ню, лүлүзы, луәтуә, нан-нү нўли. 17Нэгә гуйҗяди хуоншон ба Ибрамэди щифузы линдо гәҗяди фонзыниди йимяр, Җў җё нэгә гуйҗяди хуоншон лян тади җящя шули да бэляли. 18Гуйҗяди хуоншон ба Ибрамэ хандо гынчян фәсы:

– Ни ганлигә са? Виса ги вә мә фә, тасы ниди щифузы? 19Виса ни ба та җёчын мыймыйли? Вә зу ви җыгә вонщёнди ба та чүшонни! Ни ба ниди щифузы линшон куэ да җытар зу!

20Та гиди фынфу җё ба Ибрамэ лян щифузы дэ тади йиче цэбый суншон зуни.

13

Ибрамэ лян Лут йиҗя линкэ йиҗяли

13^1Ибрамэ ба тади йиче цэбый нашон, лян щифузы дэ Лут йидарни да Египет зудё, йүан доли Негев дифонли. 2Җыгәди йиху Ибрамэ фали цэли – ю тугўли, җинзы лян йинзыли. 3-4Да Негев та йүан доли Вефильли, до Гай дэ Вефиль донҗунниди вәршонли (зочян зэ җытар та за йинпанли зэмусы гэлигә шо гўрбаниди җуәзы). Нэтар Ибрамэ бэвонли Җўли. 5Лян Ибрамэ зуҗуанди Лут гынчян е юли гәҗяди тугў дэ җонфонли. 6Дифон кәҗя ги таму лёнгәр бу гули: тамуди цэбый дуәди йимяр, йидарни җўчи тэ зыйчяли. 7Зу ви җыгә Ибрамэди дэ Лутди фон-ёнжынму зынҗонкэли (Зу нэгә сыхур зэ җыгә дифоншон җўди хананейжынму дэ периззейжынму). 8Ибрамэ зу ги Лут фәсы:

– Замусы чинчин-лўҗян, йинви җыгә заму дэ замуди фон-ёнжынму бу нын зынҗон. 9Җы йиче дифон зэ ниди мянчянни – заму ба та фынкэ. Ни дан җянчўлэ зуәбонгә, – вә зу ба юбонгә җяншонни. Ни дан җянчўлэ юбонгә, – вә зу ба зуәбонгә җяншонни.

10Лут канжянли, йиманди Иордан хәди чуандо йичыр до Сигор гынчян ю хошо фини, зущёнсы Җў зэхади йүанзы хуэйҗәсы Египетди фуҗү димян (Нэгә сыхур Җў ба Содом дэ Гоморра чынпу хан мә щёмедё)+. 11Лут ба Иордан хәди чуандо җяншон, да дунбонгә зули. Зу җымуҗя тамуди лў фынкэли: 12Ибрамэ җўдо Ханаан дифонли, Лут – зэ чуандоди чынпу бонгәрнили. Та зэ Содом чынпу гынчян зали йинпанли. 13Содом чынпуни җўди жынму дусы щин хади жынму. Таму зэ Җў мянчян ганли хошо гўнахар+.

Ибрамэ бандо Хевронли

14Лут да Ибрамэ гынчян зудёди йиху, Җў ги Ибрамэ фәди:

– Җуангуәчи! Да җытар ни ба быйбонгә дэ нанбонгә, дунбонгә дэ щибонгә канйихар. 15Ба ни канҗянди җы йиче дифон зущён йинаварди цэбый Вә ги ни дэ ниди хубый гигини. 16Вә ба ниди хубый, зущён сазы йиён, вон дуәни йинни: зущён фубучўлэди сазы йиён, зу нэмуҗя ба ниди хубый е фубучўлэ. 17Ни чи, ба Вә ги ни щён гиди нэгә дифон җуанйигуәр, да җыбонгә до нэбонгә.

18Ибрамэ ба тади йинпан шушон доли Хеврон дифон гынчянди Мамре җўчылёфуди фулиннили, зу зэ нэтар та җўхали зэмусы ги Җў гэлигә шо гўрбаниди җуәзы.

14

Ибрамэ ба Лутди мин даҗюхали

141-2Нэгә сыхур сыгә хуоншон: Сеннаар гуйҗяди хуоншон Амрафел, Елласар гуйҗяди хуоншон Ариох, Елам гуйҗяди хуоншон Кедарлаомер дэ Гоим гуйҗяди хуоншон Фидал лян данлинди вугә хуоншон: Содом чынпуди хуоншон Бара, Гоморра чынпуди хуоншон Бирша, Адма чынпуди хуоншон Шинав, Севоим чынпуди хуоншон Шемевер дэ Бела (җыхур җёди Сигор) чынпуди хуоншон датуә җонли. 3Җы вугә хуоншон ба тамуди җүндуй шудо Сиддим чуандонили (җыхурсы Сыхэ). 4Шы эр нян таму шули Кедорлаомер хуоншонди япыйли, шы сан няншон фанчелэли. 5Ди шы сы няншон Кедорлаомер лян тади лянбонҗя лэли. Таму зэ Аштероф-Карнаим чынпуни ба рефаимжынму, зэ Гам дифоншон ба зузейжынму, зэ Кириафаим дифонни ба эмейжынму+
6дэ зэ Сеир сан дифоншон ба хоррейжынму дабэли; ба таму йичыр җуйдё савә бянниди Эл-Фаран дифонли. 7Да нэтар таму җуандо Мишпат фичүан (җыхур җёдисы Кадес), зу ба зэ Хацэцон-Тамара җўди амаликжынму дэ аморейжынмуди димян зўгуонли+.

8Содомди хуоншон, Гоморради хуоншон, Адмади хуоншон, Севоимди хуоншон, Белади (җыхур җёдисы Сигор) хуоншон до тамуди мянчян лэ зэ Сиддим чуандони лян таму датуәли:+
9лян Кедорлаомер, Эламди хуоншон, Фидал, Гоимди хуоншон, Амрафел, Сеннаарди хуоншон дэ Ариох, Елласарди хуоншон. Сыгә хуоншон лян вугә хуоншон фандуйли. 10Сиддим чуандони ю хошоди кынни, кын литу хи-ю мандёдини. Гоморра дэ Содомди хуоншонди җүндуй да нэтар вонху поди сыхур, хошо жын дедо кын литули. Шынхади жынму вон санни подёли. 11Дыйшынжынму ба Гоморра дэ Содомди занхади йиче лёншы дэ цэбый чёншон зудёли. 12Таму ба Содом җўди Ибрамэди җыэрзы Лут е линшон зули зэмусы ба тади йиче цэбый нашонли.

13Йигә подёди жын до Ибрамэ яхўтижын гынчян лэ, ба жыщезы сычин ги та ду фәли. Нэхур Ибрамэ зэ йигә җўчылёфулин гынчян җўдини (җыгә җўчылёфулинди җўжынсы йигә аморрейжын, минзы җёди Мамре; та, тади дищүнму Эшкол дэ Анер дусы Ибрамэди лянбонҗя). 14Тинҗян тади җыэрзы Лут зэ дўшманди шунини, Ибрамэ да гәҗяди җяни шули санбый шы багә нын даҗонди жын (таму дусы зэ Ибрамэди җяни сын-ёнхади), зу лян таму ба сыгә хуоншон җуйдо Дан чынпули. 15Хили ба тади жынму фынчын җигә дуйву, ба дўшман чүанчў, дабэли, йиху йичыр җуйдо Хова чынпу гынчянли, зэ Дамаскди быйбонгә. 16Та да дўшман гынчян ба йиче цэбый, ба Лут дэ тади йиче цэбый, нүжын дэ гуәгуәчиди жынму йүанхуэй ду дёшонли.

Мелхиседек ги Ибрамэ панвонли холи

17Ибрамэ ба Кедорлаомер дэ тади лянбонҗя дабэ хуэйлэди сыхур, зэ Шаве чуандони (җыхур җёдисы Хуоншонди чуандо) Содом чынпуди хуоншон доли тади мянчянли. 18Мелхиседек, Салимди хуоншон[*], Вида Хўдади ахун ги Ибрамэ ба мәмә дэ путоҗю налэ, 19лян җымуҗяди хуа ги та панвонли холи:

– Җё Видади Хўда, тян дэ димянди Зуәзоҗя ги Ибрамэ ги бэрэкэти! 20Җыган Видади Хўда! Та ба дўшман ги ниди шуни җёгили!

Ибрамэ ги Мелхиседек да та юди йиче дунщишон ба шычир фынгили+.

21Содомди хуоншон ги Ибрамэ фәсы:

– Ни гуон ба вәди минжынму ги вә гиги, ба цэбый ги гәҗя люха.

22Ибрамэ ги Содомди хуоншон фәсы:

– Вә ба шу зачелэ дуйчў Видади Анлахў Торля, тян дэ димянди Зуәзоҗя дў җуни: 23Да ниди дунщи литу вә сыса ду бу на – зусы йигыр щян булүн хэшонди хэдэзы. Йиху ни зэ бә фәли: «Җысы вә ба Ибрамэ зўчын ючянханли». 24Вә сыса ду бу на, чўгуә вәди жынму чыдёди чыди. Хан лян вә зэ җоншон чихади жынму Анер, Эшкол дэ Мамре җё ба гәҗяди фынзы линшон.

15

Хўда лян Ибрамэ динли хәтунли

15^1Җыгә сычин гуәлиди йиху, Ибрамэ җянли йигә гуэ сычин: та ба Җўди хуа тинҗянли:

– Ибрамэ, бә хэпали! Вәсы ниди Донпан. Ни дый хын дади шонхони.

2Ибрамэ фәсы:

– Видади Җў! Мәю эрнүди йимяр, вә ёшон ниди шонхо зў сани? Вәди җичынжынсы да Дамаск чынпуни лэди Елиезер.

– 3Йинцысы Ни ги вә мә ги эрнү, – Ибрамэ фәсы, – зу ви җыгә вә җяниди йигә нў чынха вәди җичынжынни!

4Ибрамэ ба Җўди хуа тинҗянли:

– Бә, та бу нын дон ниди җичынжын: ниди эрзы ё чынха ниди җичынжынни.

5Җў ба Ибрамэ да җонфон линчўлэ фәсы:

– Ни ба тян канйихар, ба тяншонди щинщю фуйихар: нын фугуәлэма? Зу җымуҗя ниди хубый, лян щинщю йиён, дуәни+.

6Ибрамэ щинфули Җўли, Җў ба җыгә сычин жынчын гундодили. 7Җў ги Ибрамэ фәсы:

– Вәсы ба ни да халдейжынму дифонди Ур чынпуни вон җытар линлэди Җў. Вә щён ба җы йикуэзы дифон ги ни гиги, җё сыхуанни.

– 8Видади Җў-я! – Ибрамэ фәсы. – Вә да нани нын җыдо, җы йикуэзы дифон вонху чынха вәдини?

9Җў фәсы:

– Ни ги Вә лалэ йигә сан суйди вуню, сан суйди муҗүлү, сан суйди гун-ён, налэ йигә бангәзы дэ йигә гәвазы.

10Ибрамэ ба җыщезы сынлин налэ канчын лён бангәрли, ба таму йигә дуйчу йигә бэхали. Ба чёр та мә кан+. 11Ңәлойин ду фихалэ, луәдо сышу готули, кәсы Ибрамэ ба таму гандёли. 12Жәту луәди сыхур, Ибрамэ фиҗуәли, хэпалалади хинан ба та нячўли+. 13Җў фәсы:

– Ни җыдоха, ниди хубый вонху зэ понжынди гуйҗяни сыбый нян дон нўни, шу япыйни+. 14Кәсы Вә ги җәмә тамуди минзў яндин дин зуйни, – җыгәди йиху ниди хубый да нэтар ба да фугуй дыйшон зудёни+. 15Ни пиннан-вусыди зудё нэгә дун-яшонни. Ни тэ лоди сыхур ба ни цэ сундёни. 16Гуонсы ниди хубыйди ди сыбыйзы цэ нын хуэйдо җытар, йинцысы аморейжынму ганхади гўнахар хан мә манни+.

17Жәту луәдёли, хинан долэли. Зу нэгә сыхур лэлигә гон янди хуәлу дэ хуәбон, таму зу да канкэди сынлин донҗунни гуәли. 18-21Зу нэйитян на җымуҗяди ёнзы Җў лян Ибрамэ динли хәтунли:

– Вә ба җы йикуэзы дифон ги ниди хубый гини: җы йикуэзы дифон да Египетди хә гынчян йичыр до видади Евфрат хәни, зусы ба кенейжынму, кенезейжынму, кедмонейжынму, хеттейжынму, ферезейжынму, рефаимжынму, аморрейжынму, хананейжынму, гергесейжынму дэ евусейжынмуди дифон ду гини+.

16

Агарь дэ Исмаил

16^1Сара, Ибрамэди щифузы, мәю эрнү. Та ю йигә нүнўни, тасы египетди нүжын, минзы җёдисы Агарь. 2Сара ги Ибрамэ фәсы:

– Җў ги вә бу ги эрнү. Ни лян вәди нў фи җёчи, данпа та ги вә сын-ёнгә эрзыни.

Ибрамэ тинли Саради хуали, 3Сара зу ба тади нүнў, египетди нүжын Агарь, ги гәҗяди нанжын гиги, җё таму лёнгәр фи җёчили. Нэхур йида Ибрамэ җўдо Ханаан дифоншон, гуәли кәҗя шы нянли. 4Ибрамэ лян Агарь тунли чуонли. Агарь зу хуэшон вавали, йинви нэгә та канбуче тади җўжын Сарали. 5Сара ги Ибрамэ фәсы:

– Ви вәди диҗян ни ги хуэйдани. Вә ги ни ба вәди нў гиги җё лян та фи җёни, кәсы та ба вава хуэшон, канбуче вәли. Җё Җў ги заму лёнгәр пин гундо!

–+
6Ниди нў зэ ниди шунини, – Ибрамэ хуэйдади, – щён замуҗя ганли, зу нэмуҗя ганчи.

Сара хынхынди ба Агарь җәмәтуәли. Агарь мә шучў да та гынчян подёли. 7Җў дафалэди йигә тянщян зэ кунтанни, вон Сур зуди лўшонди йигә фичүан гынчян ба Агарь зоҗуә,+
8зу вынли:

– Агарь, Саради нў, ни да нани лэ? Вон нани зудини?

Та хуэйдади:

– Вә да вәди нүҗўжын Сара гынчян подини.

9Тянщян фәсы:

– Ни хуэйчи, ги ниди нүҗўжын дигә ту.

10Тянщян кә фәсы:

– Вә ба ниди хубыйди фур зўчын зу нэму дуәдини, сый ду фубугуәлэ таму. 11Ниди шыншон юни, – тянщян фәсы, – ни сын-ёнгә эрзыни. Ги та нан йигә минзы Исмаил[*], йинцысы винанди сыхур Җў тинҗян нили. 12Ниди эрзы вонху, зущён йигә е лүлүзы, гуә жызыни; та фандуй йиче жынни, йиче жын е фандуй тани; та лян тади дищүнму зынҗонни.

13Ги лян та фәли хуади Җў Агарь нанлигә минзы: «Нисы җянха вәди Хўда», йинцысы Агарь фәди:

– Сый ба вә канҗянли, вә е җянли Тали!

14(Йинви җыгә жынму ба нэгә фиҗин нанчын Беэр-Лахай-Роили[*]. Та зэ Кадес дэ Баред донҗуннини.) 15Агарь ги Ибрамэ сын-ёнлигә эрзы, Ибрамэ ба сын-ёнхади эрзы җёлигә Исмаил. 16Зу нэгә сыхур Ибрамэ кәҗя башы лю суйли.

17

Суннэти – җысы хәтунди җихо

17^1Ибрамэ җюшы җю суйди сыхур, Җў доли та гынчян фәсы:

– Вәсы Вида Хўда. Җё ни зэ Вәди мянчян җў, чынха йигә мәцуәди жын. 2Вә щён лян ни дин хәтун, ги ни дуан хошо хубый.

3Ибрамэ гуйдо дихали; Хўда кә фәсы:

– 4Да җыгә сыхуршон Вә лян ни дин хәтунни. Ни чынха хошо минзўди дадани. 5Да җыхур дашон ниди минзы бусы Ибрамэ, ниди минзысы – Ибращимэ, йинцысы Вә ба ни зўчын хошо минзўди дадани[*]. 6Вә ба ниди хубый зўчын дуәйүдини: да ни гынчян чўлэ хошо минзўни, ниди хубый литуди ющезы жын чынха хуоншонни! 7Вә лян ни дэ ниди хубый дин йигә хәтунни – йинаварди хәтун, ги ни дэ ниди хубый: Вә чынха ниди Хўда дэ ниди хубыйди Хўдани. 8Вә ги ни дэ ниди хубый ба ни зэ җытар щүанҗин җўди җы йикуэзы дифон гини, – ба йиман Ханаан дифон Вә ги ниди хубый гигини. Җыгә дифон йинавар чынха ни дэ ниди хубыйдини. Вә зу дон тамуди Хўдани.

9Хўда ги Ибращимэ фәсы:

– Кәсы ни е ё зунхў лян Вә динхади җыгә хәтунни; йиху ниди хубый, йибыйзы гын йибыйзы е ё зунхўни. 10Вә лян ни дэ ниди хубый динлигә хәтун, йинви җыгә ниму ду ё зунхў тани: ги нимуди нанжынму ду яндин ё зў суннэтини. 11Ниму ги гәҗя зў суннэти, җы зусы лян Вә динха хәтунди җихо. 12-13Ги мый йигә сын-ёнхади эрвазы ди ба тянди нэйитян ё ба суннэти зўдёни – зу җымуҗя йибыйзы гын йибыйзыди. Буфә зэ ниди җяни сын-ёнхади эрвазы хуэйҗәсы бусы да ниди зыршон хуэхади, ги вэгуйжынму гынчян мэхади эрвазы, ги таму ду яндин ё зў суннэтини: зэ җяни сын-ёнхади дэ гэшон мэхади. Шындо ниму шынзышонди җы йигә җихо зыфәди Вә лян ниму динли йинаварди хәтунли+. 14Кәсы нагә нанжын мә зў суннэти, ба тади минзы яндин да Вәди минжын литу чүдёни, йинцысы та мә зунхў лян Вә динхади хәтун.

15Хўда ги Ибращимэ хан фәсы:

– Да җыгә сыхур ни ба щифузы зэ бә җё Сарали, ба та җё Сарэни. 16Вә ги та ги бэрэкэтини зэмусы җё та ги ни сын-ёнгә эрзыни. Вә ги та ги бэрэкэтини, җё та чынха хошо минзўди мамани; тади хубый литуди ющезы жын вонху чынха хуоншонни.

17Ибращимэ падо диха, шымир-лэщёди сылёнли: «Йибый суйди ложын нын ю ваванима? Җюшы суйди Сарэ хан нын сын-ён вавама?» 18Та ги Хўда фәсы:

– Дансы Исмаил хуәса, дый Ниди йигә панвон!

19Кәсы Хўда фәсы:

– Ниди щифузы Сарэ ги ни сын-ёнгә эрзыни, ни ги та нан йигә минзы Исхар. Вә лян та дэ тади хубый дин йигә йинаварди хәтунни. 20Вә ба ни че Исмаил либян фәхади чито е тинли: Вә ги та ги бэрэкэтини, җё тади хубый дуәйүни зэмусы ги та ги хошо хубыйни. Да Исмаил гынчян чўлэ шы эргә вонзыни: та чынха вида минзўди дадани. 21Миннян зу җыгә сыхуршон Сарэ ба эрзы сын-ёнхани. Лян тади эрзы Исхар Вә дин хәтунни.

22Хўда ги Ибращимэ ба җыщезы хуа фәван, зудёли. 23Зу нэйитян Ибращимэ җочў Хўдади фынфу ги гәҗяди эрзы Исмаил дэ зэ тади җяни сын-ёнхади йиче нанжын, мэхади нў – ги йиман җянниди нанжын ду ба суннэти зўдёли. 24Ибращимэ ги гәҗя зў суннэтиди сыхур, та җюшы җю суйли; 25тади эрзы Исмаил зў суннэтиди сыхур, та шы сан суйли. 26Зу нэйитян ги Ибращимэ дэ тади эрзы Исмаил ба суннэти зўдёли 27зэмусы ги йиман зэ Ибращимэ җяни сын-ёнха җўди нанжын дэ йиче зэ вэгуйжын гынчян мэхади нў ду ба суннэти зўдёли.

18

Хўда ги Ибращимэ щүли эрзыли

18^1Шонву җын жәди сыхур, зэ Мамре җўчылёфуди фулинни, Ибращимэ зэ гәҗя җонфонди мын гынчян зуәди сыхур, Җў доли та гынчянли. 2-3Ибращимэ ба ту тэчелэ канҗянли, тади мянчян занди сангә Жын. Та да җонфон мынни подо таму гынчян, чончон бэлиха фәсы:

– Вәди Җў! Ни да вә, Ниди нў гынчян бә гуәли, җё вә дэчын Ни! 4Ги Ниму ба щи җүәди фи налэ, щи җүәчи. Зэ фу диха Ниму щехуан, 5вә ги Ниму дуанлэщер мәмә, җё Ниму занщер шон лўди җин, йинцысы Ниму да вә, Нимуди нў гынчян гуәдини.

Таму хуэйдади:

– Тэ холи, ни зу нэмуҗя ганчи!

6Ибращимэ хуонхуон-монмонди подо җонфон литу ги Сарэ фәсы:

– Ни куэ на сангә кило дин ходи мян, ба мян хуәха луәщер мәмә.

7Йиху та подо нючүн литу, җянлигә дин ходи җуон нювазы ги нў гигили, җё та ганҗин ба нювазы зэха зў бянйини. 8Ибращимэ гәҗя ги Кижынму ба нэпизы, нэзы, нювазыди җу дуандичили, гәҗя зэ фу диха занха дынли, җисы таму чыбани. 9Таму вынли Ибращимэли:

– Ниди щифузы Сарэ зэ нанини?

Та хуэйдади:

– Зэ җонфон литуни.

10Кижын кә фәсы:

– Миннян зу җыгә сыхур Вә йүанхуэй до ни гынчян лэни, зу нэгә сыхур Сарэ сын-ёнгә эрзыни.

Сарэ зэ җонфон мын гынчян, зэ нэгә Кижынди җибый хуту ба са ду тинхали. 11Таму лёнгәр, Ибращимэ дэ Сарэ, нэхур кәҗясы ложын зэмусы Сарэди мый йигә йүә хэ нүжынди бин е җўхали. 12Та шымир-лэщёди сылёнли: «Вәди сыхур гуәли зэмусы вәди җонгуйди е лоли; вә да нани ю җыгә щихуанни?» 13Кәсы Җў ги Ибращимэ фәсы:

– Виса Сарэ щёдини: «Вә лоли, нандый хан нын сын-ён вавама?» 14Нандый ю Җў ганбучынди сычиннима? Вә миннян фәхади нэгә сыхуршон йүанхуэй до ни гынчян лэни, Сарэ зу сын-ёнгә эрзыни.

15Сарэ хэпади йимяр, чәхуонди фәсы:

– Вә мә щё!

Кәсы Та хуэйдали:

– Бә, ни щёли.

Ибращимэ ви Содом чынпуди жынму чито Хўдали

16Ви шон лў, Кижынму челэли. Таму дуйчў дихади чуандо, Содом чынпуди нэбонгә канлихар. Ибращимэ сун Тамучили. 17Җў ги Ибращимэ фәсы:

– Вә да ни гынчян бу ман Вә ганди сычин. 18Йинцысы да нишон чўлэ видади дэ лилёндади минзўни, чечў ни димянди йиче жын дый бэрэкэтини+. 19Ви нэгә Вә ба ни тёҗянли, җё ни ги эрнү дэ йиче гәҗяди хубый фәги, җё таму да Вәди лўшон зу, ган гундо сычин. Зу җымуҗя, Вә, Җў, ба ги ни щүхади са ду җё чынни.

20Җў фәсы:

– Содом дэ Гоморра чынпуди жынму ганхади гўнахар дуәдихын, тамуди зуй җундихын+. 21Вә хачи щён канйихар, йиман ду ю зуйнима? Данпа бусы йиман? Ё цайихарни.

22Лёнгә Кижын җуангуәчи вон Содом чынпуни зутуәли, кәсы Ибращимэ шындо Җў мянчянли. 23Доли Та гынчян Ибращимэ фәсы:

– Нандый Ни лян хажынму йидарни ба гундожынму е щёмедёнима? 24Дансы җыгә чынни ю вушыгә гундожын, нандый Ни ба та щёмедёнима, ви җы вушыгә жын бу фоншә тама? 25Җымуҗя бу щин! Ни җымуҗя бу нын ган! Ни ба гундожынму лян хажынму йидарни бу нын щёмедё. Җымуҗя бу щин! Ни ги чүан дун-я дин зуйни. Нандый Ни нын дин бугундоди зуйнима+?

26Җў хуэйдади:

– Вә дансы зэ Содом чынпу литу зочўлэ вушыгә гундожын, ви таму Вә ба җыгә чынпу фоншәни.

27Ибращимэ кә фәсы:

– Вәсы хуэй дэ тў, кәсы вә данзы фонда щён ги вәди Җў фә: 28дансы вушыгә гундожын литу бу гу вугә – нандый ви вугә бу гуди жын Ни ба хўлун чынпу далансандёнима?

Җў хуэйдади:

– Бу далансандё, дансы зэ та литу зоҗуә сышы вугә гундожын.

29Ибращимэ бутынди вынли:

– Дансы нэтар цэ зоҗуә сышыгәна?

Җў хуэйдади:

– Дансы нын зоҗуә сышыгә, Вә е бу далансандё җыгә чынпу.

30Ибращимэ фәсы:

– Җё вәди Җў ги вә фәхади хуашон бә чишонлэли. Дансы нэтар гуон ю саншыгә гундожынна?

Җў хуэйдади:

– Вә ба чынпу фоншәни, дансы зэ литу зоҗуә саншыгә гундожын.

31Ибращимэ фәсы:

– Вә данзы фонда щён вынйихар вәди Җў: дансы нэтар цэ эршыгәна?

Җў хуэйдади:

– Ви эршыгә е фоншәни.

32Ибращимэ фәсы:

– Бә җё вәди Җў чишонлэли, җысы вәди линйир вынти: дансы нэтар цэ шыгәна?

Җў хуэйдади:

– Ви шыгә е фоншәни.

33Ба хуа фәба, Җў зудёли. Ибращимэ е хуэйли җяли.

19

Содом чынпуди жынму ганхади гўнахар

191-2Нэ лёнгә тянщян доли Содом чынпули. Кәҗя хитуәли. Лут зэ чынпуди гэмын гынчян зуәдини. Ба юҗуанҗя канҗян, та занчелэ, доли таму гынчян бэлиха, фәсы:

– Чин ниму, вәди Җў, до нимуди нўди җяни. Ниму нын ба җүә щи, зэ вәди җяни зан йивэщи, ганзо йизор зэ шон лў.

– Бу, – Таму хуэйдади. Вәму зэ хонзынни гуә йивэщини.

3Кәсы Лут ниннин җёли, таму дайинхали. Та ба юҗуанҗя линдо гәҗяди җяннили, ба хушонди фан шәлүхали, луәлищезы мәмә, таму зу чыли. 4Таму хан мәдый фини, чынпуди жынму – Содомди йиче нанжын, ло-шо ду ба Лутди фонзы вичўли.

– 5Зэ ниди җяни занди нэщезы Жын зэ нанини? – таму ги Лут ханди. – Ба таму линчўлэ, вәму гў тамуни.

6-7Лут да мынни чўлэ, ба мын гуанчў фәсы:

– Вәди дищүнму, ниму бә ган ха сычинли! 8Вә ю лёнгә нүзыни, таму хансы гўнён, – вә ба таму ги ниму гигини, щён зў са зўчи, гуонсы ба вәди җянини Кижынму бә дули!

– 9Гун! – таму фәсы. Нисы лищёнжын, ни зэ жытар хан гуаннима? Вәму җыхур ги ни ган би ги таму ганди хан хади сычинни!

Таму ба Лут сонди щён ба мын даланни, 10кәсы Лутди Кижынму йүанхуэй ба Лут ладо фонзыни, ба мын суәчўли; 11хан җё йиман зэ мынкан гынчян занди ло-шо жынди нянҗин хали, йинви нэгә таму замуҗя зо еба, кәсы ба вон фонзыни җинди мын зобуҗуәли.

Лут да Содом чынпуни зудёли

12Кижынму ги Лут фәсы:

– Зэ җыгә чынпуни ни хан ю сыйни? Щин нүщү, эрзыму, нүзыму, зэ ю сыйни? Ба йиман да җытар линчўчи: 13Вәму ба җыгә чын щёмедёни! Җытарди жынмуди гўнахар тэ дали, Җў ба вәму дафалэ җё щёме тамулэли.

14Лут чўчи ги нүзымуди щин нүщүму фәсы:

– Куэ да җыгә чынпуни зу! Җў ба та җыхур зу щёмедёни.

Кәсы таму дончын Лут фащёдини. 15Кәҗя тян лёнтуәли. Тянщянму цуйтуә Лутли:

– Куэ да җытар ба ниди щифузы дэ лёнгә нүзы линшон зу! Були ни гәҗя лян ю гўнахарди чынпу йидарни шәдёни!

16Кәсы Лут бухуон-бумон. Зу нэгә сыхур тянщянму ба Лут, тади щифузы дэ лёнгә нүзы да шуни линшон гәҗя ба таму да чынпуни линчўчили, йинцысы Җў щитын Лутли. 17Нэхур йигә тянщян ги Лут фәсы:

– Ни по! Ба мин җюха! Вонху бә вонли! Зэ җыгә чуандони бә занли, вон санни по, були вучонни!

18Лут хуэйдади:

– Бу, вәди Җў! 19Ни до вәшон, ниди нўшон тэ холи! Ниди щин до вәшон вандихын: ни ба вәди мин җюхали! Кәсы до саншон вә побучи – бэля нян вәдини, вә зу вўчонни. 20Нэгә щё чынпу ли җытар бу йүан, вә нын подо нэтар чи. Вон нэтар вә подичини, нэгә чынпу щё, зэ нэтар вә ба мин нын җюха!

21Тянщян фәсы:

– Хо, ви ни вә ба җыгә ё зўшонни: вә ба ни фәхади җыгә щё чынпу хўшанхани. 22Кәсы вон нэтар куэ по: ни дансы бу до нэтар, вә бу нын ха шу (йинви нэгә җыгә чынпу җёдисы Сигор[*]).

Ба Содом дэ Гоморра далансандёли

23Жәту чўлэди сыхур Лут доли Сигорли. 24Җў да тяншон ба җуәди сунҗё, зущён йү йиён, щядо Содом дэ Гоморра чынпунили. 25Зу нэмуҗя ба лёнгә чынпу, йиче чуандо, йиман жын дэ йиче зэ дишон җонди щёмедёли. 26Лутди щифузы мә жынчў вонху канлиха – та зу бянчын ян җўзыли.

27Чинба ганзо Ибращимэ доли зочян зэ Җў гынчян занди вәршонли, 28ба Содом, Гоморра дэ чуандо вонлиха, та канҗянли: зущёнсы хуәлуди ян да димяншон вон шон шончидини.

29Зу җымуҗя щёме чуандониди чынпуди сыхур, Хўда ба Ибращимэ җичелэли. Хўда щёме Лут җўхади чынпуди сыхур, ба та да нэтар линчўчили.

Ба Моав дэ Бен-Амми сын-ёнхали

30Да Сигор Лут лян лёнгә нүзы зули саншонли: зэ Сигор литу та мәган шын, хэпали. Таму җўдо санниди йигә ёдуннили.

31Лутди да нүр ги мыймый фәсы:

– Дада лоли. Дун-яшон җочў жынмуди куйчын лян заму йидарни фиди нанжын е мәюди. 32Заму ба путоҗю ги дада гуанги лян та фиҗёлэ. Напа да гәҗяди дадашон еба, кәсы заму дый эрнүни!

33Хили таму ги дада ба путоҗю гуангили. Да нүзы лэ лян та фили җёли, дада е мә дун, йү са сычинли, – нүр замуҗя лян та фихали, замуҗя зудёли. 34Ди эртян та ги мыймый фәсы:

– Зуәргә хили вә лян дада фили. Җиргәди хили заму йүанхуэй ги та ба путоҗю гуанги, ни лэ лян та фиха. Напа да гәҗяди дадашон еба, кәсы заму дый эрнүни!

35Таму хили кә ги дада ба путоҗю гуангили. Щё нүр лян та фили җёли, дада е мә дун, йү са сычинли, – нүр замуҗя лян та фихали, зу нэмуҗя зудёли. 36Зу җымуҗя Лутди лёнгә нүр ба вава да гәҗяди дадашон хуэшонли. 37Да нүр сын-ёнли йигә эрзы, ги та нанлигә минзы Моав. Та зусы җиргәди моавжынмуди дада. 38Щё нүр е сын-ёнли йигә эрзы, ги та нанлигә Бен-Амми минзы. Та зусы җиргәди аммонжынмуди дада.

20

Ибращимэ дэ Авимелех

20^1Да җыгә дифонни зудё нанбонгә, Негев дифоншон, Ибращимэ щян җўдо Кадес дэ Сурди донҗуннили, йиху җўдо Герарли. 2Та ба Сарэ җёди гәҗяди мыймый, йинви нэгә Герарди хуоншон Авимелех ба жын дафачи җё җейин Сарэ чили, Авимелех зу ба та ги гәҗя нашонли+. 3Кәсы хили фимын дини Хўда доли Авимелех гынчян фәсы:

– Йинви ни ба җыгә нүжын ги гәҗя нашонли, ни вўчонни. Тасы чўли мынди. 4Кәсы Авимелех ба Сарэ хан мә ду.

– Вәди Җў-я! – та голи жоли. Нандый Ни ба мәцуәди минжын щёмедёнима? 5Нэгә жын гәҗя ги вә фәли, нэгә нүжынсы тади мыймый! Нүжын гәҗя е ги вә фәли, нэгә жынсы тади гәгә! Вәди лёнщин ганҗин, шу е мәзуйди!

– 6Дуйдини, Хўда фимындини ги та хуэйдади. Вә җыдони, ниди лёнщин ганҗиндини. Йинви нэгә Вә мә җё ни ба нэгә нүжын чүшон, донли ни зэ Вәди мянчян бә ган гўнахарли. 7Җыхур ни ба җыгә нүжын гиги тади нанжын. Тасы шынжын, та читоди җё ни хуәхани. Кәсы җиха: дансы ни ба та ги нанжын бу гиги, ни дэ ниди чинчин ду вучондёни!

8Ди эртян чинба ганзо Авимелех ба гәҗяди жынму шушон, ба җыще хуа ги таму ду фәли, – таму ду хэпали. 9Авимелех ба Ибращимэ җёдо гынчян ги та фәли:

– Ни ги вәму зўли сали? Вә ба ни замуҗя дыйзуйли? Виса ни ба вә дэ вәди гуйҗя ги җыму дади гўнахаршон сонҗинчили? Җымуҗя мә ганди! 10Виса ни җымуҗя ганли?

11Ибращимэ хуэйдади:

– Вә сылёнли, зэ җыгә дифоншон жынму бу пащён Хўда, ви вәди щифузы нын дасы вә. 12Зэмусы тасы вәди җыншыди мыймый – вә дадади нүзы, гуон мамасы данлинди. Та чынха вәди щифузыли, 13кәсы Хўда җё вә ба нён-лозыди җя лёха вон йүанни юҗуанди сыхур, вә ги та фәли: «Чин ни, заму до нани еба, ни фә вәсы ниди гәгә».

14-15Авимелех ги Ибращимэ ба ён, ню, нан-нү нў ду дуангили, ба Сарэ йүанхуэй ги та гиги, фәсы:

– Вәди йиче дифон зэ ниди лянмянчянни: натар ни щён җў, нэтар зу җўчи.

16Ги Сарэ та фәсы:

– Вә ги ниди гәгә ги йичян йинчянни. Җыгә зэ ниди чинчинди нянчянту ба ниди вичү шанчўни зэмусы ни кә юха миншынни.

17-18Ви Сарэ, Ибращимэди щифузы, Җў ба Авимелех җяниди йиче нүжын зўчын бу нын сын-ёндили. Кәсы Ибращимэ читоли Хўдали, Хўда зу ба Авимелех дэ тади щифузы, нүнў ду канхоли, йинви нэгә таму ду кә сын-ёнтуәли.

21

Ба Исхар сын-ёнхали

21^1Җў җочў гәҗя щүхади хуа ба Сарэ җичелэли: Җў ванчын гәҗя щүхади хуали. 2Сарэ ба вава хуэшонли; Хўда динхади нэгә сыхур, та ги суйфу дади Ибращимэ сын-ёнлигә эрзы. 3Ибращимэ ба Сарэ сын-ёнхади эрзы җёлигә Исхар,+
4ди ба тянди нэйитян, җочў Хўдади фынфу, ги та зўли суннэтили+. 5Исхар сын-ёнхади сыхур, Ибращимэ йибый суйли. 6Сарэ фәсы:

– Хўда ги вә зўлигә шыщё сычин: сый тинҗян җыгә ду щёни[*].

7Та кә фәсы:

– Сый ги Ибращимэ нын фә, тади Сарэ нэ вавани? Җысыма, та лолиди сыхур вә ги та сын-ёнлигә эрзы!

8Вава е җонли. Ба нэ гидоди нэйитян, Ибращимэ гуәлигә да янщи.

Ибращимэ ба Агарь дэ Исмаил дафа зудёли

9-10Сарэ канҗянли, замуҗя египетнүжын Агарь сын-ёнхади эрзы Исмаил кан Исхарди щёшурдини, зу ги Ибращимэ фәсы:

– Ни ба җыгә нүнў лян тади эрзы ганчўчи! Җыгә нүжынди эрзы бу нын лян вәди Исхар йидарни җичын ниди фугуй.

11Ибращимэ ба җымуҗяди хуа тинҗян, тэ пәфанли. 12Кәсы Хўда фәсы:

– Ви эрзы дэ нүнў ни зэ бә пәфанли. Замуҗя Сарэ ги ни фәли, ни зу нэмуҗя зў, йинцысы да Исхаршон ни дый Вә щүхади хубыйни. 13Ги нүнўди эрзы Исмаил Вә е ги хошо эрнүни, җё таму чынха йигә да минзўни, йинцысы та есы ниди эрзы.

14Ди эртянди ганзо йизор Ибращимэ ги Агарь гилищезы мәмә дэ йи пидэ фи – ба йиман гәдо тади җягуәзышон, лян вава йидарни дафа зули. Агарь зудёли, кәсы зэ Вирсавия савәни мили лўли. 15Пидэ литуди фи е ванли. Та ба вава гәдо йигә фу дунзы диха, 16гәҗя гуәчили, бу щён кан вавади вучон. Зуәдо ли вава бу йүанди вәршон, кўтуәли. 17Кәсы Хўда ба вава кўди шынчи тинҗянли; Хўдади тянщян да тяншон ханли йишын:

– Ни зали Агарь? Бә хэпали! Хўда ба ни лёдёди вава кўди шынчи тинҗянли. 18Челэ, вава гынчян чи, ба тади шу җуачў! Вә ба тади хубый зўчын да минзўни.

19Йиху Хўда ба Агарьди нянҗин зынкэли, Агарь зу канҗян фиҗинли. Та доли җин гынчян, ба пидэ гуанман җё вава е хәли. 20Зу да нэгә сыхур Хўда зэ ба вава мә лё. Та җонда, җўдо савәнили, чынха да җянди чёншули. 21Та зэ Фаран савәни җўли, тади мама ги та ба щифур да Египет чүлэли+.

Ибращимэ лян Авимелех динли хәтунли

22Зу нэгә сыхур Авимелех лян тади җүндуйди тузы Фихол доли Ибращимэ гынчянли. Авимелех фәсы:

– Зэ ни ганди йиче сычиншон Хўда ги ни ги бонцудини. 23Йинви җыгә вә щён җё ни зэ Хўдади мянчянни дў йигә җу, йүнзун ни бу нын хун вә, вәди эрнү дэ вәди сунзы: замуҗя вә ги ни ган холи, ни зу нэмуҗя ги вә дэ ги ни җўди гуйҗя ган хони!

24Ибращимэ дўли җули, 25кәсы бучинйүанди вынли, виса Авимелехди жынму ба тади фиҗин чёндоли.

– 26Вә бу җыдо, сый ба җыгә зўли, – Авимелех хуэйдади. – Ни ги вә сыса ду мә фә. Вә ту йибян ба җыгә хуа тиндини.

27Ибращимэ ги Авимелех дуанлищезы ён, ню зэмусы лян та динлигә хәтун. 28Ибращимэ ба чигә муёнгозы да ёнчүн литу фынкэли, 29Авимелех вынли:

– Виса ни ба җы чигә муёнгозы да ёнчүн литу фынкэли?

– 30Чин ни ба җы чигә муёнгозы да вә гынчян җешуха, – Ибращимэ хуэйдади, – йинви фиҗинсы вәди, вә вали тали, җё таму чынха җыгәди җихо.

31(Нэгә вәр җёдисы Вирсавия, йинцысы таму лёнгәр зэ нэтар дўли җули[*])+. 32Зэ Вирсавия лян Ибращимэ ба хәтун динха, Авимелех дэ тади җүндуйди тузы Фихол хуэйли филистимжынмуди дишонли. 33Ибращимэ зэ Вирсавия зэли йикуә тамариск фу, зу зэ нэтар бэвонли йинавар хуәди Анлахў Торляли. 34Йиху Ибращимэ зэ филистимжынмуди дифоншон җўли хын дуәди жызы.

22

Ибращимэди гўрбани

22^1Җыгә сычин йүлиди йиху, гуәли бу дуәди сыхур, Хўда зыян Ибращимэли.

– Ибращимэ! – Хўда ханли.

– Вә тиндини, – Ибращимэ хуэйдади.

2Хўда фәсы:

– Ни ба ниди эрзы – луәмур йигә щинэди эрзы Исхар линшон зэ Мориа дифонни чи. Нэтар, зэ Вә ги ни зыгиди саншон, ни ба та ги Вә җүчын шоди гўрбани.

3Ди эртянди ганзо йизор Ибращимэ ги җү гўрбаниди сычиншон канлищезы цэхуә, туәдо лүлүзышон, ба Исхар дэ лёнгә хуәҗи линшон шонли лўли, вон Хўда фәхади нэгә дифоншон чили. 4Ди сан тянди нэйитян, та лойүанни канҗян нэгә дифонли.

– 5Ниму шындо җытар, ба лүлүзы канчўщер, – Ибращимэ ги хуәҗиму фәсы. – Вә линшон вава бэвон Хўдачини, йиху йүан хуэйдо ниму гынчянни.

6Та ба җү гўрбаниди цэхуә гәдо Исхарди җягуэзышонли. Йиху ба җуәди тан дэ дозы нашон, таму лёнгәр вончян зули. 7Исхар ба Ибращимэ ханли йишын:

– Ада!

– Зали, вәди ва? – Ибращимэ хуэйдади.

Исхар вынли:

– Заму ю җуәди тан дэ цэхуәни, кәсы насы шо гўрбаниди ёнгозы?

– 8Вәди ва, – Ибращимэ ги та фәсы, – Хўда җыдони, шо гўрбаниди ёнгор зэ нанини!

Таму лёнгәр кә вончян зутуәли. 9Доли Хўда ги таму фәхади нэгә вәршон, Ибращимэ гэлигә шо гўрбаниди җуәзы, ба цэхуә луәдо готули. Та ба Исхар бончў, гәдо шо гўрбани җуәзышонди цэхуә готу, 10ба дозы начўлэ җёнмур зэ эрзыни. 11Кәсы зу нэгә сыхур Җў дафалэди йигә тянщян да тяншон ханли йишын:

– Ибращимэ, Ибращимэ!

– Вә тиндини, – Ибращимэ хуэйдади.

– 12Ни ги вава бә щя шули, – тянщян фәсы. Ни ба та бә зў сыса! Җыхур Вә җыдони, ни пащён Хўдани: ни ба гәҗяди эрзы – луәмур йигә эрзы мә щитын ги Вә гили!

13Нэгә курни Ибращимэ ба цовәниди йигә гун-ён канҗянли, тади гә зэ цовәшон чандини. Та гуәчи, ба гун-ён лашон, зэ җүха эрзыди вифыншон ба гун-ён җүшон, шодёли. 14Ба йүха җыгә сычинди дифон Ибращимэ нанлигә Яхве-Ирэ (да жытар чўлэлигә кугәр: «Зэ Яхведи саншон цэ нын җыдо»[*]). 15Җўди нэгә тянщян кә да тяншон ханли Ибращимэли:

– 16Җў җымуҗя фәдини: «Ви ни ганхади җыгә сычин – ба гәҗяди эрзы, луәмур йигә эрзы мә щитын ги Вә гили, Вә на Вә гәҗяди минзы дў җуни: 17Вә яндин ги ни ги бэрэкэтини! Вә яндин ги ни дуан хубыйни, тамуди фур, зущён тяншонди щинщю дэ хэяншонди сазы йиён, дуәни. Ниди хубый ба дўшманди чынпу ду җаншонни!+
18Йинви ни тинли Вәди хуали, димяншонди йиче минзў чечў ниди хубый ба бэрэкэти дыйшонни»+.

19Йиху Ибращимэ до тади хуәҗиди нэтар, лян таму йидарни хуэйдо Вирсавияли – җўдо нэтарли.

Нахорди хубый

20Җыгә сычин йүлиди йиху, гуәли бу дуәди сыхур ги Ибращимэ фәли, тади шүнди Нахорди щифузы Малика сын-ёнли эрзымули: 21Уц (җысы тушузы вава), Вуз, Кемуил (җысы Арамди дада), 22Кесед, Хазо, Пилдаш, Идлаф дэ Вафуил. 23Вафуил гынчян сын-ёнлигә нүзы Ревекка. Җысы Малика ги Ибращимэди щүнди Нахор сын-ёнхади багә эрзы+. 24Чўгуә җыгә Нахорди нүнў Реума ги та ба Тевах, Гахам, Тахаш дэ Маах сын-ёнхали.

23

Саради вучон

23^1Сарэ хуәли йибый эршы чи суй. 2Та зэ Ханаанди дифоншон, Кириаф – Арба (җыхур җёдисы Хеврон) вучонли. Ибращимэ ви пәфан Сарэди вучон кўли, 3йиху да вонжын гынчян гуәчи, та ги хеттейжынму фәсы:

– 4Вә бусы җытарди, вәсы лищёнжын. Ниму ги вә ги йигә щя мэтиди вәр, җё вә ба вәди вучонлиди щифузы сундё.

– 5-6Вәмуди җонгуйди! Ни ба вәму тинйихар! – хеттейжынму хуэйдади. Вәмуди җунҗянни нисы Хўда щинэди, гуйҗунди вонзы. Ни ба ниди щифузы сундо вәмуди дин ходи фынйүаншон: вәму ду ги ни ба гәҗяди зўбыйди фынйүаншонди вәр гини.

7Ибращимэ челэ ги җыгә дифонди минзў – хеттейжынму бэлиха, 8-9фәсы:

– Ниму дансы дайин җё вә ба мэти сундё җытар, чин ниму щин йигә хо: ниму ба Цохарди эрзы Ефрон читоди җё та ба тади ди бянниди Махпела ёдун мэги вә. Та җы дуәшо, вә зэ нимуди мянчян ба чян йиман ду чўги, мэшонни, җё та чынха сун мэтиди вәр.

10Зэ хеттейжынму донҗунни зуәди Ефрон ги Ибращимэ гили хуэйдали (ба җыгә хуа чынпу гэмын гынчян шуцуанди йиче хеттейжын ду тинҗянли):

– 11Җымуҗя бу дуй, вәди җонгуйди! Ни ба вә тинйихар: вә щён ба җы йикуэ ди лян ёдун дуанги нини. Вәди минжынсы вәди гўва: вә ба җы йикуэ ди дуанги ни, җё ни ба мэти сундё!

12Ги җытар җўди жынму бэлиха, 13Ибращимэ ги Ефрон фәли (ба та фәхади хуа йиман шуцуанди жын ду тинҗянли):

– Чин ни тин вәди хуа: ни да вә гынчян ба җы йикуэ диди җячян җешуха, вә зу ба мэти сундо нэтарни!

14Ефрон хуэйдади:

– 15Хо, вәди җонгуйди! Чин ни тин вәди хуа! Җы йикуэ диди җячянсы сыбый йинчян – җы до заму лёнгәршон щёндасы дуәма? Чин ни зэ нэтар ба мэти сундё!

16Ибращимэ ги Ефрон динхади җячян дайинхали, зу ги та зэ гўва-хеттейжынму мянчян фәчўлэди җячян, сыбый куэ йинзы гигили. (Мый йигә йинчянди фынлён дусы җочў мэмэжынди куйчын суанхади.) 17-18Зу җымуҗя зэ Мамре бонгәрниди, Махпела ёдун гынчянди Ефронди ди чынха Ибращимэ гәҗядили; лян ёдун дэ зэ дини җонди йиче фу. Җыгәди гўвасы зэ чынпу гэмыншон шуцуанди йиче хеттейжын. 19Җыгәди йиху Ибращимэ ба гәҗяди щифузы Сарэ сундо ёдун литули. Җыгә ёдун зэ Ханаан дифоншонди, Мамре бонгәрниди (җыхур җёдисы Хеврон), Махпела динини. 20Хеттейжынмуди зочянди нэ йикуэ ди дэ ёдун доли Ибращимэди шунили, та чынха сун мэтиди вәрли.

24

Исхар чүли щифурли

24^1Нэгә сыхуршон Ибращимэ кәҗя чынха суйфу дади ложынли. Зэ мый йигә ганди сычиншон Җў ги та ги бонцудини. 2-3Ибращимэ ги гуан та җяниди дин лоди хуәҗи фәсы:

– Ни ба шу гәдо вәди куазышон, дуйчў Анлахў Торля, тян дэ диди Хўда, дў җу, ни бу нын ги вәди эрзы чү Ханаан бындиди нүзы. 4Ни ё до вәди зўгуйни, вәди чинчинҗяни, – зу да нэтар ни ё ги вәди эрзы Исхар чүлэгә щифурни.

5Хуәҗи вынди:

– Дансы нэгә нүзы лян вә йидарни вон җыгә дифоншон бу щён лэна? Вә җё ниди эрзы хуэйдо нэгә зўгуйнима да натар ни лэли?

– 6Йүнзун җымуҗя бә ганли, – Ибращимэ хуэйдади. Ба вәди эрзы вон нэтар бә дафали! 7Хўда, тянди Җў, ба вә да нён-лозыди җяни, да вәди зўгуй вончў линди сыхур, ги вә фәли зэмусы дўли җули, Та ба җыгә дифон гиги вәди хубыйни. Та гәҗя ё ба йигә тянщян дафадо ниди мянчян, җё ни ги вәди эрзы чүлэгә щифурни. 8Дансы нүзы лян ни бу щён лэ, җыгә дўха җуди хуа лян ни мәю лянщили, кәсы ни бу нын ба вәди эрзы вон нэтар дафа!

9Хуәҗи ба шу гәдо җонгуйди куазышон, дўли җули. 10Йиху нэгә хуәҗи зэ җўжын гынчян нали шыгә луәтуә, заён җычянди дунщи шонли лўли. Та ё до Месопотамия дифоншон Нахор җўди чынпунини.

11Доли нэтар, та ба луәтуә бондо чынпу вэтуди фиҗин бонгәрнили. Кәҗя хубарли. Зу нэгә сыхур нүзыму да чынпуни чўлэ да филэдини. 12Ибращимэди хуәҗи фәсы:

– Вәди җўжын Ибращимэ бэвонди Анлахў Торля! Җиргә Ни ги вә дафалэгә хо йүнчи, ба вәди җўжын бә вондёли! 13Җысыма, вә зэ фиҗин бонгәрни зандини, зэ җытар чынпуниди нүзыму да фидини. 14Вә щён ги таму литуди йигә фә: «Чин ни, җё вә да ниди гуанзы литу хәщёр фи». Та дансы фә: «Чин ни хә. Ба ниди луәтуә вә е йинни», – та зусы Ни ги Ниди нў Исхар зохади щифур. Җё җыгә сычин чынха йигә җихо: Ни ба вәди җўжын мә вондё.

15Та ба җыгә хуа хан мә фәванни, йигә гўнён кәҗя доли та гынчянли, тади җягуэзышон данди гуанзы. Җыгә гўнёнди минзы җёди Ревекка, тасы Вафуилди нүзы (Вафуилсы Малика дэ Ибращимэ щүндиди Нахорди эрзы). 16Ревекка җонди тэ хокан, хансы гўнён – нанжынму лян та мә фи җё. Та доли җин гынчян ба гуанзы гуанманли. Та вонху зуди сыхур, 17Ибращимэди хуәҗи подо та гынчян, фәсы:

– Чин ни, җё вә да ниди гуанзы литу хәщер фи!

– 18Чин ни хә, вәди җонгуйди, – та хуэйдади. Ганҗин зу да җягуэзышон ба гуанзы чүхалэ, җё Ибращимэди хуәҗи хәли. 19Йиху та фәсы:

– Җыхур вә ги ниди луәтуә ду ба фи е далэни, җё таму хәгу.

20Та куэкуэди ба фи додо йин тугўди цо литу, йүанхуэй подо җин гынчянли – зу җымуҗя та дали фили, ба луәтуә ду йин боли. 21Нэгә хуәҗи йишын ду мә чў, кан тали, щён җыдо, Җў ги тади лўшон гили хо йүнчилиму. 22Луәтуә хәгулиди йиху, та ги нэгә гўнён гилигә вон бизышон дэди җин хуанзы (тади фынлён бонҗерсы 5 грамм), хан гили лёнгә җин җуәзы (тади фынлён бонҗерсы 100 грамм). 23Йиху та зу вынли:

– Чин ни ги вә фә, нисы сыйди нүзы? Ни дадади җяни нын зошон занди вәрма?

24-25Та хуэйдади:

– Вәсы Вафуилди нүзы (Вафуилсы Малика дэ Нахорди эрзы). Вәму ю хошо мыйцо дэ тугўди цолёни. Занди вәр е зошонни.

26-27Ибращимэди хуәҗи гуйха бэвонли Җўли, та зу фәсы:

– Вә куаҗён вәди җўжын Ибращимэ бэвонди Анлахў Торля! Та ба ги вәди җўжын гихади щүян шыщин-шыйиди ванчынли. Җў дуандуар ба вә линдо вәди җўжынди чинчин җянили!

28Ревекка подо мамади җяни, ба җыще сычин ду фәли. 29-30Ревеккади гәгә Лаван ба мыймыйди хуанзы дэ җин җуәзы канҗян зэмусы җыдо, нэгә жын фәли сали, та ганҗин вон җин нэтар зули, доли Ибращимэди хуәҗи гынчянли. Нэгә хуәҗи лян тади луәтуә хан зэ җин гынчян зандини. 31Лаван фәсы:

– Җў гиха бэрэкэтиди жын! Чин ни до вәди җяни. Виса ни зэ җытар зандини? Вә кәҗя ги ни ба фонзы шелү бянйили, ба луәтуәди вәр е шәлүхали.

32Ибращимэди хуәҗи җиндо фонзынили. Ба луәтуә ду гэкэ, ги таму ба мыйцо дэ цолё налэли, ги кижын дэ лян та йитун лэди жынму ба щи җүәди фи налэли. 33Ба чыди е дуандилэли, кәсы Ибращимэди хуәҗи фәсы:

– Ба вә вон җытар дафалэди сычин фәба, вә нэхур цэ чыни.

– Ни фә, – таму хуэйдади.

34Та зу фәтуәли:

– Вәсы Ибращимэди хуәҗи. 35Җў ги вәди җўжын гили бэрэкэтили, ги та цыминли фугуйли: ён дэ ню, җин-йин, нан-нү нў, луәтуә дэ лүлүзы. 36Вәди җўжынди щифузы Сарэ лолиди сыхур, ги та сын-ёнлигә эрзы; җўжын ба йиче цэбый ги та гуәгили. 37Вәди җўжын җё вә дўли җули, бу җё ги тади эрзы чү Ханаан дифонди бындиди нүзы, 38җё вә до тади зўгуйни, чинчинҗяни, зу да нэтар ги тади эрзы чүлэгә щифурни. 39Вә ба җўжын вынли: «Дансы нэгә нүзы лян вә бу щён лэна?» 40Та ги вә җымуҗя хуэйдали: «Җў, ба вәди гуонйин жызы җыдоди йимяр, – Та гәҗя ба йигә тянщян лян ни дафачини, зэ ниди лўшон ги хо йүнчини, җё ни ги вәди эрзы да вәди зў литу, да вәди җящяни чүлэгә щифурни. 41Ни дан до вәди чинчинҗя, дансы таму ги ни бу ги нүзы, нэхур ни дўхади җу лян ни мәю лянщили». 42Җиргә до җин гынчян вә фәли: «Җў, вәди җўжын Ибращимэди Хўда! Ни дансы щён ги вәди лўшон ги хо йүнчили», 43җысыма, вә җыхур зэ җин гынчян зандини. Ги ти филэди нагә нүзы вә дан фә: «Чин ни җё вә да ниди гуанзы литу хә йидяр фи». 44Та дансы хуэйда: «Чин ни хә, ги ниди луәтуә вә е далэ фини», – нэ зусы Җў ги вәди җўжынди эрзы җянхади щифур». 45Вә хан мәдый сылён җыгәни, Ревекка кәҗя зэ җягуэзышон данди гуанзы доли җин бонгәрни, гуантуә фили. Вә вын та ёли фили. 46Та суйбяр ги вә ба гуанзы гиги, фәсы: «Чин ни хә. Ба ниди луәтуә вә е йин бони». Вә хә боли, йиху та ги луәтуә ба фи е налэли. 47Вә вынли: «Нисы сыйди нүзы?» Та хуэйдали: «Вафуилди нүзы (Вафуилсы Нахор дэ Маликади эрзы)». Вә зу ги та ба бизышон дэди хуанзы дэ җуәзы гигили, 48гәҗя гуйха бэвонли Җўли. Вә куаҗёнли вәди җўжын Ибращимэ бэвонди Анлахў Торляли, йинцысы Та ба вә дуандуар линдо җытарли, җё ги вәди җўжынди эрзы ба та щүндиди суннүр чүшонни. 49Җыхур хуа зэ нимушонни: ниму щён җё вәди җўжынди чито чынма бу чын? Ниму гигә хуэйда, җё вә җыдоха, ё зў сани.

50Лаван дэ Вафуил хуэйдади:

– Ба җыгә сычин Җў динли, йинви нэгә вәму бу нын фә «дуй» хансы «бу дуй». 51Җысыма, Ревекка, – ни ба та линшон чи. Җё ниди җўжынди эрзы җочў Җў фәхади хуа ба та чүшон.

52Ба җыгә хуа тинҗян, Ибращимэди хуәҗи йүанхуэй гуйха бэвонли Җўли. 53Йиху та ги Ревекка ба йишон, җин-йинзыди бэшы начўлэли, ги тади гәгә дэ мама е дуанли гуйҗун лищинли. 54Җыгәди йиху та лян лэди жынму ба фан чыба, фиҗёчили. Ди эр тянди ганзо йизор Ибращимэди хуәҗи фәсы:

– Чин ниму, җё вә хуэйдо вәди җўжын нэтар чи.

55Ревеккади мама дэ гәгә хуэйдади:

– Җё та зэ вәмуди җяни хан зан шы тян!

– 56Ниму бә дон вәли, – Ибращимэди хуәҗи фәсы. Җў ги вәди лў гили хо йүнчиди йимяр, чин ниму җё вә хуэйдо вәди җўжын гынчян!

– 57Заму ба Ревекка хандилэ, – таму фәсы, җё та гәҗя дин җўйи.

58Таму ба Ревекка хандилэ вынли:

– Ни лян җыгә жын чи бу чи?

Та хуэйдади:

– Чини.

59Таму ба Ревекка, нэха тади нүжын, Ибращимэди хуәҗи дэ лян та тунлўди жынму дафади сыхур, 60лян җымуҗяди хуа ги Ревекка панвонли холи:

– Вәмуди мыймый! Җё ниди хубыйди фур чынха чянчян-ванванди! Җё ниди эрнүму ба дўшманди чынпу ду җаншон!

61Ревекка лян тади нү хуәҗиму чидо луәтуә готу, гыншон Ибращимэди нэгә хуәҗи зутуәли. Та лади Ревекка вон җяни хуэйдини. 62Исхар цэ да Беэр-Лахай-Рои хуэйлэли (та нэхур зэ Негев дифоншон җўли). 63Хушонди сыхур та доли тандони йиканса, – ба до гынчянди луәтуә канҗянли. 64Ревекка ба Исхар е канҗянли. Та да луәтуә готу халэ, 65вынли Ибращимэди хуәҗили:

– Вон заму җыбонгә лэди нэгә жынсы сый?

– Нэсы вәди җўжын, – хуәҗи хуэйдади.

Ревекка ба гэту нашон, ба гәҗя шанчўли. 66Ибращимэди хуәҗи ги Исхар ба гәҗяди юҗуан фәбалиди йиху, 67Исхар ба Ревекка линдо тади мама зочян җўди нэгә җонфоннили, Ревекка чынха тади щифурли. Исхар щинэ Ревеккали, йинви нэгә тади пәфан до вучондёди мамашон е гуәли.

25

Ибращимэди данлин хубый

25^1Ибращимэ кә банлигә җя, тади щин лопә, минзы җёдисы Хеттура, 2ги та сын-ёнли эрзыли: Зимран, Иокшан, Медан, Мадиан, Ишбак дэ Шуах. 3Иокшан гынчян сын-ёнхади Шева дэ Дедан. Деданди хубыйсы ашурейжынму, летушейжынму дэ леумейжынму. 4Мадианди эрзыму: Ефа, Ефер, Ханох, Авида дэ Елдага. Таму дусы Хеттуради хубый. 5Ба юди йиче цэбый Ибращимэ гуәги Исхарли. 6Ба нүнўмуди эрзыму Ибращимэ хуәди сыхур зу дафадо дунбонгәли – дунбонгәди дифон ли Исхар йүан. Ги таму е гилищезы цэбый.

Ибращимэди вучон

7Ибращимэ хуәли йибый чишы ву суй. 8Та зэ җыгә дун-яшон хуәгу, хын дади суйфушон вучонли, зули тади зўзў-быйбый гынчянли. 9Тади эрзыму Исхар дэ Исмаил ба Ибращимэ сундо ли Мамре бу йүанди Ефрон – хеттейжын Цохар эрзыди динили – Махпела ёдуннили. 10Җы йикуэ дисы Ибращимэ да хеттейжын гынчян мэгуәлэди: ба Ибращимэ дэ Сарэ зу сундо нэтарли+.

11Ибращимэ вучонлиди йиху, Җў ги тади эрзы Исхар гили бэрэкэтили. Исхар зэ Беэр-Лахай-Рои фиҗин гынчян җўли.

Исмаилди хубый

12Җысы Сарэди нүнў, египет нүжын Агарь ги Ибращимэ сын-ёнхади эрзы Исмаилди хубый. 13Исмаил эрзымуди минзы, җо суйфу дади: Наваиоф (Исмаилди тушузы), Кедар, Адбеел, Мивсам, 14Мишма, Дума, Масса, 15Хадад, Фема, Иетур, Нафиш дэ Кедма. 16Җысы Исмаилди эрзыму, шы эргә минзўди шы эргә вонзы, – тамуди минзы, щёнҗуон дэ йинпан. 17Исмаил хуәдо йибый саншы чи суйшон вучонли, – зули тади зўзў-быйбый гынчянли. 18Тади хубый зэ Египет бянни (зу Ашур чиди лўшон), да Хавила вон Суради нэгә дифонни җўли. Таму лян зыҗиди чинчин ду мә лэвонди.

Ба Исав дэ Ягўбэ сын-ёнхали

19Җысы Ибращимэди эрзы Исхар дэ тади хубыйди лисы, (Ибращимэсы Исхарди дада). 20Исхар сы шы суйди сыхур ба Ревекка чүшонли. Ревеккасы Месопотамия дифоншон җўди арамейжын Вафуилди нүзы, арамейжын Лаванди мыймый. 21Исхарди щифузы мәю эрнү. Исхар ви гәҗяди щифузы читоли Җўли. Җў ба тади чито тинҗянли: Ревекка хуэшонли. 22Зэ дўзы литуди эрзыму йиҗя лян йиҗя датуә чуйли.

– Җыма, – Ревекка фәсы, са сычин дын вәдини?

Та зу вын Җўчили. 23Җў ги та фәсы:

– Лёнгә минзў да ниди дўзыни чўлэни. Йигәди личи би ди эргәди да. Дади чынха щёдиди хуәҗини+.

24Зуә йүә сыхур доли, җысыма, Ревеккади дўзыни югә фонфорни. 25Ту йигә ёнхади йүәвазысы хунхунди, хуншын готу җонди мо, зущён есынди пизы; ба та җёчын Исавли[*]. 26Хуту, на шушур җуади Исавди җүәхугын, ди эргә ёнхали; ба та нанчын Ягўбэли[*]. Таму сын-ёнхади сыхур Исхар люшы суйли.

Исав ба гәҗяди тушузыди чүаншы мэдёли

27Эрвазыму җондали. Исав чынха тандониди жынли; та лисуә давидини. Ягўбэсы мяншанди җяниди жын. 28Тамуди дада Исхар нэ чы ечёрди жу, йинви нэгә та ба Исав канди хо; кәсы мама Ревекка щинэ Ягўбэ.

29Йихуэй, Ягўбэ но бантонди сыхур, Исав фататади да давидишон хуэйлэли.

– 30Ни ги вә ба җыгә хун янсыйди гищер җё вә хә! Вә фали! – та ги Ягўбэ фәсы.

(Йинви җыгә ба та җёчын Едомли[*].)

– 31Ни ги вә ба тушузыди чүаншы мэги, – Ягўбэ хуэйдади.

–+
32Лян тушузыди чүаншы вә нын зў йигә са? – Исав фәсы, – вә җыхур вучонни!

– 33Щянтуни дў йигә җу! – Ягубэ фәсы. Исав ги Ягўбэ ба тушузыди чүаншы мэгиди йимяр, дўли җули. 34Нэхур Ягўбэ цэ ги та гилищер мәмә дэ хун дуди бантон. Чыба, хәба, челэ, зули, Исав е ба нэгә тушузыди чүаншы мә гуанщян.

26

Исхар зэ Герар дифоншон җўдини

26^1Гуйҗяни вәнян кә долэли (зущён зочян, Ибращимэди сыхуршон), Исхар зули Герар чынпунили, филистимжынмуди хуоншон Авимелех гынчянли+. 2Җў до Исхар гынчян фәсы:

– Ни вон Египет бә чи, җўдо Вә ги ни зыгиди нэгә дифонни. 3Ни зэ нэгә дифоншон занха, Вә лян ни зэ йидарнини, ги ни ги бэрэкэтини. Вә ба ги ни дада Ибращимэ дўхади җу ванчынни: ба җыгә дифон ги ни дэ ниди хубый гигини+. 4Вә ба ниди хубый зўчын дуәйүдини, зулян тяншонди щинщю йиён, зу нэму дуә зэмусы ги таму ба җыщезы дифон ду гигини. Чечў ниди хубый димяншонди йиче минзў ба бэрэкэти дыйшонни,+
5йинцысы Ибращимэ тин Вәли, зунхў Вәди йиче фынфу, минлин дэ фалүли.

6Исхар җўдо Герар чынпунили. 7Дансы бындижынму да ташон вынкэ Ревеккали, та хуэйдади:

– Җысы вәди мыймый.

Ба «щифузы» та мәган фә: зэ хэпа ви Ревекка таму ба та дасыни, йинцысы Ревекка җонди тэ хокан+. 8Гуәли бушоди жызыли. Йихуэй Авимелех, филистимжынмуди хуоншон, да чуонзышон канҗянли, замуҗя Исхар ба Ревекка щихандини. 9Та ба Исхар хандилэ вынли:

– Тасы ниди щифузыма?! Виса ни фәли тасы ниди мыймый?

Исхар хуэйдади:

– Вә дансы жынчын тасы вәди щифузы, вә хэпа ви та ба вә дасыни.

– 10Ни ги вәму зўлигә са? – Авимелех фәсы. Дансы вәму литуди йигә жын лян та тунли чуон, до вәмушон җысы дуәму дади гўнахар!

11Авимелех ги тади минжын гилигә фынфу:

– Сый дансы ба җыгә жын дэ тади щифузы ду, ги та дин сызуйни.

12Җўдо нэгә гуйҗяни, Исхар җунтуә мыйзыли. Җў ги та гили бэрэкэтили: зу нэйинян тади шучын чынха йибый лэзыли. 13Тади фугуй йүә дуәли. Та чынха хын дади ючянханли: 14җыхур та гынчян ю хошо ёнчүн, нючүн дэ хуәҗини. Филистимжынму нянжәтуә тали. 15Таму ба йиче фиҗин лян тў мэчўли; җыще җинсы Ибращимэ хуәди сыхур тади нўму вахади+. 16Нэхур Авимелех ги Исхар фәли:

– Зутуә. Ни до вәмушон чынха лилёндадили.

17Исхар зудо Герар чуандонили, зэ нэтар зали йинпанли. 18Зэ нэтар та цун вали җинли; җыще җинсы Ибращимэ хуәди сыхур вахади, кәсы Ибращимэ вучонлиди йиху, филистимжынму ба таму ду мэдёли. Исхар ги нэще җин ба зочян та дада Ибращимэ нанхади минзы йүанхуэй нангили. 19Йихуэй тади нўму зэ чуандони ва диди сыхур, ба йику фичүан зоҗуәли, 20кәсы герарди фон-ёнжынму лян Исхарди фон-ёнжынму зынҗончелэли, таму фәсы:

– Җысы вәмуди фи!

Ви җыгә җин зынҗонлиди йимяр, ба та зу нанчын Есекли[*]. 21Данлин вачўлэли йику җин; ви та кә зынҗонли, ба та җёчын Ситнали[*]. 22Нэхур Исхар зэ йүанчўр кә вали йику җин, нанлигә минзы Реховоф[*], йинцысы та фәли: «Җў линйирни ги вәму гилигә куандади дифон, җё вәму зэ җыгә дифоншон дуәйүхани». 23Йиху Исхар хуэйдо Вирсавияли. 24Зэ нэтар, ту йивэщи Җў до та гынчян фәсы:

– Вәсы ни дада Ибращимэди Хўда. Бә хэпали: Вә лян ни зэ йидарнини. Вә ги ни ги бэрэкэтини зэмусы ба ниди хубый зўчын дуәйүдини. Вә ба җыгә ви Ибращимэ, Вәди нў, зўни.

25Исхар зу зэ нэтар гэлигә шо гўрбаниди җуәзы, бэвонли Җўли, йиху зэ нэтар зали йинпанли. Тади нў ватуә җинли.

Исхар лян Авимелех динли хәтунли

26Зу нэгә сыхур да Герар чынпуни Авимелех лян тади гуанжын Ахузаф, җүндуйди тузы Фихол до Исхар гынчянли.

– 27Виса ниму зэ вә гынчян лэли? – Исхар вынли. Зочян ниму җянбудый вә зэмусы ба вә ганчўчили.

– 28Вәму канҗяндини, Җў лян ни зэ йидарнини, – таму хуэйдади. Йинви нэгә вәму щён җё дўхади җу ба заму бончў. Заму дин йигә хәтун! 29Ни дўгә җу: ни ги вәму бу ган ха; вәму ги ни е мә ган сыса ха сычин, гуонсы хо, җё ни пиннан да вәму гынчян зудё. Җыхур Җў ги ни гили Тади бэрэкэтили!+

30Исхар ги таму гуәлигә янщи: таму чыли, хәли. 31Ди эр тянди ганзо йизор таму йиҗя ги йиҗя дўли җули. Исхар ба кижынму сунли, таму пиннан-вусыди йүанхуэй зули. 32Зу нэйитян, ва җинди нўму ба фи зоҗуәлиди йимяр, ги Исхар гили щинли. 33Исхар ги нэгә җин нанлигә минзы Шива[*]. (Йинви нэгә йичыр до җыхур җыгә чынди минзысы: «Бэер-Шива»).

Исавди щифурму

34Исав сышы суйди сыхур ба хеттейжынди Беэрди нүр Иегудифь чүшонли, хан ба хеттейжынди Елонди нүр Васемафа чүшонли+. 35Исхар дэ Ревекка лян таму йидарни җўди нандихын.

27

Исхар ги Ягўбэ панвонли холи

27^1Җыхур Исхар кәҗя лоли, нянҗин е мали. Йихуэй та ба да эрзы хандо гынчянли:

– Вәди эрзы! – та ги Исав фәсы.

– Вә тиндини, дада! – нэгә хуэйдади.

2Исхар фәсы:

– Вә кәҗя лоли, е бу җыдо, зэ хуә дуәмущерни. 3Ни ба гун лян җян нашон зэ тандони да еҗичи+. 4Надилэ, ги вә ба вә щинэди чыди зў щён, вә чыба, вучонлиди зычян ги ни панвонгә хони.

5Кәсы Ревекка ба тамуди хуа тинхали. Исав зудё да еҗичиди нэгә сыхур, 6-7та зу ги Ягўбэ фәсы:

– Вә тинҗянли, ниди дада ги ниди гәгә Исав фәди, җё та ба еҗи налэ зў щённи. Дада чыбалиди йиху, зэ Җўди мянчян ги Исав ги гәҗяди зычян вучонлиди панвонни. 8Җысыма, вәди эрзы, ни тин, вә ги ни фә, ни ё зў сани. 9Ни чүн литу чи, җянчўлэ лёнгә җүлү. Вә ба таму, дада замуҗя нэ чы, ба чыди зу нэмуҗя зў щённи; 10ни зу дуандичи, җё та чыба ба гәҗяди зычян вучонлиди панвон ги ни гиги.

– 11Вәди гәгә Исав хуншын готу җонди мо, – Ягўбэ хуэйдади, кәсы вәди жупизы гуондини. 12Дансы дада мынмынди ба вә дуйихана? Та дансы җыдо вә хун тадини, нэхур та ги вә бу панвон хо, дозэсы та җу вәни.

13Кәсы мама фәди:

– Җё җыгә җу шындо вәшон, вәди эрзы. Ни гуон тин вә. Ни чи налэ.

14Ягўбэ ба җүлү налэли. Замуҗя Исхар нэ чы, Ревекка зу нэмуҗя ба чыди зў щёнли. 15Йиху та ба да эрзы Исавди дин ходи йишон нашон, ги щё эрзы Ягўбэ чуангили. 16Ба Ягўбэди шу лян бәзы на җүлү пизы бочўлиди 17йиху, ги Ягўбэ ба зўхади жу дэ мәмә гигили. 18Та җиндо дада гынчян фәсы:

– Ада!

– Зали, вәди ва! – Исхар хуэйдади. Нисы нагә?

– 19Вәсы Исав, ниди тушузы, – Ягўбэ хуэйдади. Вә ба ни фәхади йиче ду зўшонли. Ни челэ, зуәха, чы еҗи, йиху ги вә панвонгә хо.

– 20Вәди эрзы, – Исхар вынли, – ни за ба еҗи җуади җыму куэ?

Нэгә хуэйдади:

– Ни бэвонди Анлахў Торля ги вә ба хо йүнчи дафалэли.

– 21Вәди эрзы, ни до вә гынчян. Вә щён ба ни дуйихар: ни җыншысы вәди эрзы Исавма?

22Ягўбэ доли дада гынчянли, Исхар ба та дулихар фәсы:

– Шынчисы Ягўбэди, шусы Исавди.

23Йинви Ягўбэди шу готу, зущён Исавди йиён, ю мони, Исхар ба та мә җындый, зу ги та панвонли холи.

– 24Ни зусы вәди эрзы Исавма? – дада вынли Ягўбэли.

Ягўбэ фәсы:

– Зусыди, ада.

25-26Исхар зу фәли:

– Ни җё вә ба ниди еҗи чыщер, вәди эрзы, вә зу ги ни панвон хони.

Ягўбэ ги дада ба чыди дэ путоҗю дуанлэли. Хәба, чыба, Исхар фәсы:

– Ни до вә гынчян лэ, вәди эрзы, ба вә щинтынйихар.

27Ягўбэ доли дада гынчян, ба та щинтынли. Ба тади йишон видо вынҗян, Исхар на җымуҗяди хуа ги та панвонли холи:

– Вәди эрзыди видо – җысы Җў гиха бэрэкэтиди тандоди видо. 28Панвонди җё Хўда ги ни ба тяншонди луфи гиги, димянди готян, җё мәмә дэ путоҗю дуәйүди+. 29Җё данлин минзў фусы ни, җё җынму ги ни ди ту. Ги дищүнму ни дон җонгуйди: ни мамади эрзыму ги ни ди туни. Сый ба ни җу, та гәҗя чынха җудёдини, сый ги ни панвон хо, нэгә е хони!

Исав читоди җё Исхар ги та панвон хони

30Исхар ги Ягўбэ панвонли холи. Ягўбэ җён да Исхар гынчян чўлэ, Исав да давидишон хуэйлэли. 31Та е ба чыди зў щён, ги дада налэ фәсы:

– Ада! Ни челэ, ба вә налэди еҗи чыщер зэмусы ни ги вә панвонгә хо.

– 32Нисы сый? – Исхар вынли.

Нэгә хуэйдади:

– Вәсы ниди эрзы, ниди тушузы, Исав.

33Исхар хэпалиди йимяр, җанҗан-чичиди фәсы:

– Наму сый, ган ни лэди нэгә сыхур, ба еҗи налэ җё вә чыли? Вә ги та панвонли холи, нэгә панвон зу лян та шынхани!

34Ба җыгә хуа тинҗян, Исав дашын дэ пәфанди хантуәли:

– Ада, ни ги вә е панвонгә хо!

35Җысы ниди щүнди до вә гынчян лэли, – Исхар фәсы. Та чәхуонди ба ниди панвон дёдёли.

36Исав фәсы:

– Ягўбэ, ба та җымуҗя җёди мә цуә: та кәҗя лён бян ба вә хундёли. Щянтуни ба вәди тушузыди чүаншы дёдёли, җыхур ба вәди панвон! Нандый, – Исав вынли дадали, – ги вә йигә панвон ду мә шынма+?

37Исхар хуэйдади:

– Вә ба та зўчын ниди җонгуйдили, ба йиче дищүн зўчын тади нўли, ги та ба мәмә дэ путоҗю панвонгили. Вә ги ни хан нын зў йигә са, вәди эрзы?

– 38Нандый, – Исав кә вынли Исхарли, – ни гынчян, вәди ада-я, цэ ю йигә панвоннима? Ни ги вә е панвонгә хо, вәди ада!

Исав зу дашын кўтуәли. 39Исхар ги та фәсы:

– Ниди җя ли фуҗүди дифон дэ тяншонди луфи йүанни. 40Ни на ниди до гуә жызыни, ни фусы щүндини. Кәсы сыхур доли – ни фанчелэни, ба җягуэзышон быйди җун данзы лёхалэни.

41Йинви Ягўбэ да дада гынчян ба панвон нашонли, Исав ги Ягўбэ җили чули. «Дада вучонлиди йиху, – Исав сылёнди, – вә ба вәди щүнди Ягўбэ дасыни!» 42Ба да эрзы мущёнхади җыгә сычин ги Ревекка сунгили. Та ба щё эрзы Ягўбэ җёлэ, фәди:

– Ниди гәгә Исав щён ба ни дасыни. 43Вәди эрзы, ни тин, вә ги ни фә сани: ни вон Харран дифон, вәди гәгә Лаванди җяни по. 44Ни зэ нэтар җўщезы сыхур, дынди җё ни гәгәди чи щё. 45Тади чи щёлиди зэмусы ба ни ганхади нэгә сычин вондёлиди йиху, зу нэгә сыхур вә дафачи жынни, җё ба ни да нэтар линхуэйлэни. Вә мәщин йитян ба лёнгәр ду дюдё!

46Ревекка ги Исхар фәсы:

– Ви Исавди щифурму, хеттейнүжынму, вәди гуонйин жызы чынха буходили. Дансы Ягўбэ ба бынди, хеттейжынмуди нүзы, зущён җыщегәму, чүшон, нэхур вә мәю хуәди лўли!+

28

Исав хан чүли йигә щифур

28^1Исхар ба Ягўбэ хандилэ ги та панвонли холи, гили җымуҗяди фынфули:

– Ни бә лян хананейжынди нүзы җе хунли. 2Ни вон Месопотамия дифон, ни мамади дада Вафуил җяни чи, зу нэтар ба та гәгә Лаванди йигә нүзы чүшон+. 3Җё Вида Хўда ги ни ги бэрэкэти! Җё ниди хубый сын-ёнди, йин дуә, җё хошо минзў да ни гынчян чўлэ! 4Җё Хўда ги ни дэ ниди хубый ба ги Ибращимэ гихади бэрэкэти гиги, җё ниди, зулян лищёнжын йиён, җыхур җўди дифон (җы зусы Хўда ги Ибращимэ дуанхади нэгә дифон) чынха ниди!

5Исхар лян эрзы ли белиди йиху, Ягўбэ зули Месопотамияли, Лаванди җянили (Лавансы арамейжын, Вафуилди эрзы, Исав дэ Ягўбэди мама, Ревеккади гәгә).

6-7Исав җыдоли: тади дада Исхар ги Ягўбэ гиди кухуан җё зэ Месопотамия чү щифурчини; лян кухуан йитун, дада ги Ягўбэ гиди фынфу, бу җё чү хананейжынди нүзы; Ягўбэ зўнху дада дэ мамади йимяр, кәҗя зули Месопотамияли. 8-9Нэхур Исав ба та дада бу щихуан хананейжынмуди щифур дунлиди йимяр, зудо исмаилҗяли, зу ги гәҗя кә чүлигә щифур – Махалафь, Наваиофди мыймый, Ибращимэ эрзыди Исмаилди нүзы+.

Ягўбэ зэ Вефиль җянхади фимын

10Ягўбэ да Версавия чўлэ, зули Харранли. 11Доли йичўр хилиди йимяр, та занхали, ба шыту җындо ту диха, фихали. 12Фимындини Ягўбэ мынҗянлигә ба тян дэ димян лянди йигә тиҗя: Хўдади тянщянму зэ җыгә тиҗяшон шонлэ-хачи зудини. 13Җў зэ готу занди ги та фәсы:

– Вәсы ниди баба Ибращимэ дэ дада Исхар бэвонди Анлахў Торля. Вә щён ба җы йикуэ ди, зэ натар ни җыхур фидини, гиги ни дэ ниди хубыйни. 14Ниди хубый, зущён сазы йиён, дуәхани, таму зэ дунщи-нанбый ду җўни. Чечў ни дэ ниди хубый, димяншонди йиче минзў ба Вәди бэрэкэти дыйшонни+. 15Вә лян ни зэ йидарнини: булүн ни до нани, Вә каншу нини, ба ни йүан дафадо нэгә гуйҗянини. Вә ба ни бу лёха: Вә щүхади ду чынни.

16Ягўбэ щинлэ хуэйдади:

– Җў җыншы зэ җыгә вәршонни, кәсы вә мә җыдо!

– 17Җыгә вәр дуәму хэпа! – та хади фәсы. – Җысы Хўдади җя, тянди гэмын!

18Ди эр тянди ганзо йизор Ягўбэ ба та җынди нэгә шыту нашон, дуандуар, зущён гуйҗун шыту, җё занхали; ги шыту готу долищезы чин-ю+. 19Ба җыгә вәр та җёчын Вефильли[*] (зочян нэгә чынпу җёдисы Луз)+. 20Ягўбэ гилигә җымуҗяди вардэ:

– Хўда-я, дансы Ни лян вә зэ йидарни, зэ лўшон каншу вә, ги вә ги чыди, чуанди;+
21вә дансы пиннан-вусы хуэйдо нён-лозыди җяни, нэхур Ни чынха вә бэвонди Хўдани. 22Зэ җытар вә гәхади да шыту чынха Хўдади җяни; да Ни ги вә гихади йиче дунщишон, вә ги Ни ба шычир гигини+.

29

Ягўбэ доли Лаванди җянили

29^1Ягўбэ вон йүанни зули. До дунфон жынму җўди дифоншон, 2та зэ тандони канҗянли йику җин, зэ тади бонгәрни сан чүн ён тондини (зэ җытар сўчон йин тугўдини). Җинди ку лян да шыту нячўдини: 3йиче чүн шудо җытарди сыхур, фон-ёнжынму ба җыгә шыту нуәгуәчи, йин ёндини, йиху кә ба җин нячўдини.

– 4Дищүнму, нимусы наниди? – Ягўбэ вынли фон-ёнжынмули.

– Да Харран лэди, – нэщему хуэйдади.

5Та вынли:

– Ниму ба Нахорди эрзы, Лаван җыдонима бу җыдо?

Таму хуэйдади:

– Җыдони.

– 6Та җўди замугә? – Ягўбэ вынли.

– Җўди хо, – ги та хуэйдади. Нэма, тади нүзы Рахиль ёди ёнчүн вон җытар лэдини.

– 7Жәту хан години, – Ягўбэ ги фон-ёнжынму фәсы, – шу сынличи хан зощер. Ниму ба ён ду йинйихар, вон цочонни ёдичи.

8Кәсы таму хуэйдади:

– Чүн бу шуцуанди йитун, вәму бу нын да җытар зу. Ё ба җин готуди шыту гунгуәчини, нэхур вәму цэ нын йин ён.

9Таму щүанхуонди сыхур, Рахиль ёди дадади ёнчүн долэли, тасы нү фон-ёнҗя. 10Канҗян та лян ёнчүн, Ягўбэ доли җин гынчян, ба шыту гунгуәчи, йинтуә ёнли. 11-12Йиху та ба Рахиль щинтынлихар, дашын кўди фәди, тасы та дадади чинчин, Ревеккади эрзы. Рахиль похуэйчи ги дада фәчили. 13Ба вон таму җяни лэди Ягўбэ вэсын тинҗян, Лаван зу почўчи җейин кижынчили, ба та бочў щинтынли, линдо гәҗяди җянили. Ягўбэ ба йүхади җыщезы сычин ги та ду фәли. 14Лаван фәсы:

– Җыншы нисы вәди чинчин, вәди гўду дэ шынзы!

Йида Ягўбэ зэ Лаванҗя җўха, гуәли кәҗя йигә йүәли.

Ягўбэ ви Рахиль дэ Лия ги Лаван зў хуәдини

15Йихуэй Лаван ги та фәсы:

– Нисы вәди чинчин еба, ни быйкар ги вә зў хуәнима? Ни ги вә фә, ни щён ё замуҗяди гунчянни?

16Лаван ю лёнгә нүзыни: дади җёдисы Лия, щёдисы – Рахиль. 17Лияди нянҗин хокан, кәсы Рахиль җонди тэ җүнмый. 18Ягўбэ щинэ Рахильли, та зу ги Лаван фәсы:

– Ви ниди щё нүзы Рахиль, вә ги ни зў чи нянди хуәни.

– 19Нынчын, – Лаван ги та хуэйдади, – җя понжынди гунту, җё та лян ни җехун. Ни шындо җытар.

20Ви Рахиль Ягўбэ ги Лаван зўли чи нян хуә, кәсы нэ чи нян до ташон зущёнсы җи тян, – та зу нэму щинэ Рахиль. 21Җысыма, линйир та ги Лаван фәсы:

– Вәди щифур зэ нанини? Сыхур долэли, вә ё чү тани.

22Лаван ба йиман линҗү хандилэ гуәлигә щисы. 23Хили та ги Ягўбэ ба гәҗяди нүзы Лия линлэли, Ягўбэ лян та фили җёли. 24Лаван ба гәҗяди нүнў Зелфа ги Лия гиги җё цыху тани. 25Доли ди эр тянди ганзоли – Ягўбэди мянчянсы Лия!

– Ни лян вә зўлигә са? – Ягўбэ ги Лаван фәсы. Щёндасы вә ви Рахиль ги ни мә зў хуәма? Виса ни ба вә хунхали?

– 26Вәму җытарди куйчынсы, – Лаван хуэйдади, – щянтуни ё чўҗя да нүзыни, йиху цэ ба щёди. 27Җыма, дансы Лияди щисыди йичи гуә, вә ба щё нүзы ги ни е гигини, зу ви җыгә ни ё ги вә хан зў чи нян хуәни.

28Ягўбэ дайинли. Щисыди нэ йичи гуәлиди йиху, Лаван ги та ба щё нүзы Рахиль чўҗягили, 29ба гәҗяди нүнў Валла ги нүзы гиги җё цыху тани. 30Ягўбэ лян Рахиль е тунли чуонли. Та ба Рахиль би Лия нэди дуә, зу ви та ги Лаван хан зўли чи нян хуә+.

Ягўбэди эрнүму

31Җў канҗянли, Лия бусы щинэди, йинви җыгә җё та дуәйү сын-ённи, Рахиль чынха бу ёндили. 32Лия хуэшонли, сын-ёнлигә эрзы, ба та җёчын Рувимли[*].

– Җў ба вәди пәфан канҗянли, – та фәсы. Җыхур, хаба, вәди нанжын нэ вәни.

33Йиху та йүан хуэшонли, кә сын-ёнлигә эрзы.

– Җў тинҗянли, вә бусы щинэди, – та фәсы, – ги вә кә цыминлигә эрзы!

Ба эрвазы нанчын Щимэли[*]. 34Йиху кә хуэшонли, цун сын-ёнлигә эрзы.

– Җыхур вәди нанжын яндин җандё вәшонни, – та фәсы, йинцысы вә ги та сын-ёнли сангә эрзы!

Ги вава нанлигә Левий[*] минзы. 35Та йүанхуэй хуэ вавали, кә сын-ёнлигә эрзы.

– Җыхур вә куаҗён Җўни! – та фәсы.

Ба вава нанчын Яхўтили[*]. Җыгәди йиху та зэ мә сын-ён.

30

30^1Рахиль канди та бу нын ги Ягўбэ сын-ён вавади йимяр, нянжәтуә җеҗели.

– Ги вә ги йигә вава, – та ги Ягўбэ фәсы, – були вә вучонни!

2Кәсы Ягўбэ чишонлэ ги та хуэйдади:

– Щёнда вәсы Хўдама, ги ни бу ги эрнү?

3Җысыма, Валла, вәди нүнў, – Рахиль фәсы. – Лян та ни фи җёчи, җё та ги вәди кәще готу сын-ёнгә вава. Да та гынчян еба, кәсы вә ю эрнүни!

4Рахиль ба гәҗяди нүнў гиги нанжынли, җё лян та фи җёни. Ягўбэ лян Валла фили җёли, 5та хуэшонли, ги Ягўбэ сын-ёнлигә эрзы.

– 6Хўда ги вә ганлигә гундо, – Рахиль фәсы. Та ба вәди чито тинҗянли, ги вә гилигә эрзы.

Та ба эрвазы нанчын Данли[*]. 7Валла кә хуэшонли, ги Ягўбэ йүан сын-ёнлигә эрзы.

– 8Вә лян җеҗе хынхынди пинли, – Рахиль фәсы, – ба та вә пингуәли!

Та зу ба эрзы нанчын Неффалимли[*]. 9Нэгә сыхур Лия, канҗян та зэ бу нын сын-ёнди йимяр, ба гәҗяди нүнў Зелфа гиги Ягўбэ җё лян та фи җёни. 10Зелфа ги Ягўбэ сын-ёнлигә эрзы.

– 11Чынгун! – Лия фәсы.

Ги вава нанлигә Гад[*] минзы. 12Зелфа ги Ягўбэ сын-ёнли ди эргә эрзы.

– 13Йүнчи! – Лия фәсы. Нүжынму ба вә җёчын ю йүнчидини!

Ги вава нанлигә Асир[*] минзы.

14Йихуэй, шу мыйзыди сыхур, Рувим зэ тандони золищер мандрагор готян[*] ги гәҗяди мама Лия налэли. Рахиль ги Лия фәсы:

– Чин ни, җё ба ни эрзы зоҗуәди нэщезы мандрагор готян гиги вә.

– 15Ни ба вәди нанжын җёдёди хан бу гума? – Лия фәсы. Җыхур хан щён ё вә эрзы зоҗуәди мандрагорма?

– Җыгә ванщи, – Рахиль щүгили, – нанжын лян ни фини, вә лян мандрагор хуанни+.

16Хушон Ягўбэ хуэйдо җянили. Лия до та гынчян фәсы:

– Ни до вәди фонзыни. Вә ба ни да мыймый гынчян лян вә эрзы зоҗуәди мандрагор готян хуаншонли!

17Җў ба Лияди чито тинҗянли: та кә хуэшонли, ги Ягўбэ сын-ёнли ди вугә эрзы.

– 18Җысы, Лия фәди, – йинви вә ба нанжын лян гәҗяди нүнў фынли, Хўда ги вә гихади шонхо.

Та ги эрзы гилигә Иссахар[*] минзы. 19Лия кә хуэшонли, ги Ягўбэ сын-ёнли ди люгә эрзы.

– 20Хўда ги вә дуанлигә гуйҗун лищин! – та фәсы. Җыхур, хаба, вәди нанжын куа вәни, йинцысы вә ги та сын-ёнли люгә эрзы!

Ба эрзы нанчын Завулонли[*]. 21Йиху Лия сын-ёнлигә нүзы, ба та нанчын Динали. 22Кәсы ба Рахиль Хўда е җичелэли, ба тади чито тинҗянли, ба та зўчын нын сын-ён вавадили. 23Рахиль хуэшонли; сын-ёнлигә эрзы, зу фәди:

– Хўда ба вә да щюшон дуәдёли.

24Та ги эрзы нанлигә Юсуф[*] минзы зэмусы читоли:

– Җё Җў ги вә зэ тян йигә эрзы!

Ягўбэ читоди җё Лаван ба та фонкэни

25-26Юсуф сын-ёнхади йиху, Ягўбэ ги Лаван фәсы:

– Чин ни, җё вә лян эрнү дэ щифузыму хуэйдо җяни, вон зўгуй чи. Ви таму вә ги ни зўли хуәли. Ни гәҗя җыдони, ги ни вә фили дуәмущезы гункў!

– 27Чин ни, тинйихар вә! – Лаван ги та фәсы. Вә суан гуали, җыдоли: чечў ни Хўда ги вә е гили Тади бэрэкэтили. 28Ни ги вә фә, ни ё замуҗяди гунчянни?

– 29Ни гәҗя җыдони, – Ягўбэ хуэйдади, – замуҗя вә ги ни зўли хуәли, йида вә лэ ниди чүн чынха замуҗядили. 30Вә долэди сыхур, ниди сынлин бу дуә, җыхур дуәшо! Зу җымуҗя Җў, вә долэди йимяр, ги ни е гили бэрэкэтили! Җисы вә ви вәди җящя зў хуәни?

– 31Ни фә, ни ё замуҗяди гунчянни? – Лаван вынди.

– Вә да ни гынчян бу ё сыса, – Ягўбэ хуэйдади, – вә вончян чи е нын ги ни фон дэ җокан ниди тугў, кәсы лян йигә тёҗян. 32Җиргә заму ба йиче чүн җуангуәлэ, җё ни да нэтар ба йиче ю дяндянзы, ю пянпянзыди хи ён, ю пянпянзыди дэ ю дяндянзыди җүлү җянчўлэ, ги гәҗя люха. Кәсы вонху җымуҗяди сынлин чынха вәди гунчянни. 33Зу җымуҗя ни бу нанди ба вәди шыщин нын цаҗуә: да җыгә сыхур дашон, ни дан щён ба вәди гунчян канйихар, ни дан зэ вәди чүн литу зочўлэ йигә мәю дяндяр, пянпярди җүлү хуэйҗәсы бусы хи ён, ни зу җыдони, нэсы вә да ниди чүн литу тухади.

– 34Вә дайинни, – Лаван фәсы. Зу җочў ниди хуа ган.

35Зу нэйитян Лаван ба йиче хуади, ю пянпярди гунҗүлү, йиче ю дяндяр дэ пянпярди лян бый йинзыди муҗүлү, ба йиче хи ён җянчўлэ, гиги гәҗяди эрзымули, 36таму ли Ягўбэ вон йүанни зули сан тян лў.

Ягўбэ фонли Лаванди шынхади тугўли. 37Та ба платан, бадан дэ быйён фуди лю җыҗызы нашон, да таму готу ба җи люзы пизы бәдоли, җё нэтар бый цэхуә чынха гуондили. 38Ба җымуҗяди җыҗызы та гәдо фи цо литули (сынлин да натар хәдини), җё җүлү дэ ён ду хә фиди сыхур, кан җыщезы җыҗызыни – зу нэгә сыхур таму пый дуйни. 39Җүлү дэ ён пый дуйди сыхур, канли ю додор җыҗызыди йимяр, таму щяхади җүлүгозы дэ ёнгозы дусы хуади, ю дяндяр дэ ю пянпярди. 40Ягўбэ ба ёнгозы фынчўлэ, җё таму кан Лаван чүнниди хуа-хи сынлинни. Җыхур Ягўбэ ю гәҗяди чүнни, ба таму та ли Лаванди чүн данлин фонли. 41Җин дади сынлин пый дуйди сыхур, Ягўбэ ги цо литу, зэ тамуди нянмянчян гә җыҗызыдини, җё таму зэ җыще җыҗызы гынчян пый дуйни. 42Сучячяр сынлин пый дуйди сыхур, та ба җыҗызы мә гәди. Зу җымуҗя сучячяр сынлин шындо Лаван гынчянли, ю җинди – Ягўбэ гынчянли. 43Ягўбэ чынха җыншы ючянханли, та гынчян ю хошо ёнчүн дэ җүлүчүнни, нан-нү нў, луәтуә дэ лүлүзы.

31

Ягўбэ да Лаван гынчян подёли

31^1Ягўбэ җыдоли, Лаванди эрзыму ба та җымуҗя фәдини:

– Ягўбэ ба заму дадади йиче дунщи ду нашонли! Чечў заму дадади цэбый та дыйли фугуйли!

2Ягўбэ гәҗя канлэли, Лаван бу щён зочян йиён, лян та хо. 3Җў ги Ягўбэ фәсы:

– Ни хуэй җя, чинчин нэтар чи. Вә лян ни зэ йидарнини.

4Ягўбэ дафади жын җё ба Рахиль дэ Лия җёдо та фон-ёнди нэгә тандонини, 5ги таму фәли:

– Вә канди нимуди дада бу щён зочян йиён, лян вә хо. Кәсы вә дадади Хўда лян вә зэ йидарнини. 6Ниму гәҗя җыдони: вә ба йиче җин заншон, ги нимуди дада фили гункўли, 7кәсы та ба вә хунли зэмусы ба динхади гунчян зысы гэбяндини. Гуонсы Җў мә җё та ги вә ган ха. 8Дансы нимуди дада ги вә фә: «Ниди гунчянсы ю дяндярди сынлин», – йиче сынлин ду щяди ю дяндярди. Дан фә: «Ниди гунчянсы хуа сынлин», – йиче сынлин щяди хуади. 9Зу җымуҗя Хўда ги вә ба ниму дадади чүн гигили. 10Йихуэй, сынлин пый дуйди сыхур, фимындини вә җянли, йиче падо муҗүлүшонди гунҗүлү дусы хуади, ю дяндяр дэ ю пянпярди. 11«Ягўбэ!» – Хўдади йигә тянщян ба вә фимындини ханли. Вә хуэйдали: «Вә тиндини!» 12Та ги вә фәсы: «Ни кан, йиче пый муҗүлүди гунҗүлү дусы хуади, ю дяндяр хуэйҗәсы ю пянпярди. Вә ба Лаван ги ни зў сади ду канҗяндини. 13Вәсы ниди Хўда; зэ Вефиль Вә до ни гынчянли; нэтар ни ба чин-ю додо йикуэ да шытушонди йиху, ги Вә гили вардэли. Ни челэ, да җыгә гуйҗя зу, вон гәҗяди зўгуйни чи»+.

14Рахиль дэ Лия ги Ягўбэ хуэйдади:

– Нандый вәму да дадади цэбый литу хан дый фынзынима? 15Та ба вәму суандисы понжын: ба вәму мэдёли, ба йиче ви вәму нахади чян та чыдёли. 16Дансы җымуҗяли, Хўда да вәмуди дада гынчян җёдёди йиче цэбый – җысы вәмуди дэ вәму эрзыди. Замуҗя Хўда ги ни фәдини, ни зу нэмуҗя ган.

17Ягўбэ ба тади ваму дэ щифузыму нандундо луәтуәшон, 18ба зынхади йиче фугуй шушон, ба зэ Месопотамия та дыйхади сынлин нашон, вон Ханаан дифон, ги гәҗяди дада Исхар җўди нэбонгә зутуәли.

19Лаван зу нэгә сыхур җё ёнмочили, Рахиль ба дада җяниди җигә каншу җяди хўдамуди ёнзы тули.

20-21Зу җымуҗя Ягўбэ ба арамейжын Лаван хундёли: ги та сыса мә фә, туту-мәмә лян гәҗяди йиче цэбый да та гынчян зудёли. Да Евфрат хә гуәчи, Ягўбэ вон Галаад сан нэбонгә зутуәли.

Лаван нянли Ягўбэли

22Ди сан тянди нэйитян ба Ягўбэ зудёди ги Лаван сунгили. 23Нэхур Лаван ба чинчин-ляншуму шуцуан, нянтуә Ягўбэли. Чи тянди йиху ба таму зэ Галаад саншон няншонли. 24Зу нэ ванщи фимындини Хўда до арамейжын Лаван гынчян фәсы:

– Ни кан, ги Ягўбэ бу нын ган ха!

25Лаван кәҗя ли Ягўбэ бу йүанли: Ягўбэ зэ Галаад саншон зали йинпанли, зу зэ нэтар, Галаад саншон Лаван лян чинчинму е ба йинпан зашонли. 26Лаван ги Ягўбэ фәсы:

– Ни зў садини? Ни ба вә хунхали! Ба вәди нүзыму, зущён җоншон дыйхади гуәгуәчиди жынму йиён, ганшон зули! 27Виса ни да вә гынчян туту-мәмә зули, ба вә хунхали, ги вә сыса ду мә фә? Вә ба ни нын лян гощинди чүзы, щёнчинди йин сун, 28кәсы ни зуди сыхур мә җё вә ба нүзыму дэ сунзыму ду щинтынйихар! Ни ганли, щён мынту йиён, ганди сычинли. 29Вә нын ги ниму ви ганхади җыгә сычин хохорҗя хуанги, кәсы җиргәди ванщи ни дадади Хўда ги вә фәли: «Ни кан, ги Ягўбэ бу нын ган ха!» 30Дуйли, ни да вә гынчян зудёли, йинцысы щёнли гәҗяди чин җяли. Кәсы виса ни тули вәди хўдамуди ёнзыли?

– 31Вә хэпали, – Ягўбэ ги Лаван хуэйдади, – сылёнди, ни ба ниди нүзыму йүан нагуәчини. 32Кәсы ба ниди хўдамуди ёнзы дансы да сый гынчян зоҗуә, нэгә бу хуә! Җё замуди чинчин дон гўважынму: ба вә юди йиче ниму ца, дансы ю нимудили – надичи!

(Ягўбэ мә җыдо Рахиль тули хўдамуди ёнзыли).

33Лаван ба Ягўбэди, Лияди дэ лёнгә нүнўди җонфон цагуәлэли, кәсы сыса ду мә зоҗуә. Да Лияди җонфон чўлэ, та җиндо Рахильди җонфон литули. 34Рахиль зу нэгә сыхур ба хўдамуди ёнзы сыйдо луәтуәди нанзы литули, гәҗя зуәдо готули. Дада цатуә тади җонфонли, кәсы сыса е мә зоҗуә, 35Рахиль ги та фәсы:

– Җё вәди җонгуйди бә хэ чили, вә бу нын зандо тади мянчян: вә хэ нүжын биндини.

36Кәсы җыхур Ягўбэ чишонлэли, ги Лаван җёнзуйли:

– Вә ю са цуәни, ганли са зуйли, ни ба вә няншонди? 37Ни ба вәди йиче дунщи цагуәлэли – ни додисы ба гәҗяди са зоҗуәли? Ги вә зыги, җё чинчинму пин гундо! 38Эршы нян вә ги ни зўли хуәли. Зу нэгә сыхур ниди муён дэ муҗүлү ду мә людёгуә. Вә ба ниди чүнниди ён мә чыгуә. 39Дансы, ю йибян, ба сынлин җё есын чәли, вә ба таму ги ни мә налэди, вә гәҗя ги ни хуан җонли. Булүн быйтян хуэйҗәсы еван – ни җё вә ви нэгә тудёди сынлин пыйли. 40Быйтян жәту сэ вәдини, хили вә нэ дундини, йи няр ду мә зади. 41Вә зэ ни җяни гуәли эршы нян. Шы сы нян ви ниди нүзыму ги ни фили гункўли, лю нян – ви сынлин, кәсы ни зысы гэбян ги вә динхади гунчянли. 42Дансы лян вә йидарни мәю вә дадамуди Хўда, зусы Ибращимэ дэ Исхарди Хўда (Ибращимэ ба Та тэнэли, Исхар пащён Тали), ни ба вә лян кун шу дафа зудёни. Кәсы Хўда канҗян вәди вичү дэ гункўдини: зуәргәди хили Та гәҗя хўли вәли!

Ягўбэ лян Лаван динли хәтунли

43Лаван ги Ягўбэ хуэйдади:

– Җысы вәди нүзыму, вәди сунзыму, вәди сынлин. Ниди нянмянчян йиче дусы вәди. Нандый вә ба гәҗяди нүзыму дэ сунзыму дыйзуйнима? 44Заму дин йигә хәтун, җё заму донҗунни югә гўва.

45Ягўбэ зу нали йи куэ да шыту, дуандуар ба та гәхали, зущён гуйҗўн шыту йиён,+
46йиху ги гәҗяди чинчинму фәсы:

– Ниму шы шыту.

Таму шыли йидуй шыту, зэ тади бонгәрни чыли, хәли. 47Лаван ба җыгә дуй нанчын Иегар-Сагадуфали, Ягўбэ җёчын Галаадли[*]. 48Лаван фәсы:

– Җиргә җы йидуй шытусы замуди хәтунди гўва.

Йинви нэгә ба җыгә дифон җёди Галаад. 49Хан җёди Мицпа[*], йинцысы Лаван кә фәли:

– Вәму йиҗя ба йиҗя канбуҗянлиди йиху, җё Җў цакан заму. 50Ни дансы дыйзуй вәди нүзыму хуэйҗәсы чўгуә таму зэ чү щифузы, җиха: бусы жын, Хўдасы замуди гўва!

– 51-52Ни кан, – Лаван ги Ягўбэ кә фәсы, – җысы йидуй шыту зэмусы зэ таму донҗунни вә гәхади җыгә гуйҗун шыту – таму дусы замуди гўва. Вә лян ха щин бу нын гуә ниди шыту дуйди мян, ни лян ха щин е бә гуә вәди шыту дуйди мян дэ гуйҗун шыту. 53Җё Ибращимэди Хўда дэ Нахорди Хўда (зусы тамуди дадаму бэвонди Хўда) ги заму пин гундо!

Ягўбэ на гәҗяди дада Исхар пащёнди Хўда дўли җули+. 54Йиху Ягўбэ зэ җыгә саншон җүлигә гўрбани, ба чинчинму чинди җё чы фанли. Чыбалиди йиху, таму шындо санни занли йивэщи. 55Ди эр тянди ганзо йизор Лаван челэ, ба сунзыму дэ нүзыму щинтынли, ги таму панвонли холи, йиху дуйчў җяни шонли лўли.

32

Ягўбэ шәлүди йин Исавни

32^1Ягўбэ зу лўди сыхур, та ба Хўдади тянщянму пынҗянли. 2Канҗян таму, Ягўбэ фәсы:

– Җысы Хўдади йинпан.

Зу ба җыгә вәр нанчын Маханаимли[*].

3Ягўбэ ба гәҗяди сунщинжынму дафадо тади гәгә Исав гынчянли, Сеир дифонли, Едом гуйҗянили, 4җё таму ба җымуҗяди хуа сунгини:

«Ги вәди җўжын, Исав. Ниди нў, Ягўбэ җымуҗя фәдини: „Вә хын дуәди сыхур зэ вэгуй, Лаванҗя җўли. 5Җыхур вә ю поню дэ лүлүзыни, ёнчүн, нан-нү нўни. Вә ги ни, вәди җўжын, дафа җыгә щиндини, вонщёнди җё ниди щин до вәшон хони“».

6Сунщинжынму хуэйлэ, ги Ягўбэ фәсы:

– Вәму зэ ниди гәгә Исавҗя чили. Та вон ни гынчян лэдини, лян та йидарни сыбый жын.

7Ягўбэ хэпазали. Та ба гәҗяди жынму, ёнчүн, тугў, луәтуә фынчын лёнгә йинпанли. 8«Дансы, – Ягўбэ сылёнди, – Исав пуди чи ба йигә йинпан даван, ди эргә йинпанниди жынму нын подё». 9Ягўбэ голи жоли:

– Җў-я! Вәди дадамуди Ибращимэ дэ Исхарди Хўда! Ни зочян ги вә гихади фынфу җё вә хуэй җяни, зўгуй чини; Ни щүди хў вәни!+
10Вә бу җыгў җешу Ни ги ниди хуәҗи фанчон гиди нэчин дэ хойи. Зочян вә гуә Иордан хәди сыхур, Вә шуни гуон нади йигә җўгунзы, җыхур вә юли лёнгә йинпанли. 11Ни ба вә да вәди гәгә Исавди шуни җюха! Вә хэпани: та лэ ба вәму йиман лян нүжынму дэ ваваму йидарни дасыни! 12Ни ги вә щүли гәҗяди хўчўли, Ни щүли: вәди хубый чынха мәю фурдини, зущён хэяншонди сазы йиён!+

13Ягўбэ зэ нэтар гуәли йиванщи, ди эр тянди ганзо йизор да гәҗяди чүнни ги Исав җянли лищинли: 14-15эрбый муҗүлү, эршыгә гунҗүлү, эрбый муён, эршыгә гун-ён, саншыгә җи нэзыди луәтуә лян луәтуәгозы, сышыгә вуню, шыгә поню, эршыгә муцолүлүзы дэ шыгә җёлүлүзы. 16Та зу ба җыще сынлин йибазыҗя фынкэ, ги мый йибазы гәлигә ё сынлинди жын, ги таму ба сынлин җёги, фәсы:

– Ниму вончян чи, йиҗя гын йиҗяди. 17Җисы ба вәди гәгә Исав пынҗян, – Ягўбэ ги ё чүнди ту йигә жын фәсы, – Та вын нини: «Нисы сыйди нў? Вон нани чидини? Ёди сыйди сынлин?» 18Ни фә: «Җысы ниди нўди – Ягўбэди сынлин, ги тади җўжын Исав дафачиди лищин. Ягўбэ гәҗя зэ вәму хуту зудини».

19Ги ди эргә ё чүнди жын, ди сангә дэ ги йиче данлинди Ягўбэ гиди фынфу җё лян Исав йүмянди сыхур зу җымуҗя фәни 20зэмусы яндин ё фәни: «Ниди нў – Ягўбэ зэ вәму хуту зудини». Зу җымуҗя, чечў щянтуни дафачиди нэщезы лищин, Ягўбэ щён җё Исавди щин ван. «Йиху, – Ягўбэ сылёнди, – вә гәҗя лян та җянмянни. Данпа, нэхур та ба вә лян хо щин җейинни». 21Ба лищин чянту дафазудё, Ягўбэ шындо йинпан гуәли йиванщи.

Ягўбэ зэ Пенуэл лян дыйдо Сый банли җёли

22Кәсы нэйивэщи Ягўбэ челэ, ба тади лёнгә щифузы, лёнгә нү хуәҗи, шы йигә эрзы цучелэ гуәли Иавок хәли. 23Та ба йиман ду нуәдо данлин хәянзышонли, ба йиче гынчян юди, нагуәчили, 24гәҗя йигәр шындо зочян занхади нэгә вәршонли. Җысыма, дыйдо Сый до тян лёнди сыхур лян та банли җёли. 25Кансы ба Ягўбэ дабугуәди йимяр, дыйдо Сый ба та да куазышон далиха – гўду ду да гўҗезышон чўлэли, 26– зу ги Ягўбэ фәсы:

– Ни ба Вә лёкэ. Кәҗя тян лёнли.

– Бу лёкэ, Ни ги вә панвонгә хо, – Ягўбэ хуэйдади.

– 27Ниди минзы җёди са? – дыйдо Сый вынли.

Та хуэйдади:

– Ягўбэ.

28Дыйдо Сый зу фәсы:

– Да җыгә сыхур дашон ба ни бу җё Ягўбэ, ба ни җё Исраилни[*], йинцысы ни лян Хўда дэ жынму банли җёли – ба таму йиншонли.

–+
29Чин Ни ги вә фә, Ниди минзысы са? – Ягўбэ вынли.

Кәсы дыйдо Сый хуэйдади:

– Бә вын Вәди минзыли.

Та зу ги Ягўбэ панвонли холи. 30Ба йүха сычинди нэгә вәр Ягўбэ нанчын Пенуэлли[*], йинцысы та фәди: «Зэ җытар вә мян дуй мян җянли Хўдали, хан хуәхали»+. 31Жәту чўлэли. Ягўбэ да Пенуэл зудёли. Та чүәди зукэ лўли. 32(Йинви җыгә Исраилди хубый йичыр до җиргә бу чы куазышонди җинҗинзы – йинцысы зу да куазыди җыгә җинҗинзышон дыйдо Сый ба Ягўбэ дали).

33

Ягўбэ лян Исав йүли мянли

33^1Ягўбэ канҗянли: Исав вон та гынчян лэдини, лян та йидарни сыбый жын. Ягўбэ ги Лия, Рахиль дэ лёнгә нү хуәҗиди вава гиди фынфу, җё зандо мамади бонгәрнини. 2Та җё таму җымуҗя занхали: туни – тамуди ваму, тамуди хуту – Лия дэ тади ваму, тамуди хуту – Рахиль дэ Юсуф. 3Ягўбэ гәҗя доли чянтули; ганту до гәгәди мянчян, та җили чибянди гун. 4Кәсы Исав подо та гынчян, ба та бочў, җүдо конзышонли, щинтынли – таму лёнгәр кўли. 5Ба нүжынму дэ ваму канҗян, Исав вынли:

– Тамусы ниди сый?

Ягўбэ хуэйдади:

– Җысы Хўда ги ниди нў цыминхади эрнү.

6Нү хуәҗи лян гәҗяди ваму доли Исав гынчян, ги та бэлиха. 7Йиху Лия дэ тади ваму дочи бэлиха, линйирни Юсуф лян Рахиль е бэлиха. 8Исав вынли:

– Вә зэ лўшон пынҗянди нэгәсы са чүн?

– Нэсы вә вонщёнди җё ниди щин до вәшон хони, вәди җўжын.

– 9Вәди са ду гудини, щүнди, – Исав фәсы. Ни ба ниди цэбый ги гәҗя люха.

– 10Бу, – Ягўбэ хуэйдади, – ниди щин дан до вәшон хо, ба вәди лищин җешуха! Лян ни вә йүмян, зущёнсы лян Хўда мян дуй мян зэмусы ниди щин до вәшон зу җыму ван! 11Ни ба вәди лищин җешуха, йинцысы Хўда ги вә ба са ду гилили, вә са ду юни.

Ягўбэ читоди җё Исав җешу лищинни, Исав дайинхали.

– 12Заму ё шон лўни, – Исав ги Ягўбэ фәсы. Вә лян ни йидарни чини.

13Кәсы Ягўбэ хуэйдади:

– Ни җыдо жыбудо, вәди җўжын, вәди ваму фадоли. Вәди муён дэ вуню дусы җи нэзыди: дансы ба таму гантуә, таму йиман йитян литу сыдёни. 14Вә чинди, җё ни, вәди җўжын, щянтуни зу, вә – ниди нў, хуту манмар, замуҗя сынлин дэ ваму зудини, зуни. Зу җымуҗя до ни гынчянни, вәди җўжын, до Сеирни.

– 15Дансы нэгәли, вә ба вәди йибазы жын ги ни люхани, – Исав фәли.

Кәсы Ягўбэ хуэйдади:

– Бу ё! Гуон җё ниди щин, вәди җўжын, до вәшон ван!

16Зу нэйитян Исав шонли эрҗәзыди лўли, вон Сеир зутуәли. 17Кәсы Ягўбэ вон Сокхоф зутуәли. Зу зэ нэтар та ги гәҗя гэлигә фонзы, ги сынлин далигә вәпынзы. (Йинви нэгә җыгә вәр җёди Сокхоф[*].) 18Да Месопотамия хуэйлэ, Ягўбэ пиннан-вусы доли Ханаан дифоншонди Сихем чынпунили, ли чынпу бу йүан залигә йинпан+. 19Та заха йинпанди нэ йикуэ дифон Ягўбэ да Емморди эрзыму на йибый йинчян мэшонли. (Емморсы Сихемди дада.) 20Зу зэ нэтар та гэлигә шо гўрбаниди җуәзы, ба та нанчын Эл-Элохе-Исраилли[*].

34

Лян Дина нингўди фили җёли

34^1Йихуэй Лия ги Ягўбэ сын-ёнхади нүзы Дина чўчи, щён канйихар бынди гўнёнмуни. 2Нэгә гуйҗяниди вонзы евейжын Емморди эрзы Сихем ба та канҗян, җуачў нингўди лян та фили җёли. 3Та ба Ягўбэди нүзы Дина каншонли, лян та гуанванли, ги та фәли чинжә хуали. 4Сихем ги гәҗяди дада Еммор фәсы:

– Ни ги вә ба җыгә гўнён чүги.

5Ягўбэ җыдоли, Сихем ба тади нүзы Дина зўчын буганҗиндили. Зу нэгә сыхур тади эрзыму зэ тандони фон сынлиндини; Ягўбэ ган таму хуэйлэ, сыса ду мә зў. 6Еммор, Сихемди дада доли Ягўбэҗя щён лян та щүанйихарни. 7Зу нэгә сыхур Ягўбэди эрзыму ба йүхалиди җыдо, да тандони хуэйлэли. Таму пәфанди дэ чихынхынди, йинцысы гў Ягўбэди нүзы, лян та фиҗё – җы до Исраилшонсы дин далянди сондый: җымуҗя бу нын ган!

8Еммор фәсы:

– Сихем, вәди эрзы нэли нимуди нүзыли. Чин ниму, җё вәди эрзы лян та җехун!+
9Җё заму чынха чинчин; нимуди җя чү вәмуди нүзыму, вәмуди җя чү нимуди нүзыму. 10Ниму лян вәму йидарни җў, вәмуди гуйҗя зэ ниму мянчянни – ниму нын зэ җытар җўха, сунсун-дундунди юҗуан, җан димян.

11Сихем гәҗя ги Динади дада дэ дищүнму фәли җымуҗяди хуали:

– Ниму щин йигә хо, ба ниму фәхади са ду вә ги ниму гини! 12Ниму дин йигә дин дади җячян дэ дин фугуйди лищин – вә ба ниму фәхади са ду гини, гуонсы ниму ба җыгә нүзы ги вә чүги.

13Ягўбэди эрзыму, йинви ба тамуди мыймый зўли буганҗинлиди йимяр, ги Сихем дэ тади дада сы гуэди хуэйдали:

– 14Вәму бу нын җымуҗя ган, – таму фәсы. Ба мыймый гиги мэ зўха суннэтиди нанжын – җы до вәмушонсы хэщю. 15Ниму дан җешу йигә тёҗян, вәму зу дайинни: ниму ё чынха лян вәму йиёндини, ги нимуди нанжын йиман ё ба суннэти зўшонни. 16Зу нэгә сыхур вәму ба гәҗяди нүзыму җё ниму чүни, ба нимуди нүзыму вәму е чүни, вәму зу лян ниму җўдо йидарнини, чынха йигә минзўни. 17Дансы ниму бу тин вәмуди хуа, е бу зў суннэтили, нэхур вәму ба мыймый нашон зуни.

18Еммор дэ Сихем лян җымуҗяди тёҗян дайинхали. 19Сихем зу нэгә курни ги гәҗя ба суннэти зўли – та зу нэму нэ Ягўбэди нүзы. Сихем зэ дадади җящя литусы дин тэнэди жын. 20Зу җымуҗя, зандо гәҗяди чынниди гэмын мянчян, Еммор дэ Сихем ги таму чынни җўди жынму фәли:

– 21Җыще жын дусы замуди ляншу. Җё таму зэ замуди дифонни җў, сунсун-дундунди юҗуан. Вәр ги тамушон е дуә. Вәму чү тамуди нүзы, ба вәмуди нүзы е җё таму чү. 22Кәсы вәё лян заму җў дэ чынха йигә минзў, таму ю йигә тёҗянни: җё ги замуди йиче нанжын яндин, зущён тамуди нанжын йиён, зў суннэтини. 23Тамуди чүн, тамуди цэбый дэ тамуди тугў – җы ду чынха замудини, дансы заму ба тамуди тёҗян җешуха, таму зу лян заму йидарни җўни!

24Чынпуди жынму ги Еммор дэ Сихем дайинли, йиче чынпуди нанжын ги гәҗя ба суннэти зўдёли. 25Ди сан тянди нэйитян, таму бущинди нэгә сыхур, Динади гәгәму, Ягўбэди эрзы Щимэ дэ Левий ба до нашон, мәю нанви җинли чын литу, ба йиче зэ литу җўди нанжын дасыли. 26Ба Еммор дэ Сихем е кансыли, да Сихемди җяни ба Дина линшон зудёли. 27Ягўбэди эрзыму ба жынму садёди йиху, хуэйдо нэгә вәршонли, йинцысы зэ нэтар ба тамуди мыймый зўчын буганҗиндили, таму ба чынпуди йиче фугуй дёчёншонли. 28Таму ба ён, ню, лүлүзы ёшон зули, ба йиче зэ тандони дэ чынпуни зоҗуәди ду нашонли, 29ба йиче жынди фугуй нашонли, ба ваму дэ нүжынму линшон зули, ба фонзыниди йиче ду чёншонли.

30Ягўбэ ги Щимэ дэ Левий фәсы:

– Ниму ги вә ба бэля дэлэли! Ниму ба вә җё бындиди жынму – хананейжынму дэ ферезейжынму җянбудыйни. Замуди жын шо, таму дансы шудо йидарни ба вә дасыни, нэхур замуди зў е зу мәюдёни!

31Кәсы Щимэ дэ Левий ги та хуэйдади:

– Лян вәмуди мыймый, зущён лян мэ гәҗя шынзыди нүжын, җымуҗя бу нын ган!

35

Хўда ги Ягўбэ панвонли холи

35^1Хўда ги Ягўбэ фәсы:

– Ни челэ, вон Вефиль чи. Зу нэтар җўха, ги ни гынчян лэхади Хўда (ни да Исав гәгә гынчян поди нэгә сыхур) гэ йигә шо гўрбаниди җуәзы+.

2Ягўбэ ги гәҗяди җящя дэ йиче жын фәли:

– Ба ниму гынчян юди йиче понжын хўдамуди ёнзы эрдё, ба гәҗя зў ганҗин, ба йишон хуаншон. 3Заму вон Вефиль чини. Зэ нэтар ги вә йү бэляди сыхур гиха бонцуди дэ лян вә зэ мангәчўр йидарни юҗуанхади Хўда гэ йигә шо гўрбаниди җуәзы.

4Таму ги Ягўбэ ба понжын хўдамуди ёнзы ду гигили, да эрдуәнянзышон ба хуанзы махалэ е гиги Ягўбэли. Ба җыще дунщи Ягўбэ мэдо Сихем чынпу гынчянди җўчылёфу дихали. 5Таму шонли лўли. Хўда ба җувиди чынпуни җўди жынму хахўди, мә җё таму нян Ягўбэди эрзыму. 6Ягўбэ лян гәҗяди жынму доли Ханаан димянди Луз чынпунили (җыхурсы Вефиль). 7Зу зэ нэтар та гэлигә шо гўрбаниди җуәзы. Та ба җыгә вәр нанчын «Эл-Вефиль»ли, йинцысы зу зэ җытар Ягўбэ да гәгә гынчян поди нэгә сыхур, Хўда до та гынчянли+.

8Нэха Ревеккади нүжын Девора вучонли. Ба та мэдо Вефиль бонгәрнили, җўчылёфу дихали, ба җыгә җўчылёфу нанчын Аллон-Бахутли[*]+.

9Ягўбэ да Месопотамия хуэйлэди йиху, Хўда кә зэ та гынчян лэли, ги та панвонли холи. 10Та фәсы:

– Ниди минзысы Ягўбэ, кәсы җиргә дашон ба ни бу җё Ягўбэ. Җыхур ниди минзысы Исраил!

Зу җымуҗя Та ги Ягўбэ ба Исраил минзы нангили+. 11Хўда хан ги та фәли:

– Вәсы Вида Хўда. Җё ни сын-ён дэ вон дуәни йин: минзў да нишон чўлэни, хошоди минзў! Да нишон хуоншонму чўлэни!+
12Ги Ибращимэ дэ Исхар гигилиди нэгә дифон, Вә ги ни дэ ниди хубый гигини.

13Хўда да Ягўбэ гынчян зудёди йиху, 14Ягўбэ зэ Хўда лян та фәхади нэгә вәршон гәли йигә да шыту, ги шытушон ба путоҗю дэ чин-ю догили+. 15Та ба җыгә вәр нанчын Вефильли+.

Рахильди вучон

16Таму ба Вефиль гуәлиди йиху, ли Ефрафа бу йүанди нэгә вәршон, Рахиль зуә йүәди сыхур доли. Та зуәнанзали, 17Рахиль шули тындунли.

– Бә хэпали, – ло-нёнпә фәсы. – Ни кан, ни кә дыйлигә эрзы!

18Линйир дуан чиди Рахиль ги эрзы нанлигә Бенони[*] минзы. Кәсы дада ба та нанчын Вениаминли[*]. 19Зу җымуҗя Рахиль вучонли. Ба та мэдо вон Ефрафа зуди нэгә лў бянили. (Ба Ефрафа җыхур җёдисы Вифлеем.) 20Ягўбэ ги тади фынкын готу гәлигә да шыту. Та до җыгә сыхур хан зэ нэтар зандини – зэ Рахиль фынкын готуди да шыту.

21Исраил кә шонли лўли. Мигдал-Гадер нэбонгә та залигә йинпан.

Ягўбэди эрзыму

22Зэ нэтар занди сыхур, Ягўбэди тушур Рувим лян дада тун чуонди нүнў Валла фили җёли. Дада ба җыгә җыдоли.

Ягўбэ ю шы эргә эрзыни:+
23Лияди эрзыму: Рувим (Ягўбэди тушузы), Щимэ, Левий, Яхўти, Иссахар дэ Завулон. 24Рахильди эрзыму: Юсуф дэ Вениамин. 25Рахильди нүнў Валлади эрзыму: Дан дэ Неффалим. 26Лияди нүнў Зелфади эрзыму: Гад дэ Асир. Җысы зэ Месопотамия дифонни сын-ёнхади Ягўбэди эрзыму.

Исхарди вучон

27Ягўбэ доли гәҗяди дада Исхар җўди нэгә Мамре, Кириаф-Арба дифоннили (җыхур җёдисы Хеврон). Зэ нэтар щянтуни Ибращимэ җўли, йиху Исхар+. 28Исхар хуәли йибый башы суй. 29Та зэ җыгә дун-яшон хуәгу, хын дади суйфушон вучонли, зули зўзў-быйбый гынчянли. Тади эрзыму Исав дэ Ягўбэ ба та сундёли+.

36

Исавди хубый

36^1Җысы Исавди (та есы Едом) хубый+. 2Исав лян лёнгә Ханаанди нүзы җели хунли: Ада, хеттейжын Елонди нүзы дэ Оливема, Анади нүзы (Анасы евейжын Цивеонди эрзы). 3Хан чүли Васемафь, Исмаилди нүзыли, тасы Навацофди мыймый+. 4-5Ада ги Исав сын-ёнлигә Елифаз, Васемафь сын-ёнли Рагуил, Иеус, Иеглом дэ Корей. Җысы зэ Ханаан сын-ёнхади Исавди эрзыму.

6Исав ба гәҗяди щифузыму, эрзыму, нүзыму, йиче жын дэ зэ Ханаан дыйхади чүн, йиче тугў, йиче цэбый шушон, зули данлин гуйҗянили, да тади щүнди Ягўбэ гынчян вон йүанни зули. 7Тамуди цэбый дуәди йимяр, лёнгәр җўдо йидарни тэ зыйчяли: таму җўди нэгә дифон ги лёнгәр дэ тугўди чүн бу гули. 8Исав җўдо Сеир сан дифоннили. (Исав – тасы Едом).

9Җысы зэ Сеир сан дифонни җўди Исавди хубый (Исавсы идумейжынмуди дада). 10Исавди эрзыму: Елифаз – җысы Ада ги та сын-ёнхади эрзы. Рагуил – җысы Васемафь сын-ёнхади эрзы. 11Елифазди эрзыму: Феман, Омар, Цефо, Гатам дэ Кеназ. 12(Лян Елифаз тун чуонди нүнў Тимна ги та сын-ёнлигә Амалик). Җысы Исав щифузыди Адади сунзыму+. 13Рагуилди эрзыму: Нахаф, Зерах, Шамма дэ Миза. Җысы Исав щифузыди Васемафьди сунзыму. 14Оливема, Анади нүзы (Анасы Цивеонди эрзы) ги Исав сын-ёнли Иеус, Иеглом дэ Корей. 15Җысы Исав эрзымуди җящя. Исав тушузыди Елифазди хубый: Феманди җящя, Омарди, 16Корейди җящя, Гафам дэ Амаликди җящя. Җысы Елифазди җящя, Адади хубый, таму зэ Едом димяншон җўдини. 17Исав эрзыди Рагуилди хубый: Нахафди җящя, Зерахди җящя, Шамм дэ Мизди җящя. Җысы Рагуилди җящя, Исав щифузыди Басематди хубый, таму зэ Едом димяншон җўдини. 18Исав щифузыди Оливемади хубый: Иеусди җящя, Иеглом дэ Корейди җящя. Җысы Ана нүзыди, Исав щифузыди Оливемади җящя. 19Җысы Исавди хубый (та есы Едом) дэ тамуди җящя.

Сеир хоррейжынди хубый

20Зэ җыгә гуйҗяни җўдиди Сеир хоррейжынди эрзыму: Лотан, Шовал, Цивеон, Ана,+
21Дишон, Эцер дэ Дишан. Җысы зэ Едом гуйҗяни җўди хоррейжынмуди җящя, Сеирди хубый. 22Лотанди эрзыму: Хори дэ Геман. Лотанди мыймыйсы Фамна. 23Шовалди эрзыму: Алван, Манахаф, Эвал, Шефо дэ Онам. 24Цивеонди эрзыму: Аиа дэ Ана (зу нэгә Ана, фон Цивеон дадади лүлүзыди, зусы та зэ савәни ба жә фичүан зоҗуәли) 25Анади эрнүму: Дишон дэ Оливема, Анади нүзы, 26Дишонди эрзыму: Хемдан, Эшбан, Ифран дэ Херан. 27Эцерди эрзыму: Билган, Зааван дэ Акан. 28Дишанди эрзыму: Уц дэ Аран. 29-30Җысы хоррейжынмуди җящя: Лотанди җящя, Шовалди җящя, Цивеонди җящя, Анади җящя, Дишонди җящя, Эцер дэ Дишанди җящя. Җысы зэ Сеир димяншон җўди хоррейжынмуди җящя.

Едомди хуоншонму

31Исраилжынму хан мәю хуоншонди сыхур, җыще жын зэ Едом вили вонли: 32щянтуни Веорди эрзы Бела вили вонли, тади җинчынсы Дингава. 33Бела вучонлиди йиху, да Восор лэди Зерахди эрзы, Иовав вили вонли. 34Иовав вучонлиди йиху, да феманжынмуди гуйҗяни лэди Хушам вили вонли+. 35Хушам вучонлиди йиху, Беддади эрзы (Бедад зэ Моав дифонни ба Мадиан дифоншонди жынму дабэли) Гадад вили вонли, тади җинчын җёдисы Авиф. 36Гадад вучонлиди йиху, да Масрека лэди Самла вили вонли. 37Самла вучонлиди йиху, да хә бонгәниди Реховоф чынпуни лэди Саул вили вонли. 38Саул вучонлиди йиху, Ахборди эрзы Баал-Ханан вили вонли. 39Баал-Ханан, Ахборди эрзы вучонлиди йиху, Гадар чынха хуоншонли, тади җинчын җёдисы Пау. Гадарди щифузысы Мегетавеель, Матредди нүзы, Мезагавди суннүр.

40Җысы Исавди җящя, таму җўди дифон дэ тамуди минзы: Фимнади җящя, Алвади җящя, Иетефди җящя, 41Оливемади җящя, Элади җящя, Пинонди җящя, 42Кеназди җящя, Феманди җящя, Мивцарди җящя, 43Магдиил дэ Ирамди җящя. Җы зусы Едомди җящя дэ зэ нэгә гуйҗяни таму җўди дифон. Идумейжынмуди дадасы Исав.

37

Юсуф дэ тади дищүнму

37^1Ягўбэ жўдо Ханаанли – зэ тади дада зочян җўхади нэгә гуйҗянили.

2Җысы Ягўбэ җящяди лисы.

Юсуф шы чи суйли. Та лян дищүнму фон ёндини, ги Валла дэ Зелфади эрзыму бонли монли зэмусы ба таму ганди бу хо сычин та ги дада сундини. 3Ягўбэ шонли суйфуди сыхур, ба Юсуф сын-ёнхали, йинви нэгә Ягўбэ ба та би данлин эрзыму щинэди дуә, – ги та хан дуанлигә хуа хансанзы. 4Дищүнму канҗян тамуди дада ба Юсуф би таму щинэди дуә, зу нэму хынтуә Юсуфли, йигә хо хуа ги та ду мәщин фәли.

5Йихуэй Юсуф зўлигә фимын. Та ба фимын ги дищүнму фәгили – таму йүәщин җянбудый тали.

– 6Ниму тинйихар, – та фәсы, – вә мынҗян сали! 7Зущёнсы зэ тандони заму кун кунзыдини, вәди кунзы дуандуар занхали, нимуди кунзы ба та вичўли зэмусы ба ё гуха ги та бэли!

8Дищүнму хуэйдади:

– Ни вонщёнди ги вәму дон хуоншоннима? Щён дон вәмуди тузынима?

Таму йүәщин җянбудый тали – ви тади фимын дэ фәхади нэгә хуа. 9Юсуф кә зўлигә фимын, та йүанхуэй ба фимын ги дищүнму фәли:

– Вә мынҗянли, зущёнсы жәту, йүәлён дэ шы йигә щинщю ги вә бэлиха!

10Та ба җыгә фимын ги дада дэ дищүнму фәлиди йиху, дада мали тали:

– Ни мынҗян са фимындини? Нандый вә, ниди мама дэ ниди дищүнму ду до ни гынчян лэ, гуйдо диха ги ни бэнима?

11Дищүнму чишонлэли, кәсы дада ба та фәхади хуа җихали.

Ба Юсуф мэдё, линдо Египетли

12Йихуэй Юсуфди гәгәму зудо Сихем бонгәрни фон дадади ёнчили. 13Исраил ги Юсуф фәсы:

– Ниди дищүнму зэ Сихем бонгәрни фон ёндини. Вә щён ба ни вон нэтар е дафачини.

– Вә бянйидини, – Юсуф ги дада хуэйдади.

–+
14Ни чи, – дада фәсы, – канйихар, тамуди сычин замугә, сынлин пиннандинима. Хуэйлэ ги вә фәги.

Дада лян Юсуф лимянли, гуәли Хевронди чуандо, Юсуф до Сихемли. 15Зэ нэтар та пынҗянлигә жын.

– Ни зэ җытар зо садини? – та ба тандони җуанди Юсуф вынли.

– 16Вә зо вәди дищүнмудини, – Юсуф хуэйдади. Ни ги вә фәйихар, таму зэ натар фон ёндини?

– 17Таму да җытар зудёли, – нэгә жын ги та фәди, – вә тинҗянли, таму фәсы вон Дофан чини.

Юсуф няншон дищүнму чили, – ба таму зэ Дофан зоҗуәли. 18Нэщему лойүанни зу канҗян Юсуфли, ганту та долэ, шонлёнди дасы тани.

– 19Җысыма, нэгә зў фимынди жын лэдини! – таму йиҗя ги йиҗя фәсы. 20Заму ба та дасы, эрдё фиҗин литу, йиху фә, есын ба та нёсыли. Нэхур кан, замуҗя тади фимын чынни!

21Рувим тинҗян җыгә, ба Юсуф җюхали.

– Заму ба та бә дасыли, – Рувим фәсы. 22Бә җё ще тонли! Ба та лян гәҗяди шу дасыди гунту, заму ба та эрдё нэгә кунтанди фиҗин литу.

(Җыншыди, та вонщёнди ба Юсуфди мин җюха, ги дада сунхуэйчини).

23Җён Юсуф до дищүнму гынчян, таму да тади шынзышон ба хуа хансанзы махалэ, 24ба та җуачў эрдё фиҗин литули. Фиҗин кундини, литу мәю фи.

25Җёнмыр дищүнму зуәха чыни, таму канҗянли, да Галаад нэбонгә исмаилҗяди жынмуди луәтуә лянзы лэдини – тамуди луәтуә вон Египет ба щён сунҗё, бальзам йүә дэ ладан щён лашон чидини. 26Яхўти фәсы:

– Заму дасы щүнди ю са хочўни? Хан ё ба дасы тади зуй цонхани. 27Заму ба та ги исмаилҗяди жынму мэги, замуди шу е ганҗинхани. Та есы замуди щүнди, замуди ще.

Дищүнму дайинхали+. 28Мадиан дифоншонди мэмэжынму до гынчянди сыхур, дищүнму ба Юсуф да фиҗин литу дынчўлэ, ги исмаилҗяди жынму на эршы куэ йинзыди җячян мэгили, нэщему ба та да Египет линшон зули. 29Рувим хуэйлэ, до фиҗин гынчян йиканса – Юсуф мәюли! Пәфанди йимяр, та ба гәҗяди йишон чәланли.

– 30Эрвазы мәюди! – Рувим до дищүнму гынчян фәсы. Зў сани? Вә җыхур вон нани чини?

31Нэхур дищүнму ба Юсуфди хансанзы нашон, зэлигә гунҗүлү, зэ нэгә ще литу ба хансанзы хўзонли. 32Йиху ги дада налэ фәсы:

– Җысыма, вәму ба са зоҗуәли! Ни кан – җысы ни эрзыди хансанзыма?

33Ягўбэ йикан зу хантуәли:

– Вә эрзыди хансанзы! Ба та җё есын нёсыли! Ба вәди Юсуф чәсыли!

34Ба гәҗяди йишон чәлан, ба йикуэзы цўмабу бондо куазышон, Ягўбэ ви гәҗяди эрзы кўли хошо жызы. 35Эрзыму дэ нүзыму ду лэ чүанфә тали, кәсы Ягўбэ мәщин шу чүанфә.

– Бу! – та фәсы. Вә кў вәди эрзыни! Лян кўшыр вә зу вәди эрзы гынчянни, вон нэгә дун-я чини!

Та хан ви Юсуф кўли.

36Мадиан дифоншонди жынму нэгә сыхур ба Юсуф линдо Египет ги Потифар, хуоншонди йигә гуанжын, щяебинди тузы, мэгили.

38

Яхўти дэ Фамарь

38^1Зу нэгә сыхур Яхўти ба дищүнму лёха, лян йигә одолламижын, минзы җёдисы Хира, җўдо йибинчирли. 2Зэ нэтар та ба йигә хананейжынди Шуади нүзы каншонли. Яхўти лян та җели хун, йидарни фихали, 3та хуэшонли, сын-ёнлигә эрзы – ги та нанлигә Ир минзы. 4Та кә хуэшонли, сын-ёнли ди эргә эрзы, ги та нанлигә Онан минзы. 5Йиху цун сын-ёнлигә, ба та җёчын Шелали (җыгә сычин зэ Кезив йүхади). 6Ги гәҗяди тушузы Ир Яхўти чүлигә щифур, тади минзы җёдисы Фамарь. 7Кәсы Ирди ганбан дыйзуй Җўли, йинви нэгә Җў ба тади мин ёдёли.

8Яхўти ги Онан фәсы:

– Ни лян ни гәгәди гуафу җўчи. Ни ба ни гәгә тихуаншон, ги та ба хубый люха+. 9Кәсы Онан җыдодини, Фамарь сын-ёнхади ваму бу суан тади вава, йинви нэгә мый йибян, лян та фи җёди сыхур, Онан ба зыр садо дишондини, бу җё ти гәгә хуэ вава. 10Тади җыгә ганбан е дыйзуйли Җўли, йинви нэгә Җў ба тади мин е ёли.

11Нэхур Яхўти ги Фамарь фәсы:

– Вәди эрзы Шела мә җондади йимяр, ни чи, зущён гуафу йиён, зэ ниди нён-лозыди җяни җўчи.

Та фә җыгә хуади сыхур сылёнли: «Зэ бә җё щёди, лян дади йиён, вучондё».

Фамарь зу хуэйдо нён-лозыди җянили. 12Гуәли хошоди сыхур, Шуади нүзы, Яхўтиди щифузы вучонли. Зун щёди жызы ванлиди йиху, Яхўти лян гәҗяди ляншу одолламижын Хира зули Фамна җё ёнмочили. 13Фамарь ба тади гунгун зули Фамна җё ёнмочиди җыдолиди йиху, 14та ба гуафуди йишон хуандё, ба лян на гэту шанчў, зуәдо вон Фамна зу лўди Енаим чынпуди гэмын чянтули. (Та җыдоли, Шела җондали еба, кәсы ба та ги Шела бу чүдини). 15Канҗян Фамарь, Яхўти ба та мә жындый, дончын хўлонди нүжынли, йинцысы тади лян на гэту шанчўдини. 16До нэгә нүжын гынчян, та зуәдо лў бонгәрни фәсы:

– Вә лян ни фини.

Кәсы та зун мә җыдо нэсы тади щифур!

Нүжын вынли:

– Ни ги вә ги сани, дансы ни лян вә фи?

– 17Вә ги ни дафалэ йигә җүлүни, – та хуэйдади.

Кәсы нүжын фәсы:

– Бә дафали, ба динчян люха.

– 18Ни ё замуҗяди динчянни? – Яхўти вынли. Та хуэйдади:

– Ё ниди ю чуәзыди гэҗызы, ёшонди дэзы дэ шуниди җўгунзыни.

Яхўти ба ёхади дунщи ду гиги, лян та фили җёли. Фамарь да ташон хуэшонли, 19йиху челэ, зудёли, да ляншон ба гэту мадё, кә ба гуафуди йишон чуаншонли. 20Яхўти щён ба гәҗяди гэҗызы, дэзы дэ җўгунзы йүанхуэй нашон, зу ба гәҗяди ляншу одолламижын лян җүлү ги нэгә нүжын дафачили, кәсы нэгә золэ-зочи, мә зоҗуә та. 21Нэхур та ба бындиди жынму вынли:

– Зэ Енаим лў бонни зуәди хўлонди нүжын зэ нанини?

Кәсы таму ги та хуэйдади:

– Нэтар мәю хўлонди нүжын.

22Та до Яхўти гынчян фәсы:

– Вә мә зоҗуә та. Бындиди жынму фәдини, нэтар мәю хўлонди нүжын.

23Яхўти хуэйдади:

– Нэще дунщи җё зэ та гынчян шынхачи. Заму бә сондый гәҗяли. Вә ги та ба җүлү дафачили, кәсы ни ба та мә зоҗуә!

24Сан йүә йиху ги Яхўти фәли:

– Фамарь, ниди щифур хўлонди ба лян дахали, җыхур та хуэ вавадини.

– Ниму ба та зэ хуәдуйшон шодё, – Яхўти гили фынфули+.

25Ба Фамарь вон шу зуйди вәршон нашон чиди сыхур, та читоди җё ги гунгун фәгини:

– Сыйсы җыгә дунщиди җўжын, зу да нэгә жыншон вә хуэшонли. Ни кан, ба җыгә гэҗызы, ёшонди дэзы дэ җўгунзы жындыйлиму?

26Яхўти жындыйли.

– Та фә дуйдини, вә мә дуйди, – Яхўти фәсы. Вә ба та ги вәди эрзы Шела мә чүгиди йимяр, зу җымуҗя йүли.

Яхўти лян та зэ мә фи җё+. 27Фамарь зуә йүәди сыхур долэли, та җыдоли, та хуэдисы фонфор. 28Та ёнди сыхур, вавади шушур чўлэли, ло-нёнпә ги та готу бонлигә хун щян, фәсы: «Тасы туни ёнхади». 29Кәсы йүәвазы ба шушур йүан дынҗинчили, тади щүнди туни чўлэли. «Ни замуҗя ба лў дакэли?» – ло-нёнпә вынли; ги йүәвазы нанлигә Фарес[*] минзы. 30Тади хуту ёнхади ди эргәди вава шушон бонди хун щянщяр. Ба та җёчын Зарали[*].

39

Юсуф дэ Потифарди щифузы

39^1Ба Юсуф линдо Египет лэли. Зэ нэтар йигә египетжын, минзы җёдисы Потифар, – хуоншонди гуанжын, щяебинди тузы, – ба Юсуф да исмаилҗяди жынму гынчян мэшонли+. 2Җў лян Юсуф зэ йидарнини, йинви нэгә та ю хо йүнчини. Юсуф зэ тади египет җўжынди җяни җўхали. 3Тади җўжын ба Җў лян Юсуф зэ йидарниди канҗянли, йинцысы зэ йиче Юсуф ганди сычиншон, Җў ги та ги бонцудини. 4Египетжын Потифар ба Юсуф каншонли, та чынха нэгә жынди хуәҗили, йиху җўжын җё Юсуф гуан тади җя дэ йиче дунщили. 5Зу да нэгә сыхур, чечў Юсуф Җў ги египетжын гили бэрэкэтили; тади җя дэ тандо юли бэрэкэтили. 6Ба гәҗяди йиче дунщи җўжын ги Юсуф җёдэгили, җё та гуанни; да җыхур дашон җўжынди цощинсы чы дэ хә.

Юсуф җонди тэ хокан. 7Җўжынди щифузы ба та каншонли, фәсы:

– Ни лян вә фиха.

8Кәсы Юсуф мә дайин, ги та хуэйдади:

– Җўжын ба та гуанди йиче дунщи ги вә җёгили, та җыхур зэ җяни мә гуан сысади. 9Зэ җыгә җяни мәю йигә би вә видади жын. Җытар ги вә мәю сыса җинчўди, – чўгуә ни: нисы тади щифузы. Замуҗя вә нын ган җымуҗяди ха сычин, җочў Хўда ган гўнахар?!+

10Мый йитян җўжынди щифузы чүанфәли Юсуфли, кәсы Юсуф мә дайин лян та фи җё. 11Йихуэй ви зў гәҗяди хуә, Юсуф җиндо җўжынди фонзынили. Нэхур фонзыни сый ду мәюди, 12нэгә нүжын ба та да йишоншон җуачў кә фәли:

– Ни лян вә фиха.

Ба гәҗяди йишон шындо тади шуни, Юсуф да фонзыни почўчили. 13Нүжын канҗянли, Юсуф почўчили, кәсы йишон шындо тади шунили, 14та ба хуәҗиму хандилэ фәсы:

– Ниму кан: ба җыгә яхўтижын линдо җытар җё та чуащё замунима! Та лэ вонщёнди лян вә фиҗёни! Вә дашын хантуәли. 15Та ба вә ханди зылулуди шын тинҗян – ба йишон ду шынхали, да фонзыни подёли!+

16Нүжын ба Юсуфди йишон шындо та гынчянли, дынди җисы тади нанжын хуэйлэни. 17Йиху та ги нанжын фәли:

– Ни линлэди нў, нэгә яхўтижын, зэ вә гынчян лэли, щён чуащё вәни! 18Вә зылулуди хантуәли. Та ба гәҗяди йишон ду шынха, поли!

19Тинҗян щифузыди хуа: «Җысыма, ниди нў җёнмыр лян вә зў сани», – Юсуф җўжынди чи шонлэли. 20Та гиди фынфу җё ба Юсуф җуачў, ядо хуоншон я жынмуди банфонзы литуни.

Зу җымуҗя Юсуф до банфонзынили. 21Кәсы Җў лян та зэ йидарнини, ги та гилигә хойи: банфонзыниди тузыди щин до Юсуфшон ванли. 22Ба банфонзыни зуәди йиче жын та гиги җё Юсуф җоканни. Банфонзыни йү са сычин, Юсуф ду ги хуэйдадини. 23Зу җымуҗя банфонзыниди тузы сыса ду бу гуанли, – йинцысы Җў лян Юсуф зэ йидарнини, ги тади йиче сычиншон ги бонцудини.

40

Юсуф ги банфонзы зуәди лёнгә жын пәщёли фимынли

40^1Җыгә сычин гуәлиди йиху, хуоншонди гуан путоҗюди тузы дэ хуоншонди дуан мәмәди тузы зэ египет хуоншонди мянчян ба цуә сычин ганхали. 2Хуоншон ги тади гуанжынму – гуан путоҗюди тузы дэ дуан мәмәди тузы чишонлэли, 3-4гиди фынфу җё ба таму ядо хуоншон я жынмуди банфонзынини, зу зэ Юсуф зуәди нэгә банфонзы литу. Банфонзыди тузы җё Юсуф фусы нэ лёнгә гуанжынни. Гуәли бу дади гунфу, 5йибян хили лёнгә зуә банфонзыди жын – гуан путоҗюди тузы дэ дуан мәмәди тузы зўлигә фимынли. Мый йигә мынҗянли гәҗяди, ю йисыди фимынли. 6Ди эр тянди ганзо йизор Юсуф доли таму гынчян канлэли, кәсы таму лёнгәрди щинни бу нанвын.

– 7-8Ниму цу садини? – Юсуф вынли.

Хуоншонди гуанжынму ги лян таму йидарни, зэ тади җўжын фонзыни яхади Юсуф, хуэйдади:

– Вәму зўлигә фимын, кәсы мәю пәщё тади жын.

Юсуф фәсы:

– Пәщё – җысы да Хўдашонди. Ниму ги вә ба фимын фәйихар.

9Гуан путоҗюди тузы фәсы:

– Вә мынҗянли, зущёнсы вәди мянчян – путо ёнзы. 10Та готу сангә җызы. Таму җонтуәли, хуар чўлэли, путо җешонли, фули. 11Вәди шуни нади хуоншон хә путоҗюди гуангуар. Вә ба путо җюшон, нячын путофи, додо гуангуар литу ги хуоншон дуандичили.

– 12Җыма ниди фимынди пәщё, – Юсуф ги та фәсы. Сангә җызы – җысы сан тян. 13Сан тян гуәлиди йиху, хуоншон кә ба ни тэчелэни: ба ни йүан гәдо зочян вифыншонни, ни кә, зущён нэхур йиён, ги та дуан путоҗю гуангуарни. 14Кәсы ни ган йигә хо сычин: дансы йүнчи суй ни, ни бә вондёли; лян хуоншон фә хуади нэгә сыхур җичелэ вә, ба вә да җытар фончўчи! 15Йинцысы ба вә да яхўтижынмуди дифонни тушон лэли! Зэ җытар вә е мә ган сыса ха, кәсы ба вә ядо банфонзынили.

16Дуан мәмәди тузы канҗян пәщёсы ходи, ги Юсуф фәсы:

– Вә мынҗянли, зущёнсы вәди тушон сангә куонзы; 17готуди куонзы литу – ги хуоншон шохади заён мәмә; кәсы чёр да җыгә куонкуонзы литу доди чыдини.

– 18Җыма ниди фимынди пәщё, – Юсуф ги та фәсы. Сангә куонзы – җысы сан тян. 19Гуәли сан тянди йиху, хуоншон ба ни е тэчелэни: ба ни дёдо фушон, чёр фидилэ до ниди шынзыни.

20Сан тянди йихусы хуоншонди сынжы; та ги гәҗяди гуанжынму гуәлигә янщи. Ба нэ лёнгә жын та зу нэйитян зэ жынмуди нянмянчян тэчелэли: ба гуан путоҗюди тузы дэ дуан мәмәди тузы. 21Ба гуан путоҗюди тузы йүан гәдо зочян вифыншонли, җё та кә ги хуоншон дуан хә путоҗюди гуангуарни. 22Ба дуан мәмәди тузы – дёхали: йиман, замуҗя Юсуф пәщёли, зу нэмуҗя чынли. 23Кәсы гуан путоҗюди тузы ба Юсуф дэ тади чито вондёли.

41

Юсуф ги Египетди хуоншон пәщёли фимынли

41^1Эр нян гуәлиди йиху, хуоншон зўлигә фимын: зущёнсы та зэ Нил хә бонгәрни зандини. 2Да Нил литу чўлэли чигә ню. Хоканди, җуонди, таму зэ хәянзышонди визы литу фондини. 3Таму хуту да Нил литу чўлэли чигә данлин ню, бинтэзыди, сучячяди, лян таму зандо йидарнили. 4Җысыма, нэще бинтэзы дэ сучячяди ню ба хокан дэ җуон ню ду чышонли! Хуоншон җинщинлэли. 5Та фиҗуәлиди йиху, кә мынҗянлигә данлин фимын: чигә мыйсуйзы да йигә гангаршон җончўлэли, хоканди, боборди. 6Таму хуту җончўлэли чигә кунди, жәфын дахади мыйсуйзы. 7Җысыма, нэще кун мыйсуйзы ба чигә боборди, литу ю мыйзыди мыйсуйзы чышонли! Хуоншон җинщинлэли. Җы зусы тади фимын. 8Ди эр тянди ганзо йизор хуоншон җинди, ба йиче египетди суан гуади жын дэ ю эргилиди жын хандилэ, ги таму ба фимын фәгили, кәсы сысый ба та мэдый пәщёкэ. 9Зу нэгә сыхур гуан путоҗюди тузы ги хуоншон фәли:

– Вә ба гәҗяди туниди гўнахар сылёнчелэли! 10Йихуэй хуоншон ги гәҗяди нўму чишонлэли, ба вә дэ дуан мәмәди тузы ядо щяебин тузыди банфонзы литули. 11Йибян хили вәму лёнгәр мынҗянлигә фимын, ю йисыди фимын. 12Вәму гынчян ю йигә хуәҗини, яхўтижын, щяебин тузыди нў. Вәму ги та ба зўхади фимын фәгили, та ги вәму ба фимын пәщёкэли – ги мый йигә фәли, тади фимынди йисысы са. 13Та замуҗя фәли, зу нэмуҗя чынли: ба вә йүанхуэй дафадо зочян вифыншонли, ба нэгә, данлинди, дёхали.

14Хуоншон дафади жын җё хан Юсуф чили. Ба та ганҗин да банфонзыни начўлэ, ба хўзы гуаҗин, йишон хуандё, та зу зандо хуоншон мянчянли.

Хуоншон фәсы:

– 15Вә зўлигә фимын, кәсы сысый ду бу нын ги вә ба та пәщёкэ. Вә тинҗянли, ни, дансы ба фимын тинҗян, нын пәщёкэ та.

– 16Җыгә сычин мә зэ вәшон, – Юсуф хуэйдади. Хўда ви хуоншонди пиннан ги пәщёни.

17Хуоншон ги Юсуф фәсы:

– Вә мынҗянли, зущёнсы вә зэ Нил хәянзышон зандини, 18да Нил хә литу чўлэли чигә ню. Җуонди, хоканди, таму зэ хә янзышонди визы литу фондини. 19Таму хуту да Нил литу чўлэли чигә данлин ню, бинтэзыди, сучячяди: жу лян гўду, – зэ Египет вә мә җянгуә җыму суди ню. 20Нэще, бинтэзы дэ сучячяди ню ба чигә җуон ню чышонли! 21Җуон ню шындо тамуди дўзынили, кәсы ба тамуди бо дўзы канбулэ: ню, зущён зочян йиён, хан зусы нэмугә сучячяди. Вә зу җинщинлэли. 22Йиху вә зўлигә данлин фимын: чигә мыйсуйзы да йигә гангаршон җончўлэли, хоканди, литуди мыйзы боборди. 23Таму хуту җончўлэли чигә щищирди, кунди, жәфын дахади мыйсуйзы, 24– зу нэще щищир мыйсуйзы ба чигә хокан мыйсуйзы мәшын чышонли! Вә ба гәҗяди фимын ги суан гуади жынму фәли, кәсы таму ги вә мә гишон сысади хуэйда.

25Юсуф ги хуоншон хуэйдади:

– Җы лёнгә фимын тунйидини. Хўда ги ни фәли, Та щён ган сани. 26Чигә хо ню – җысы чи нян, чигә хо мыйсуйзы – җы есы чи нян. Йинви нэгә, җы лёнгә фимын тунйидини. 27Таму хуту чўлэди нэще сучячяди дэ буходи ню – җысы зэлэди чи нян. Зэмусы чигә лян жәфын дахади кун мыйсуйзы, җы е зусы та – чи нянди вәнян. 28Зу җымуҗя вә ги хуоншон фәдини: Хўда ги ни фәдини, Та щён ган сани. 29Чи нянди фуҗү нян вон Египет димяншон долэдини, 30кәсы таму хуту, чи нянди вәнян долэни, җинҗонди йимяр, зочянди фугуйди йинзы ду бу шын. Вәнян ба гуйҗя зў кунни, 31да туниди фугуйшон йинзы ду бу шын – зу җыму җинҗон дади нэгә вәнян. 32Җыгә фимын лён бян мынҗянлиди йинйирсы Хўда ба җыгә сычин кәҗя динхали, Хўда щүанҗин җё та чынни. 33Йинви җыгә хуоншон ё җянчўлэгә ю эргилиди, цунминжынни, зу җё та гуан Египет гуйҗяни. 34Җё хуоншон зэ Египет гуйҗяни хан ба цагуанжынму җянчўлэ, җё таму җыхур лэди нэгә фугуйди чи няншон да минжын гынчян ба ву фынзыди җуонҗя шушон, 35җё вон чынпуди хуоншонди цонфон литу шу лёншы. 36Нэхур зэ Египет гуйҗяни ги нэ чи нянди вәнян занхади лёншы зу юни, – гуйҗя ба вәнян нын шугуә!

Юсуф гуан Египет гуйҗядини

37Юсуфди хуа до хуошон дэ тади гуанжынмуди щиннили.

– 38Ба данлин җымуҗяди жын зобушон, – хуоншон ги гуанжынму фәсы, – йинцысы Хўдади Шын Лин лян та зэ йидарнини!

39Йиху та ги Юсуф фәди:

– Йинви Хўда ги ни ба җы йиче сычин кэкэли, мәю би ни эргили дади цунминжын. 40Да җыгә сыхур дашон ни гуан вәди гуйҗяни, вәди минжын тин ниди хуани. Гуонсы на хуоншонди вифын вә би ни го. 41Вә ба ни зўчын йиче Египет гуйҗяди гуанжынли!

42Та ба гәҗяди ю чуәзыди гэҗызы мадё ги Юсуф дэгили. Та ги Юсуф чуанли йишын бә мабуди гуйҗун йишон, ги тади бәзышон гуалигә җин лянлянзы. 43Та ги Юсуф гилигә зэ гуйҗяни ди эргә жын зуәди мачә. Юсуф зуди сыхур, тади хуәҗи йи лў хандини: «Тын лў, тын лў!». Зу җымуҗя хуоншон ба Юсуф зўчын йиче Египет гуйҗяди гуанжынли.

44Египетди хуоншон ги Юсуф фәсы:

– Вә на вәди хуоншонди чүаншы ги фынфудини: да җыгә сыхур дашон зэ Египетди димяншон сый ду бу нын зу йи бу, шу е бу нын дунтан, дансы бу вын ни!

45Хуоншон ги Юсуф нанлигә щин минзы, Цафнаф-Панеах, ги та ба Илиополь чынпуди ахунди Потиферади нүзы Асенефа чүгили. Зу җымуҗя хуоншон ба Юсуф дафачи җё гуан Египетни+. 46Юсуф саншы суйди сыхур зандо Египетди хуоншонди мянчянли. Та да хуоншон гынчян зудё, ба йиче Египет гуйҗя зуҗуанли. 47Чигә фуҗү нян литуди ди гили хошо шучын. 48Ба җы нянщян зэ Египет шухади йиче лёншы Юсуф ги чынпуни фынгили: ги мый йигә чынпу – да бонгәр тандони шухади җуонҗя. 49Та шухади лёншы, зущён хэянзышонди сазы йиён, дуә, фучи ду фубугуәлэли.

50Вәнян хан мә доди нэгә сыхур, Асенефа, Илиополь чынпуди ахунди Потиферади нүзы ги Юсуф сын-ёнли лёнгә эрзы. 51Ги тушузы Юсуф нанлигә Манассия[*] минзы, йинцысы та фәди: «Хўда җё вә ба вәди йиче бэля дэ нён-лозыди җя вондёли». 52Ба ди эргә нанчын Ефремли[*], йинцысы та фәди: «Хўда зэ зуәнанхади дифоншон ги вә гили вамули». 53Линйир шучынди нэ чи нян доли йиршонли. 54Зущён Юсуф зозор фәхади нэ чигә вәнян долэли. Нэгә вә доли йиче гуйҗяли, кәсы Египет гуйҗяни мангәчўр ду ю занхади лёншыни+. 55Кәсы йиче египетжын е нэли вә дўзыли, таму вын хуоншон ётуә мәмәли, хуоншон фәсы:

– Ниму зэ Юсуф гынчян чи, та фәса, ниму зу зў са.

56Чүан дун-яшон дусы вәнян. Юсуф ба цонфон кэкэ ги египетжынму мэтуә лёншыли. (Зэ Египет гуйҗяни вәнянди җинҗон йүәщин дали.) 57Да линҗяди гуйни жынму ду е зэ Египет, Юсуф гынчян лэ мэ лёншыдини, йинцысы йиче жын зэ димяншон шу вәдини.

42

Юсуфди дищүнму зэ Египет мэ мыйзылэли

421-2Ягўбэ тинҗян Египет ю лёншыни, зу ги эрзыму фәди:

– Ниму йиҗя ба йиҗя вон садини? Вә тинҗянли, Египет ю лёншыни. Ниму зэ нэтар чи, мэщезы лёншы, җё ба заму бә вәсыли.

3Юсуфди шыгә дищүн зули Египет мэ лёншычили. 4Гуон ба Вениамин, Юсуфди чин щүнди, Ягўбэ да гынчян мә фонкэ: зэ хэпа лян та йү бэля. 5Ягўбэди эрзыму, лян данлин жынму йиён, доли Египет мэ лёншылэли, йинцысы йиче Ханаан дифон е шу вәдини. 6Таму долэди нэгә гуйҗяди гуанжынсы Юсуф, – та гуан мэ лёншыди сычиндини. Дищүнму доли та гынчян, чончонди ги та бэлиха+. 7Та ба лэлиди жынму вонлиха, зу жындыйли, кәсы җуончын понжын, нинниди вынли:

– Ниму да нани лэли?

– Вәму да Ханаан дифон мэ лёншылэли, – таму хуэйдади.

8(Юсуф ба гәҗяди дищүнму жындыйли, кәсы таму ба та мә жындый!)

9Юсуф ба зочян гәҗя зўхади фимын сылёнчелэ фәсы:

– Нимусы цагуанжынму. Ниму лэ щён цайихар, вәму гуйҗяниди мә хўчўди вәр зэ нанини.

–+
10Мәю, вәмуди җонгуйди! – таму хуэйдади. Вәму, ниди нў, мэ лёншылэли. 11Вәму дусы дищүнму, йигә дадади эрзыму, вәмусы шыщинжынму! Вәму, ниди нў, йүнзун мә донгуә цагуанжынму!

– 12Бу, – Юсуф фәсы, – ниму цалэли, вәму гуйҗяди мәю хўчўди вәр зэ нанини.

– 13Вәмусы, ниди нўму, шы эргә дищүн, – таму хуэйдади. Вәмусы йигә дадади эрзыму, да Ханаан дифоншон лэди. Дин щёди щүнди лян дада шынхали. Йигә дищүн кәҗя мәюли.

– 14Җысыма, – Юсуф фәди, – вә фәли: нимусы цагуанжынму. 15Кәсы вәму щён зыян ниму. Вә на хуоншонди мин дў җуни: дансы нимуди дин щёди щүнди җытар бу лэ, ба ниму да җытар бу фонкэ. 16Ниму дафа йигә жын җё лин нимуди щүндичи, данлин жын шындо банфонзынини – нэхур заму канни, нимуди хуасы шыдима бусы шыди. Дансы бусыдили – ниму зусы цагуанжынму! Вә на хуоншонди мин дў җуни!

17Зу җымуҗя Юсуф ба таму на сан тян ядо банфонзынили. 18Ди сан тянди нэйитян та ги таму фәли:

– Вә замуҗя фә, ниму зу нэмуҗя зў, йинцы вәсы пащён Хўдади жын. 19Ниму дансы шыщинжынмули, җё ниму литуди булүн сый шындо банфонзыни, җё шынхади жынму ба лёншы ги нэ вәди жынму нахуэйчи, 20йиху лян дин щёди щүнди до вә гынчян лэ. Дансы нимуди хуа йичесы шыди, нэхур ба нимуди мин җюхани.

Таму зу җымуҗя ганли.

– 21Җысы заму ви щүнди шу зуйдини! – таму йиҗя ги йиҗя фәсы. Вәму канҗян тади пәфанли, кәсы замуҗя та ба заму читоли еба, зун мә щитын та. Җыхур пәфан доли замушонли!

22Рувим фәсы:

– Вә ги ниму зочян мә фәгуәма: «Ги җыгә эрвазы бә ган хали»? Кәсы ниму мә тин. Җыхур заму ви тади ще хуан җондини+.

23Ба Юсуф дун тамуди хуади, дищүнму бу җыдо, – йинцысы Юсуф чечў фанйижын ги таму фәли хуали. 24Юсуф зугуәчи, кўтуәли. Йиху кә лэ, лян таму кә фәли хуали, йиху ба Щимэ җянчўлэ, гиди фынфу, җё дищүнмуди мянчян ба та бончўни.

Юсуфди дищүнму хуэйдо Ханаан дифонли

25Йиху Юсуф гиди фынфу, җё ба тамуди кудэ на лёншы җуонманни, ба мый йигә жынди йинзы йүанхуэй гәдо тади кудэнини зэмусы җё гищезы шон лўди чыдини. Зу җымуҗя ганли. 26Дищүнму ба лёншы туәдо лүлүзышон, да нэтар зудёли. 27Хили, щехуанди сыхур, таму литуди йигә ба кудэ гэкэ щён ви лүлүзыни, кәсы готу ба гәҗяди йинзы канҗянли.

– 28Вәди йинзы йүан до вә гынчянли! – та ги дищүнму фәсы. Җысыма, зэ готуни!

Тамуди щин кәтынли йиха. Далигә лынжан, таму йиҗя вынтуә йиҗяли:

– Хўда ги заму зўли сали?

29Доли Ханаан дифон, дада гынчян, эрзыму ги та ба лян таму йиче йүхади фәли:

– 30Гуан нэгә гуйҗяди жын лян вәму ниннинди фәли, ба вәму дончын цагуан таму гуйҗяди жынмули. 31Вәму фәли, вәмусы шыщинжынму, бусы цагуанжынму. 32Вәму йимансы шы эргә дищүн, дусы йигә дадади эрзыму, йигә дищүн кәҗя мәюли, дин щёди җыхур зэ Ханаан лян дада йидарнини. 33Кәсы гуан нэгә гуйҗяди жын ги вәму хуэйдади: «Вә зыянни, ниму фәди шыхуама бусы шыхуа: ба ниму литуди йигә вә җё шынхани, данлин ба лёншы ги җяниди нэ вәди жынму нахуэйчи, 34лян дин щёди щүнди йүан хуэйдо вә җытар. Нэхур вә цэ щинфуни, ниму бусы цагуанжынму, нимусы шыщинжын – вә зу ба нимуди гәгә е лёкэни зэмусы җё ниму зэ вәмуди гуйҗяни сунсун дундун юҗуанни».

35Таму да кудэ литу чүтуә дунщили, мый йигә дищүнму да кудэ литу ба гәҗяди җябозы лян йинзы зоҗуәли. Ба җыгә канҗян, дищүнму дэ дада хэли пали.

– 36Ниму ба вәди эрзыму йиҗя лян йиҗя дёдёдини, – Ягўбэ ги таму фәсы. – Юсуф мәюли. Щимэ мәюли. Җыхур щён ба Вениамин линшон зу. Йиче бэля до вәшонли!

37Рувим ги дада хуэйдади:

– Ни ба вәди лёнгә эрзы дасы, дансы вә ба Вениамин йүанхуэй бу линхуэйлэ. Ни ба та җёфуги вә, – вә яндин җё та хуэйлэни.

– 38Бу, – Ягўбэ фәсы, – вәди эрзы лян ниму бу чи. Тади гәгә вучонли, Вениамин йигәр шындо вә гынчянли. Дансы зэ лўшон лян та йүгә бэляна? Ви нимуди цуә, вә, суйфу дади лохан, пәфанди йимяр, вон нэгә дун-я чини!

43

Юсуфди дищүнму лян Вениамин хуэйдо Египетли

43^1Кәсы вәнянди җинҗон йүәщин дали. 2Да Египет налэди лёншы ванлиди йиху, дада ги таму фәсы:

– Ниму чи зэ мэщәр лёншы!

3Яхўти хуэйдади:

– Нэгә жын ги вәму гиди ниннинди фынфу, дансы вәму лян дин щёди щүнди йидарни бу лэ, бу җун до тади мянчян. 4Ни дансы ба та лян вәму лёкэ, вәму ги ни мэ лёншычини. 5Дансы бу лёкэли, вәму е бу нын чи, йинцысы нэгә жын фәли, дансы мәю щё щүндили, вәму бу җун до тади мянчян.

– 6Ниму виса җымуҗя нанви вәни? – Исраил фәсы. Виса фәли, ниму хан ю йигә щүндини?

7Таму хуэйдади:

– Нэгә жын ба йиман ду вынли: ба вәмуди җя, ба чинчин, дада гончёндинима, хан ю дищүнму. Та вынли, вәму хуэйдали. Вәму да нани җыдони, та гиди фынфу, җё ба дин щёди щүнди линдо та гынчянни?

8Яхўти зу ги гәҗяди дада Исраил фәли:

– Ни ба та лян вә лёкэ, вәму зу чини. Нэхур йиман ду хуәхани – вәму, ни дэ замуди эрнү да нэ вә дўзышон ба мин җюхани. 9Вәсы тади божын, та яндин хуэйлэни. Да вә гынчян ни вын: дансы вә ба та йүанхуэй ги ни бу линдилэ, нэхур до ванди сыхур вә до нишон ю зуйни. 10Дансы вәму бу мәян, вәму кәҗя лён бян лэ-чили!

– 11Нэхур, – Исраил фәсы, – җымуҗя зў: ба гәҗяди кудэ на йиче, заму гуйҗяни фуҗүди, зущёнсы бальзам йүә, фынми, щён сунҗё, ладан щён, хәту, бадан ду җуонман, ги нэгә жын, зущён лищин йиён, сунги. 12Ба йинзы на лён лэзы дуә – ба ги ниму гәдо кудэ литуди нэгә йинзы хуанги; нэтар, данпа, таму цуәли. 13Ба Вениамин линшон, ниму йүан вон нэгә жын гынчян чи. 14Җё Вида Хўда ба нэгә жынди щин до нимушон зў ван, җё та ба нимуди гәгә дэ Вениамин фонкэ! Кәсы до вәшон – дансы вә ё дюдё эрнү, зу нэмуҗя йүни.

15Дищүнму ба лищин нашон, ба лён лэзыди йинзы е нашон, доли Египет, зандо Юсуфди мянчянли – җы йибян лян Вениамин йидарни. 16Юсуф канҗян Вениамин лян таму зэ йидарнини, ги тади гуан җяхўди жын фәсы:

– Ба җыще жын ни линдо вәди җяни. Йүн намущезы сынлин, зу ба нэмущезы зэдё, ба чыди зў бянйи – җиргәди шонву таму лян вә чы фанни.

17Гуан җяхўди жын җочў Юсуфди хуа ганли, ба дищүнму линдо тади җянили. 18Дищүнму җин Юсуф җяниди йимяр, хэли пали, йиҗя ги йиҗя фәтуәли:

– Ба заму вон нэтар ви туниди кудэ литуди йинзы линшон чидини! Таму, хаба, мынмынди пушон лэ, ба заму нячў, нингўди зўчын нў, ба замуди лүлүзы ду чёншонни!

19Йинви нэгә до җяниди мынканшон таму ги гуан җяхўди жын фәли:

– 20Чин ни, вәмуди җўжын, җё вәму фә лён җү хуа! Вәму кәҗя зэ җытар лэли йибян мэли лёншыли. 21Йиху хуэйли җяли, кәсы хили, щехуанди сыхур, вәму ба кудэ гэкэ канҗянли: мый йигә жынди кудэ готу ю тади йинзыни, та намущер чўгили, зу нэмущер гәдини. Вәму ба җыгә йинзы йүанхуэй налэли. 22Вәму хан налэщезы мэ лёншыди йинзы. Вәму е бу җыдо, сый нэхур ба йинзы гәдо вәмуди кудэнили.

– 23Ниму фонщин, – гуан җяхўди жын ги таму фәсы, – бә хэпали. Данпа, нимуди Хўда, зусы ниму дадамуди Хўда, чёчёр ги ниму ба җыгә фугуй гәдо кудэнили. Ба нимуди йинзы вә нэхур манли җешухали!

Ба Щимэ ги таму линчўлэ, 24нэгә жын чинди җё йиман ду җин Юсуфди җянили. Йиху та ба щи җүәди фи налэли, ги лүлүзы ба цолё е гигили. 25Шонву җейин Юсуфди йимяр, дищүнму ба лищин бэкэли: ги таму кәҗя фәгили, нэтар таму йидарни чы фанни. 26Юсуф доли җяниди сыхур, таму ги та чончонди бэлиха, ба лищин дуангили. 27Юсуф ба таму вынхулиди йиху, кә вынли:

– Ниму ги вә тифәхади ниму ло дадади сычин замугә? Та гончёндинима?

– 28Вәмуди дада, ниди нў, хуәдини дэ гончёндини, – дищүнму хуэйдади, йиху чончон ги Юсуф бэлиха.

29Юсуф ба гәҗяди чин щүнди Вениамин канлиха.

– Җысы, – та фәсы, – нимуди, ги вә фәхади дин щёди щүндима?

Та кә фәсы:

– Җё Хўдади щин до нишон ван, вәди ва!

30Юсуфди щин до щүндишон зу нэму чинжәли, та дуан йидяр мә кўха. Та монмонди зули данлин фонзыни, зэ нэтар кўли. 31Йиху ба лян щидё, кә доли кижынму гынчянли, ба гәҗя җуадо шуни, гиди фынфу җё ба чыди налэни. 32Ги Юсуф данлин дуан чыдили, ги кижынму данлин, ги египетжынму е данлин. (Египетжынму дан лян яхўтижынму йидарни чы фан, зу чынха буганҗиндини.)+
33Дищүнму җочў суйфуди зуәдо Юсуфди мянчянли, чёчиди йиҗя вон йиҗядини. 34Юсуф да гәҗяди җуәзышон ги таму дафали чыдили – ги Вениамин, зэхалэ, би данлин на ву лэзы дуә. Таму лян Юсуф йидарни хун чы да хәли.

44

Юсуф ба тади йин ванванзы чёнхали

44^1Юсуф ги гуан тади җяхўди жын фәсы:

– Таму нын на дуәмущер зу ги нэмущезы, кудэ литу ба лёншы җуонман. Ги мый йигә кудэди готу ба тади йинзы гәшон. 2Ги дин щё щүндиди кудэни, лян йинзы йидарни, ба вәди йин ванванзы е гәги.

Замуҗя Юсуф фәли, гуан җяхўди жын зу нэмуҗя зўли. 3Ди эр тянди ганзо йизор, ба кижынму лян тамуди лүлүзы йидарни дафашон хуэйчили. 4Дищүнму да чынни чўлэ, хан мәдый зу йүанни, Юсуф зу ги гуан җяхўди жын фәсы:

– Ни куэ нян тамучи! Няншон, зу фә: «Виса ниму ги ганхади хо сычин хуан ха сычиндини? 5Виса ниму тули вәди җўжынди йин ванванзыли? Вәди җўжын да нэгә ванванзы литу хәдини, зэмусы на та суан гуадини. Ниму ганлигә ха сычин!»

6Гуан җяхўди жын ба таму няншон, замуҗя җё та фәни, та зу нэмуҗя фәли. 7Дищүнму хуэйдади:

– Вәмуди җўжын, виса ни җымуҗя фәни? Вәму, ниди нўму, бу нын җымуҗя ган. 8Ба вәму кудэ литуди йинзы ду вәму йүанхуэй ги ниму да Ханаан надилэли! Нандый вәму да ниди җўжынди җяни нын ту йинзы хуэйҗәсы җинзыма? 9Дансы вәму литуди сый гынчян ба тудёди зоҗуә, җё ги та дин сызуйчи, вәму ду ги ниди җўжын дон нўни.

– 10Ниму замуҗя фәли, зу нэмуҗя җё чынха, – гуан җяхўди жын хуэйдади. Дансы сый гынчян ба тудёди зоҗуә, нэгә зу чынха вәди нўни, данлин ду пиннанди хуэй җяни.

11Дищүнму монмонди ба кудэ нахалэ зу гэкэли. 12Гуан җяхўди жын җочў суйфу – да лода до дин щёди – ду цакан тамули, зэ Вениаминди кудэни ба ванванзы зоҗуәли. 13Дищүнму пәфанди йимяр, ба йишон ду чәланли, кә ба лүлүзы тошон вон чынпуни зутуәли. 14Яхўти дэ дищүнму долэди сыхур, Юсуф зэ җянини. Таму гуйдо тади мянчянли, 15кәсы Юсуф ги таму фәсы:

– Виса ниму зўли җыгәли? Нандый бу җыдома, зущён вә йиёнди җымуҗяди жын нын суан гуани?

– 16Вәму ги ни, вәмуди җўжын, нын фә сани? – Яхўти фәсы. – Замуҗя ба гәҗя щибыйни? Хўда ба вәмуди цуә җекэдини. Да җыхур дашон вәму дусы вәмуди җонгуйди нў – нэгә, зэ сый гынчян ба ванванзы зоҗуәли, дэ данлинди.

– 17Бу дуй, – Юсуф фәсы. – Вә җымуҗя бу зў! Да сый гынчян ба ванванзы зоҗуәли, нэгә зу чынха вәди нўни, данлин ду пиннан-вусы вон дада гынчян чи.

Яхўти ви Вениамин читоли Юсуфли

18Нэхур Яхўти до Юсуф гынчян фәли:

– Вәди җўжын! Вә чито ни җё ниди нў лян ни фә хуа. Ни ги ниди нўшон бә чишонлэли, йинцысы ни зущён хуоншон йиён! 19Ни, вәди җўжын, вынли ниди нўмули, вәму ю дада дэ данлин дищүнму. 20Вәму ги ни, вәмуди җўжын, хуэйдали, вәмуди дада хуәдини, кәсы лоли, та хан ю йигә дин щёди эрзыни. Җысы тади лолиди сыхуршонди вава. Да мамади эрнүму литу, та йигәр хуәхали – тади гәгә вучонли. Дада ба та щинэдихын+. 21Ни гиди фынфу, җё вәму ниди нўму, ба дин щёди щүнди линдо ни гынчян лэни. 22Вәму ги ни, вәмуди җўжын, фәли, та бу нын лё дада: та дан ликэ дада, дада зу вучондёни. 23Кәсы ни ги вәму, ниди нўму, фәли, дансы лян щё щүнди йидарни бу лэ, нэхур бу җун зэ ниди мянчян зан. 24Вәму хуэйдо җяни, до дада, ниди нў, гынчян ба ниди хуа, вәди җўжын, ги та сунгили. 25Йиху вәмуди дада гиди фынфу, җё вәму кә мэщер лёншыни. 26Вәму ги та хуэйдали, мәю щё щүнди вәму бу нын чи, йинцысы мәю та вәму бу җун зэ ниди мянчян зан. 27Вәмуди дада, ниди нў, ги вәму җымуҗя фәли: «Ниму гәҗя җыдони: вәди щифузы ги вә сын-ёнли лёнгә эрзы. 28Йигә мәюли. Вә дунли: ба та җё есын нёсыли. Зэ вә мә җян та. 29Җыхур ниму щён ба ди эргә линшон зуни. Дансы лян та йүгә бэляна? Ви нимуди цуә, вә, суйфу дади лохан, пәфанди йимяр, вон нэгә дун-я чини!» 30-31Вә дан мәю вә дадади эрзы (та щинэди эрзы), хуэйдо ниди нў, вәди дада гынчян, дада дансы канҗян мәю тади эрзы, та зу вучонни. Нэхур вәмуди дада, ниди нў, быйту лохан, ви вәмуди цуә, пәфанди йимяр, вон нэгә дун-я чини! 32Вәсы божын, вә ги дада щүхали: тади эрзы яндин хуэйчини. Дансы вә ба та бу линдо җяни, до ванди сыхур вә до ташон ю зуйни. 33Вәди җўжын! Йинви җыгә, җё вә, ниди хуәҗи, зэ вәди щүндиди вифыншон чынха ниди нў, шындо җытар! Җё та лян дищүнму йидарни хуэйчи. 34Мәю та вә бу нын хуэйчи зэмусы бу нын кан дадади пәфан!

45

Юсуф ги гәҗяди дищүнму фәли, тасы сый

45^1Юсуф зэ понжынди мянчян кәҗя жынбучўли.

– Ниму ду чўчи! – Юсуф ханли йишын.

Сый ду мә зэ гынчянди сыхур, Юсуф ги дищүнму фәли, тасы сый. 2Кәсы та зу нэму дашынҗя кўли, египетжынму ду тинҗянли, шынчи доли хуоншонди фонзынили.

– 3Вәсы Юсуф, – та ги дищүнму фәсы, – Вәди дада хан хуәдинима?

Кәсы ба таму хаҗинлиди йимяр, дищүнму хуа ду фәбучўлэли.

– 4Ниму гынчян лэ, – Юсуф фәсы.

Дищүнму доли та гынчянли.

– Җысы вә, Юсуф, – та ги таму фәсы, – ниму вон Египет мэчўчиди щүнди. 5Кәсы ниму бә зуәнанли, ви җыгә бә нанви гәҗяли, йинцысы Хўда ба вә дафадо җытар җё ба нимуди мин җюхани. 6Җысыма, кәҗя эр нян жынму нэ вәдўзыдини зэмусы хан ву нян жынму бу нын шу җуонҗя. 7Хўда ба вә зэ нимуди туни дафадо җытарли, җё ниму дэ нимуди хубый зэ җыгә димяншон хуәхани – хуәхани дэ дуәйүхани. 8Бусы ниму – җысы Хўда ба вә дафадо җытарли; Та зўди җё вә ги хуоншон чынха зущён дада йиёнли, зўчын йиче тади җяниди җонгуйдили, йиче Египет гуйҗяди гуанжынли. 9Ниму җинкуэ вон вәди дада гынчян чи, ги та фә: «Зу җымуҗя ниди эрзы Юсуф фәдини: Хўда ба вә зўчын йиче Египетди гуанжынли. Бә мәянли, җё вон вә гынчян лэ. 10Ни лян ниди эрзыму дэ сунзыму йидарни, лян йиче ёнчүн, сынлин, тугў дэ цэбый лэ, җўдо ли вә бу йүанди нэгә Гесем дифонни. 11Зэ нэтар вә ба ниди гуонйин жызы зўди җё ни, ниди җящя, ниди сынлин ду бу зуәнан, йинцысы чянту хан ю ву нянди вәнянни».

– 12Ниму кан! – Юсуф ханли йишын. – Вениамин, вәди щүнди, ни кан! Җысы вә, вә лян ниму фә хуадини! 13Ниму ги вәди дада фәги, зэ Египет вә дуәму вида дэ ю миншын. Ниму ба җытар җянхади ду фәги, ганҗин ба дада вон җытар линшон лэ!

14Та ба тади щүнди Вениамин бочў, дашын кўтуәли. Вениамин бочў та е ханди кўли. 15Йиху дашын кўди, Юсуф ба данлин дищүнму бочў щинтынли; җыгәди йиху тади дищүнму лян та фәтуә хуали.

16Юсуфди дищүнму доли та гынчянди нэгә щинвын е садо хуоншонди җинлу-бодянли. Хуоншон дэ тади гуанжынму гощинзали. 17Хуоншон ги Юсуф фәсы:

– Ни ги дищүнму фәги, җё таму ба лүлүзы тошон вон Ханаан дифоншон чи, 18җё да нэтар ба дада дэ гәҗяди җящя линдилэ. Вә ги таму зэ Египет ба дин ходи дифон гигини, – җё таму зэ җыгә дифон фонкуэ җўчи! 19Ни ги таму гигә фынфу, җё таму зэ Египет ба ла ваму дэ нүжынмуди мачә нашон; җё таму ба гәҗя лян дада лашон лэ. 20Җё ниму бә шәдый шынхади дунщили: Египетди дин ходи чынха нимудини!

21Исраилди эрзыму зу җымуҗя зўли. Юсуф җочў хуоншонди фынфу ги таму ба мачә дэ лўшонди чыхә гигили 22зэмусы ги мый йигә жын гили щин йишонли. Ги Вениамин гили санбый йинчян дэ ву то щин йишон. 23Ги тади дада зэ шыгә тохади гун лүлүзышон ба йиче египетди дин ходи дунщи дафачили, зэ шыгә мулүлүзышон – лёншы, мәмә дэ данлин зэ лўшон чыди чыхә.

– 24Ниму чи, лўшон бә зынҗонли, – ликэди сыхур та ги дищүнму фәли.

25Таму да Египет зудё, хуэйдо Ханаан дифоншонли, дадади нэтарли.

– 26Юсуф хуәдини, – таму ги Ягўбэ фәли, та җыхур гуан йиче Египет гуйҗядини.

Ягўбэди щин кәтынли йиха: та мә щинфу. 27Кәсы эрзыму ги та ба Юсуфди йиче хуа фәгили, та лян гәҗяди нянҗин ба Юсуф ги та дафалэди, җё ба та лашон зуди нэщезы мачә җянли, – тади щин йиха голи. 28Исраил фәсы:

– Гули! Юсуф, вәди эрзы хуәдини?! Мә вучонди зычян, вә яндин чи лян та йүмянни!

46

Ягўбэ дэ тади җящя бандо Египетли

46^1Исраил ба йиче гәҗяди цэбый шушон, шонли лўли. До Вирсавия нэтар, та ги Хўда, – та дада Исхарди Хўда, – җүлигә гўрбани+. 2Хўда хили фимындини ханли тали:

– Ягўбэ, Ягўбэ!

– Вә тиндини! – Исраил хуэйдади.

3Хўда фәсы:

– Вәсы ни дадади Хўда. Бә хэпали, вон Египет чи: зэ нэтар Вә җё ниди хубый чынха йигә да минзўни. 4Вә гәҗя лян ни вон Египет чини; йиху Вә гәҗя да нэтар ба ниди хубый кә линчўлэни. Юсуф лян гәҗяди шу ба ниди нянҗин шанчўни+.

5Зу җымуҗя Ягўбэ ба Вирсавия лёхали. Зэ хуоншон ги таму гихади мачәшон, Исраилди эрзыму лали Ягўбэ, ваму дэ нүжынмули; 6тамуди чянту ёли гәҗяди чүнли, лали зэ Ханаан дыйхади цэбыйли. Зу җымуҗя Ягўбэ лян гәҗяди хубый йидарни бандо Египетли. 7Ба йиче гәҗяди хубый: эрзы, сунзы, нүзы дэ суннүр та линдо Египетли.

8Җысы бандо Египетди Исраил эрзымуди минзы: Ягўбэ дэ тади эрзыму. Ягўбэди тушузы – Рувим+. 9Рувимди эрзыму: Ханох, Фаллу, Хецрон дэ Харми+. 10Щимэди эрзыму: Иемуил, Иамин, Огад, Иахин, Цохар дэ хананейнүжынди эрзы Саул+. 11Левийди эрзыму: Гирсон, Кааф дэ Мерари+. 12Яхўтиди эрзыму: Ир, Онан, Шела, Фарес дэ Зара. Ир дэ Онан зэ Ханаан дифонни вучонли, Фаресди эрзымусы Есром дэ Хамул+. 13Иссахарди эрзыму: Фола, Фува, Иов дэ Шимрон+. 14Завулонди эрзыму: Серед, Елон дэ Иахлеил+. 15Җысы Лия ги Ягўбэ зэ Месопотамия сын-ёнхади эрзыму, та хан сын-ёнли йигә нүзы Дина. Эрзы дэ нүзы – йиман саншы сангә жын.

16Гадди эрзыму: Цифион, Хагги, Шуни, Эцбон, Ери, Ароди дэ Арели+. 17Асирди эрзыму: Имна, Ишва, Ишви дэ Бриа. Тамуди мыймыйсы Серах. Бриади эрзыму: Хевер дэ Малхиил+. 18Җысы Ягўбэ да Зелфа гынчян дыйхади хубый – шы люгә жын. Зелфасы Лаван ги гәҗяди нүзы Лия гихади нүнў.

19Ягўбэди щифузы Рахиль сын-ёнхади эрзыму: Юсуф дэ Вениамин. 20Зэ Египет Илиополь чынпуни ахунди Потиферади нүзы, Асенефа ги Юсуф сын-ёнхади эрзымусы Манассия дэ Ефрем+. 21Вениаминди эрзыму: Бела, Бехер, Ашбел, Гера, Нааман, Эхи, Рош, Муппим, Хуппим дэ Ард+. 22Җысы Ягўбэ да Рахиль гынчян дыйхади шы сыгә хубый.

23Данди эрзы: Хушим+. 24Неффалимди эрзыму: Иахцеил, Гуни, Иецер дэ Шиллем+. 25Җысы Ягўбэ да Валла гынчян дыйхади хубый – чигә жын. Валласы Лаван ги тади нүзы Рахиль гихади нүнў.

26Лян Ягўбэ йидарни до Египетди җыҗырди хубый, бу суан щифурму, йиман люшы люгә жын. 27Лян зэ Египет Юсуф гынчян сын-ёнхади лёнгә эрзы йидарни суанчўлэ, бандо Египетди Ягўбэди җящя йиман ю чишыгә жынни+.

Ягўбэ дэ тади җящя зэ Египет җўдини

28Ягўбэ ба Яхўти дафадо чянтули, ги Юсуф гынчян, җё Юсуф ба таму зэ Гесем дифонни җейинни. Таму доли Гесемли. 29Юсуф гиди фынфу җё ба тади мачә тошонни, йиху зудо Гесем җейин дада Исраил чили. Та зандо дадади мянчян, ба та бочў, зэ тади хуэвәни чончонди кўли. 30Исраил фәсы:

– Җыхур, вә ба ниди хуә мянзы җянлиди йимяр, вә нын вучон.

31Юсуф ги гәҗяди дищүнму дэ дадади җящя фәсы:

– Вә ги хуоншон фәчини, да Ханаан вәди дищүнму дэ дадади җящя до җытар лэли, 32тамусы фон-ёнди жын, фон сынлиндини, ба сынлин дэ тугў, суйди дэ дади, йиче цэбый лян гәҗя йидарни нашон лэли. 33Дансы хуоншон ба ниму җёдилэ, вын нимуди гунзуәхуә, 34ниму ги җымуҗяди хуэйда: «Вәму, ниди нўму, зущён вәмуди зўзў-быйбый йиён, да суйди сыхур зусы фон-ёнди жынму». Нэхур ба ниму зу шындо Гесем дифоннини, йинцысы ба йиман, сый фон ёндини, египетжынму суандисы буганҗинди+.

47

Вәнян долэли

47^1Доли хуоншон гынчян, Юсуф фәсы:

– Вәди дада дэ дищүнму лян сынлин чүн, щёди дэ дади, гәҗяди цэбый да Ханаан долэли. Җыхур таму зэ Гесем дифоннини.

2Юсуф ба вугә дищүн линдо хуоншон гынчянли. 3Хуоншон вынли, таму ган садини, нэщему хуэйдади:

– Вәму, ниди нўму, зущён вәмуди зўзў-быйбый йиён, фон ёндини.

4Хан фәли:

– Вәму доли җыгә дифоншон щён җў йи курни. Ги вәму, ниди нўму, мәю фон-ёнди вәр, йинцысы җыхур Ханаан дифонди жынму нэ вәдини. Вәму чин ни, җё вәму, ниди нўму, җўдо Гесем дифонни.

5Хуоншон ги Юсуф фәсы:

– Ниди дада дэ дищүнму доли ни гынчянли, 6йиче египетди димян зэ ниди мянчянни: ни ба таму бандо заму гуйҗяниди дин ходи вәршон. Җё таму җўдо Гесем дифоншон. Ни дансы зэ таму литу ба йүнди жын нын зошон, җё таму җокан вәди сынлин чүн.

7Йиху Юсуф ба хуоншон лян гәҗяди дада Ягўбэ жыншыли. Ягўбэ ги хуоншон панвонли холи, 8нэгә зу вынли:

– Ни җи суйли?

– 9Зэ җыгә дун-яшон вә хуәли йибый саншы суй, – Ягўбэ хуэйдади. Җыгә би вәди зўзў-быйбый хуәхади шо еба, кәсы җыще юҗуанхади нянщянсы нанди.

10Ги хуоншон кә панвонлигә хо, Ягўбэ зудёли. 11Юсуф, җочў хуоншонди фынфу, ба дада дэ дищүнму бандо Египетди дин ходи дифоннили, Раамсес чынпу жувиди дифонни+. 12Ги дада, дищүнму дэ йиче дадади җящя, Юсуф җочў җяниди ваму фынли лёншыли.

13Египет дэ Ханаан вәнянди җинҗон зу нэму дади йимяр, гуйҗяни кәҗя мәю лёншыли. 14Ги жынму мэ лёншыди сыхур, Юсуф ба йиче египет димяншон дэ Ханаан димяншонди йинзы шудо хуоншонди җинлу-бодяннили. 15Египет дэ Ханаан мәю йинзыди йимяр, египетжынму доли Юсуф гынчян фәсы:

– Ги вәму гищер лёншы! Нандый җё вәму зэ ниди мянчян вучоннима? Йинзы мәюли.

– 16Дансы йинзы мәюли, – Юсуф хуэйдади, – ниму ба сынлин ёдилэ, вә ба лёншы на сынлин хуанни.

17Таму ба гәҗяди сынлин чүн ёди лэли, Юсуф ба лёншы лян сынлин хуанли: на ма, ён, ню дэ лүлүзы. Зу нэ йинян литу та ги таму на лёншы хуанли сынлинли.

18Ди эр нян египетжынму лэ җымуҗя фәли:

– Вәму бу манхў ни, вәмуди җонгуйди, вәмуди йинзы дэ вәмуди сынлин – йиче ду доли ниди шунили. Җыхур, чўгуә вәмуди шынзы дэ дифон, вәму ги ни сыса гибушонли. 19Нандый ни җё вәму зэ ниди мянчян вучоннима, җё вәмуди дифон кундёнима? Ни ба вәму дэ вәмуди дифон хуанчын лёншы, вәму зу чынха хуоншонди нўни, вәмуди дифон чынха тади цэбыйни. Гуонсы ни ги вәму гищер җунзы, җё вәму ба мин җюха, җё дифон бә кундёли.

20Зу җымуҗя Юсуф ба йиче Египет дифон ги хуоншон мэшонли. Вәнян тэ җинҗон дади йимяр, египетжынму, йиман ду ба гәҗяди дифон мэги тали. Йиче дифон чынха хуоншон гәҗядили, 21ба египетжынму зэ йиче гуйҗяни – да җыбонгә до нэбонгә – Юсуф зўчын хуоншонди нўли. 22Гуонсы ба Египет ахунмуди дифон Юсуф мәдый мэшон, йинцысы таму да хуоншон җешухади дифоншон ёнхуә гәҗядини, йинви нэгә таму мә мэ тамуди дифон. 23Юсуф ги египетжынму фәсы:

– Җыхур вә ба нимуди дифон дэ ниму гәҗя ги хуоншон мэшонлиди йимяр, ниму ба җунзы нашон җун дичи. 24Да җыгә сыхур дашон ба ву фынди йилэзыди җуонҗя ниму ё гиги хуоншонни, ба данлин ву фынди сылэзы ги гәҗя, җяни дэ эрнү ё шынхани: ги чыди дэ җун диди.

25Египетжынму хуэйдади:

– Ни ба вәмуди мин җюхали! Ниди щин до вәмушон вандихын, вәмуди җонгуйди. Да җыгә сыхур дашон вәмусы хуоншонди нў.

26Ба Юсуф динхади фалү вуҗин зэ Египет хан зунхўдини: ги хуоншон ба ву фынди йилэзы җўонҗя гидини. Гуонсы Египет ахунмуди дифон мә чынха хуоншонди.

Ягўбэди линйирди чито

27Исраилжынму җўдо Египетди Гесем дифоннили. Зу зэ нэтар таму җанли дифонли, сын-ён тамуди вамули, жын фур е дуәхали. 28Ягўбэ зэ Египет җўли шы чи нян; та хуәли йибый сышы чи суй. 29Вучон долиди йимяр, та ба Юсуф хандилэ фәсы:

– Ни щин йигә хо, ба шу гәдо вәди куазышон ги вә дў җу, ни ба вәди чито бу нын вондё, җё та ванчын: ба вәди мэти зэ Египет бә сунли! 30Вә вучонлиди йиху, ни ба вә да Египет начўлэ, ба вә сундо зўзў-быйбыйди фынйүаншон.

– Ни замуҗя фәли, вә зу нэмуҗя зўни, – Юсуф хуэйдади.

–+
31Ни ги вә дў җу, – Ягўбэ фәсы.

Юсуф дўли җули; зэ чуоншон фиди Ягўбэ манмар челэ, ги та бэлийихар, долигә ще.

48

Ягўбэ ги Ефрем дэ Манассия панвонли холи

48^1Гуәли бу дуәди сыхур, җыдоха тади дада бущинди, Юсуф ги та гынчян ба лёнгә эрзы, Манассия дэ Ефрем линдилэли.

– 2Ниди эрзы Юсуф лэли, – жынму ги Ягўбэ фәли.

Ягўбэ ба йиче җин заншон, зуәдо чуоншон, 3ги Юсуф фәсы:

– Йихуэй, зэ Луза, Ханаан дифонни, Вида Хўда доли вә гынчянли. Та ги вә гили бэрэкэтили 4зэмусы фәли: «Вә җё ниди хубый сын-ёнди йин дуәни, җё хошо минзў да ни гынчян чўлэ, ба җыгә дифон, зущён йинаварди цэбый, ги ниди хубый гигини»+. 5Җысыма, җыхур, – Ягўбэ ги Юсуф фәсы, – вә ба ниди лёнгә, вә хан мәдо Египетди сыхур, сын-ёнхади эрзы суанчын гәҗядини. Җыхур Ефрем дэ Манассия, зулян Рувим дэ Щимэ йиён, чынха вәдини. 6Йиху ни дан ю данлин эрзыму, – нэсы ниди; таму чечў Ефрем дэ Манассия да таму җичынди цэбый литу ба гәҗяди фынзы линшонни. 7Вәди Рахиль, – Ягўбэ фәсы, – шон лўди сыхур, ли Ефрафа бу йүан вучонли. Нэхур вә да Месопотамия вон Ханаан хуэйлэдини. Вә зу ба та сундо нэтарли – вон Ефрафа чиди нэгә лў бяннили (ба Ефрафа җыхур җёдисы Вифлеем)+.

8Ба Юсуфди ваму канлиха, Исраил вынли тали:

– Җысы сый?

– 9Җысы зэ җытар Хўда ги вә цыминхади эрзыму, – Юсуф хуэйдади.

– Ни ба таму линдо вә гынчян лэ, – Исраил фәсы, – җё вә ги таму панвонгә хо.

10Лолиди йимяр, Исраилди нянҗин е мали, шын канбуҗянли. Юсуф ба ваму линдо дада гынчянли; Исраил ба таму бочў, щинтынли, 11ги Юсуф фәсы:

– Вә е мә вонщён җян ниди хуә мян, кәсы җыхур Хўда җё вә ба ниди эрзыму җянли.

12Юсуф ба гәҗяди ваму да Исраилди туйшон нахалэ, – чончон ги дада бэлиха. 13Юсуф ба гәҗяди эрзыму линдо Исраил гынчянди сыхур, җё Ефрем зандо тади юбонгәли (ли Исраил – зэ зуәмянни), җё Манассия зандо зуәбонгәли (ли Исраил – зэ юмянни). 14Кәсы Исраил ба ю шу гәдо дин щёди эрзы, Ефремди тушонли, ба зуә шу гәдо тушур, Манассияди тушонли; тади шу зу дачын шызыли. 15-16Исраил ги Юсуф на җымуҗяди хуа панвонли холи:

– Хўда-я! Зэ Ниди лянмянчян вәди дадаму, Ибращимэ дэ Исхар җўли! Йичыр до җыхур Нисы вәди йинаварди Фон-ёнҗя! Нисы ба вә да йиче бэляшон җюха минди Тянщян! Җё Ни ги җы лёнгә эрвазы панвонгә хо! Җё вәди минзы дэ вә дадамуди – Ибращимэ дэ Исхарди – минзы чечў җы лёнгә эрвазы шынха! Җё таму зэ димяншон дый хошо эрнү дэ хубый!

17Юсуф канҗянли, тади дада ба ю шу гәдо Ефремди тушонли, сылёнди җысы мә дуйди, ба дадади шу нашон, вонщёнди ба тади шу да Ефремди тушон гәдо Манассияди ту готуни.

– 18Бусы җымуҗя, дада, – Юсуф фәсы. – Җысы тушузы, ни ба ю шу гәдо ташон. 19Кәсы Исраил мә дайин, зу фәди:

– Вә җыдони, вәди эрзы. Да Манассия гынчян е чўлэ йигә вида минзўни. Кәсы щёди ба дади пингуәни; да та гынчян чўлэ хошо минзўни+.

20Җысы Исраил ги җы лёнгә эрвазы нэйитян панвонхади хуа:

– Ниму ги исраилжынму чынха бэрэкэтини. Таму йиҗя ги йиҗя панвонди фәни: «Җё Хўда ба ни зўчын зущён Ефрем дэ Манассия!»

Зу җымуҗя та ба Ефрем гәдо Манассияди чянтули. 21Йиху Исраил ги Юсуф фәсы:

– Вә щүанҗин вучонни. Кәсы Хўда лян ниму зэ йидарнини, та ба ниму йүанхуэй линдо нимуди зўзў-быйбый җўди дифоншонни. 22Вә ги ни – бусы ги ниди дищүнму – ба йигә фуҗү дифон, Сихем гигини. Вә ба җыгә дифон на до дэ гунҗян да аморейжынму гынчян дагуәлэли.

49

Ягўбэди шукурди хуа

49^1•Ягўбэ ба гәҗяди эрзыму хандилэли:

– Ниму шуцуан: вә ги ниму фәни, замуҗяди сычин вончян дын нимудини. 2Ниму йидарни лэ, Ягўбэди эрзыму, ниму тин, – ба гәҗяди дада, Исраил тин!

3Рувим, вәди тушур! Нисы вәди лилён, Нисы вә чын нанжынди йиху сын-ёнхади ту йигә эрзы, Ни би йиче вәди эрзымуди дин тэнэди, лилён дин дади! 4Ни зущён санни халэди фафи йиён; кәсы ни бу нын дон ту йигә, ни лян дадади нүжын фили җёли – ба вәди бивә зў зонли!+

5Щимэ дэ Левий, дищүнму! Нимуди дозысы дэдўди җүнчи!+
6Вә бу цанҗя нимуди хуэй, зэ нимуди базы литу вә бу зуанган. Дансы ниму чишонлэли – дасы жынни; хунхуәкэли – ба поню зўчын баннянханни. 7Ниму сыди чисы җухади, йинцы тамусы дэдўди. Вә ба ниму зэ Исраил гуйҗяни фынкэни! Җё ниму зэ гәҗяди минжын литу сакэни!+

8Яхўти, ниди дищүнму куаҗён нини! Ниди шу зэ ниди дўшманди бәзышонни. Ниди дищүнму зэ ниди мянчян ди туни. 9Яхўти, вәди эрзы, ни зущён нянчин сызы, ба нёсыди сынлин янхачиди йиху, зудёдини. Зущён цонхади сызы тондо дишонни – сый нын җиндун сызыни+? 10Яхўти ба хуоншонди җўгунзы җуадини; тади хубый йинавар гуан гуйҗяни. Минжын вонху ги та чў фини, ги та ди туни+. 11Та ба лүлүзы зэ путо тёшон бондини, путо ёнзышон бон суй лүвазыдини. Ба йишон та зэ хун путоҗю литу щидини. 12Тади нянҗин би путоҗю хи; тади я би нэзы бый.

13Завулон зэ хэянзышон җўни, нэтар чуан ду зандини. Тади бянҗе до Сидон чынпунини.

14Иссахар зущён җин дади лү, зэ туәзы донҗунни тондини. 15Та канҗянли, нанвынсы ходи, җыгә димян е җүнмый, зу ба гәҗяди җибый сыйдо җун данзы дихали, зу җымуҗя чынха хуәҗили.

16Дан гуан гәҗяди минзўни; та есы Исраилди йигә зў+. 17Дан чынха, зущён лўшонди чончунни, зэ лўшон пади ю дўди чончун. Ба ма диндо туйшонни, чи мади жын е зу пахани.

18Җў, Ни ба вә хўшанха! Вә зывон Нини!

19Ба Гад дан җё йибазы зыйку пушон – та зу җуангуәлэ җуй тамуни.

20Асир гынчян фуҗү чыди, ба хуоншонди чыхә та гундини.

21Неффалим зущён зыюди юлўгор, та сын-ён хокан вавазыни.

22Юсуф зущён фуҗү путо ёнзы, фичүан гынчянди путо ёнзы. Тади җыҗыр жочў чёншон пудини. 23Дўшман пушон та лэли, ги та боли чули, шуйи годи чёншу лян та дали җонли. 24Кәсы тади гун фанчонсы нинди, йинцысы ги та ги җиндисы Ягўбэди Хўдади да лилён зэмусы Фон-ёнҗяди минзы, Исраилди Да Шыту! 25Тасы ниди дадади Хўда, Та ги ни ги бонцудини; Тасы лилёндади Хўда, Та ги ни ги бэрэкэтини. Та ги ни ги тяншонди йүни, дихади фичүанни, ню, ма кә чүнди, ваму дуә, 26җё ниди лёншы чынни, хуар чинчир кэни; җё шонвоннянди сан ги ни ги бэрэкэтини, җё йинаварди санпәпәр ги фуҗү лищинни! Вә панвонди җё ба йиче бэрэкэти ги Юсуф гигини; тасы дищүнму литу җянчўлэди жын+.

27Вениамин зущёнсы елон: ганзо йизор кын җуахади сынлиндини; хушон чә зохади чыдидини.

28Җы зусы шы эргә Исраилди зў дэ дада ги таму панвонхади хо. Ги мый йигә зў – гәҗяди панвон.

Ягўбэди вучон

29Ягўбэ ги эрзыму фәсы:

– Вә щүанҗин вучонни. Ниму ба вә мэдо вәди зўзў-быйбый бонгәрни, хеттейжын Ефронди тандониди ёдунни. 30Җыгә ёдун зэ Ханаан дифоншонни, Мамре бонгәрнини, Махпела тандонини. Ба җыгә тандо Ибращимэ да хеттейжын Ефрон гынчян, зущён сун мэтиди вәр, мэшонли. 31Зэ нэтар ба Ибращимэ дэ тади щифузы Сарэ, Исхар дэ тади щифузы Ревекка мэдёдини, нэтар вә ба Лия е сундёли+. 32Җыгә тандо дэ ёдун зэ хеттейжынму гынчян мэхади.

33Ги эрзыму ба җымуҗяди йитуә гиги, Ягўбэ фидо чуоншон вучонли, зули зўзў-быйбый гынчянли.

50

50^1Юсуф падо дадади шынзы готу, дашын кўди, щинтын вонжынди лянли. 2Ги гәҗяди хуәҗи-дэфуму та гиди фынфу, җё ба Исраилди мэти лян бальзам йүә мәдони. 3Сышы тян, җочў куйчын, дэфуму ба шынзы лян бальзам мәли, чишы тян египетжынму ви та пәфанли. 4Зун щёди сыхур гуәлиди йиху, Юсуф ги хуоншонди гуанжынму фәли:

– Җё нимуди щин до вәшон ван, ниму ги хуоншон фәйихар, 5вәди дада хуәди сыхур җё вә дўли җули: вучонлиди йиху, вә ба та ё сундо Ханаанни, мэдо та зочян ги гәҗя шелүхади нэгә фын литуни. Чин ни җё вә чи ба дада сундё, йиху вә хуэйлэни.

6Хуоншон дайинхали:

– Ни чи, ба дада сундё. Ба дўхади җу ванчын.

7Юсуф шонли лў сун дадачили, лян та йидарни йиче хуоншонди гуанжын, хуоншон гынчянди йиче жын, Египет гуйҗяниди йиче дажын, 8йиче Юсуфди җящя, тади дищүнму дэ йиче таму дадади җящя йидарни ду чили; Гесем дифонни гуонсы тамуди вава дэ сынлин шынхали. 9Ба та лян мачә сунли, чи мади бин дэ хошо жын. 10Додо Горен-Гаатад, Иордан хә нэбонгә, таму пәфанди дашын кўтуәли – чи тян таму кўли Юсуфди дадали. 11Зэ җытар җўди хананейжынму тинҗян Горен-Гаатади кўшын, фәди:

– Ниму тин, египетжынму пәфанди замуҗя кўдини!

(Йинви нэгә Иордан хә нэбонгәди җыгә вәр җёдисы Авел-Мицраим[*]).

12Эрзыму ба дадади вонщён ванчынли: 13ба та надо Ханаан, сундё Махпела тандониди ёдун литули. Ба җыгә ли Мамре бу йүанди вәр зочян Ибращимэ да хеттейжын Ефрон гынчян, зущён сун мэтиди вәр, мэшонли+. 14Ба мэти сундёлиди йиху, Юсуфди дищүнму дэ йидарни лэди йиче жын ду хуэйли Египетли.

Юсуф җё тади дищүнмуди щин нанвынхали

15Җыхур, дада вучонлиди йиху, Юсуфди дищүнму сылёнтуәли: «Дансы Юсуф, зущён туни йиён, ги вәму ю чи, ви вәму ги та ганхади нэгә ха дан бочуна?» 16Таму чинди жын җё ги Юсуф фәни:

– Дада ванди зочян ги вәму йитуәди, 17җё ги ни фәни: «Чин ни фоншә ниди дищүнмуди гўнахар, тамуди цуә дэ ги ни ганхади нэгә хэ». Ни ба вәму фоншә, йинцы вәмусы ни дадади Хўдади нўму!

Юсуф кўли, тинҗян җымуҗяди хуа.

18Дищүнму лэ, гуйдо та мянчян фәли:

– Вәмусы ниди нў!

– 19Бә хэпали, – Юсуф хуэйдади. Нандый вәсы Хўдама? 20Ниму ги вә ганли хали, кәсы Хўда ба җыгә ха зўчын холи: ба дуәмущезы жынди мин зэ җыгәди йинйиршон җюхали! 21Бә хэпали. Вә яндин ба ниму дэ нимуди ваму җоканни.

Җыщер хуа җё тамуди щин нанвынхали.

Юсуфди вучон

22Зу җымуҗя Юсуф лян та дадади җящя җўдо Египетли. Та хуәли йибый шы суй; 23та ба гәҗяди чунсунзы, зусы Ефремди сунзыму, ду җянли; хан ба Махирди йүәвазыму гәдо кәще готули. (Махирсы Манассияди эрзы.)

–+
24Вә щүанҗин вучонни, – Юсуф ги гәҗяди дищүнму фәли. Кәсы жызы долэни, Хўда җичелэ ниму, ба ниму да җытар линдо Та ги Ибращимэ, Исхар дэ Ягўбэ щүхади нэгә дифоншонни+.

25Юсуф җё Исраилди эрзыму дўли җули, җисы Хўда ба таму җичелэ, җё таму зуди сыхур яндин ба тади мэти да Египет е нашон зуни+. 26Юсуф йибый шы суйшон зэ Египет вучонли. Ба тади мэти лян бальзам йүә мәдо, гәдо гуанцэ литули.

* 1:16 Җы зусы жәту дэ йүәлён.

* 2:13 Куш дифон зочян зэ Африкади дун-быйбонгәнилэ, җы зусы зэ җыхурди Египет, Судан дэ Эфиопия сангә гуйҗяди донҗунни.

* 3:20 «Хэва» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «ги сынхуәди», «ги минди».

* 3:24 «Херувим» – җысы фусы Хўдади йигә тянщян.

* 4:1 «Каин» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «дыйшонди».

* 4:25 «Сиф» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «цымингиди».

* 5:29 «Нух» (Нухар, яхўти йүян) – җыгә хуа щён «куан щин».

* 6:4 «Хўдади эрзыму» – җыгә хуа нын зыфә видади линшужынму хуэйҗәсы Хўдади тянщянму.

* 11:9 «Вавилон» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «хуәхади».

* 14:18 «Салим» – данлинҗя фәди «Иерусалим».

* 16:11 «Исмаил» (яхўти йүян) – җыгә минзыди йисысы «Хўда тинҗянли».

* 16:14 «Беэр-Лахай-Рои» (яхўти йүян) – җыгәди йисысы: «Ба вә канҗянлиди хуә Хўдади фиҗин».

* 17:5 «Ибращимэ» – җыгә хуа щён «Хошо минзўди дада».

* 19:22 «Сигор» (яхўти йүян: «Цоар») – җыгә щё чынпуди минзы щён данлинди йигә хуа «Цаар» (яхўти йүян: «щёди», «суйди»).

* 21:6 «Исхар» (яхўти йүян) – җыгә минзы щён «Та щёдини».

* 21:31 «Вирсавия» – җыгә хуади йисысы «Чигә (муёнгозыди) фиҗин» хуэйҗәсы «Дўли җуди фиҗин».

* 22:14 «Яхве-Ирэ» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «Җў җыдони».

* 25:25 «Исав» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «Җон моди (жын)».

* 25:26 «Ягўбэ» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «Җуа җүәхугынди (жын)».

* 25:30 «Едом» (яхўти йүян) – җыгә хуа щён «Хунди».

* 26:20 «Есек» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «зынҗон».

* 26:21 «Ситна» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «да чуй».

* 26:22 «Реховоф» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «куандади дифон».

* 26:33 «Шива» (яхўти йүян) – йисысы «дўхади җу».

* 28:19 «Вефиль» (яхўти йүян) – йисысы «Хўдади җя».

* 29:32 «Рувим» – җыгә минзы щён «Та ба вәди пәфан канҗянли».

* 29:33 «Щимэ» – җыгә минзы щён «Та тинҗянли».

* 29:34 «Левий» – җыгә минзы щён «Җандёди (жын)».

* 29:35 «Яхўти» – җыгә минзы щён «Куаҗён».

* 30:6 «Дан» – җыгә минзы щён «Ган гундоди (жын)».

* 30:8 «Неффалим» – җыгә минзы щён «Хынхынди пин».

* 30:11 «Гад» – җыгә минзы щён «Чынгун».

* 30:13 «Асир» – җыгә минзы щён «Йүнчи».

* 30:14 «Мандрагор готян» – жынму фәди, дансы ба җыгә готян чышон, нанжын нэ нүжынни.

* 30:18 «Иссахар» – җыгә минзы щён «Шонхо».

* 30:20 «Завулон» – җыгә минзы щён «Тэнэ».

* 30:24 «Юсуф» – җыгә минзы щён «Җў тянгили».

* 31:47 «Иегар-Сагадуфа» (арамей йүян), «Галаад» (яхўти йүян) – җы лёнгә минзыди йисысы йиёнди: «Гўвади йидуй шыту».

* 31:49 «Мицпа» (яхўти йүян) – җыгә минзыди йисысы «Җоканди лў».

* 32:2 «Маханаим» (яхўти йүян) – җыгәди йисысы «Лёнгә йинпан».

* 32:28 «Исраил» – җыгә минзы щён «Лян Хўда банха җёди жын».

* 32:30 «Пенуэл» (яхўти йүян) – җыгәди йисысы «Хўдади лянмян».

* 33:17 «Сокхоф» (яхўти йүян) – җыгә минзыди йисысы «Вәпынзы».

* 33:20 «Эл-Элохе-Исраил» (яхўти йүян) – җыгәди йисысы «Исраилди Хўдасы Видади».

* 35:8 «Аллон-Бахут» (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «Кўшынди җўчылёфу».

* 35:18 «Бенони» – җыгә минзыди йисысы «Вә шуха тындунди эрзы».

* 35:18 «Вениамин» – җыгә минзыди йисысы «Юшуди эрзы».

* 38:29 «Фарес» – җыгә минзы щён «ба лў дакэли».

* 38:30 «Зара» – җыгә минзы нын ю җымуҗяди йисыни «Хунхурди, зущён ганзоди шочи йиён».

* 41:51 «Манассия» – җыгә минзы щён «Җё вондёни».

* 41:52 «Ефрем» – җыгә минзы щён «Гили вамули».

* 50:11 «Авел-Мицраим» (яхўти йүян) – җыгәди йисысы «Египет жынмуди кўшын».

+ 2:9 Датур 3:22,
+ 2:14 Датур 10:11-12
+ 2:21 Датур 15:12,
+ 3:3 Датур 2:17
+ 3:22 Датур 2:9,
+ 4:7 Датур 3:16
+ 4:15 Левит 26:21,
+ 5:2 Датур 1:27
+ 5:29 Датур 3:17
+ 6:4 Фур 13:33
+ 6:5 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 6:18,
+ 8:17 Датур 1:22
+ 8:21 Җефон 29:18, Левит 1:9, Датур 6:5
+ 9:1 Датур 1:22
+ 9:3 Датур 1:29

+ 9:4 Левит 3:17, Левит 7:26, Левит 17:10-11, Левит 17:14, Фалү 12:23-24,

+ 9:6 Фур 35:33, Датур 1:26-27
+ 9:21 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 20:1
+ 9:22 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 30:17
+ 10:7 Датур 2:11
+ 10:11 Датур 2:14
+ 10:21 Фур 24:24
+ 10:29 Датур 2:11
+ 11:2 Датур 10:10,
+ 11:8 Фалү 32:8

+ 12:3 Датур 18:18, Датур 22:18, Датур 26:4, Датур 28:14,

+ 12:10 Датур 41:54
+ 12:13 Датур 20:2, Датур 20:12
+ 13:10 Датур 2:10, Датур 19:24
+ 13:13 Датур 18:20
+ 14:5 Фалү 2:10-12
+ 14:7 Фур 13:26,
+ 14:8 Фалү 29:23
+ 14:20 Датур 28:22, Левит 27:30,
+ 15:5 Датур 22:17, Фалү 1:10, Фалү 10:22,
+ 15:10 Левит 1:17,
+ 15:12 Датур 2:21,
+ 15:13 Җефон 1:11, Җефон 12:40,
+ 15:14 Җефон 11:3,
+ 15:16 Фалү 9:4,
+ 15:18 Җефон 23:31, Фур 34:1-12,
+ 16:5 Датур 18:25, Датур 31:53,
+ 16:7 Җефон 15:22
+ 17:12 Левит 12:3
+ 18:18 Датур 12:3
+ 18:20 Датур 13:13
+ 18:25 Датур 16:5,
+ 20:2 Датур 12:10-20
+ 21:3 Датур 17:19
+ 21:4 Датур 17:12-13
+ 21:21 Фур 10:12,
+ 21:31 Датур 26:33
+ 22:17 Датур 15:5,
+ 22:18 Датур 12:3, Датур 26:4,
+ 22:23 Датур 24:24
+ 25:10 Датур 23:16-20
+ 25:23 Фур 24:18,
+ 25:31 Фалү 21:17
+ 26:1 Датур 12:10, Датур 20:2
+ 26:3 Датур 22:16-18,
+ 26:4 Җефон 32:13, Датур 12:3, Датур 22:18,
+ 26:7 Датур 12:13, Датур 20:1-2
+ 26:15 Датур 21:30
+ 26:29 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 16:7
+ 26:34 Датур 36:2-3
+ 27:3 Датур 25:27-28
+ 27:28 Фалү 33:13
+ 27:36 Датур 25:33
+ 27:46 Датур 26:35
+ 28:2 Датур 22:23, Датур 24:29-30
+ 28:9 Датур 25:13, Датур 36:3

+ 28:14 Датур 12:3, Датур 13:16, Датур 22:18, Датур 26:4

+ 28:18 Датур 35:14,
+ 28:19 Датур 35:6, Датур 35:15, Датур 48:3
+ 28:20 Фур 21:2,
+ 28:22 Датур 14:20, Левит 27:30
+ 29:30 Левит 18:18
+ 30:15 Левит 18:18
+ 31:13 Датур 28:20-22
+ 31:45 Датур 28:18, Датур 35:14,
+ 31:53 Датур 16:5
+ 32:9 Датур 31:3
+ 32:12 Датур 28:14-15
+ 32:28 Датур 35:10
+ 32:30 Җефон 24:10, Җефон 33:20,
+ 33:18 Датур 12:6
+ 34:8 Фалү 22:28
+ 35:1 Датур 28:10-22
+ 35:7 Датур 28:19
+ 35:8 Датур 24:59
+ 35:10 Датур 32:28
+ 35:11 Датур 17:6
+ 35:14 Датур 28:18, Датур 31:45
+ 35:15 Датур 28:19
+ 35:22 Датур 49:4, Левит 20:11
+ 35:27 Датур 13:18, Датур 23:2
+ 35:29 Датур 25:8
+ 36:1 Датур 25:30
+ 36:3 Датур 26:34, Датур 28:9
+ 36:12 Җефон 17:8
+ 36:20 Датур 14:6, Фалү 2:12
+ 36:34 Датур 36:15,
+ 37:13 Датур 33:18
+ 37:27 Датур 25:12-16
+ 38:8 Фалү 25:5-6
+ 38:24 Левит 21:9
+ 38:26 Левит 18:15
+ 39:1 Датур 37:36
+ 39:9 Җефон 20:14
+ 39:15 Җефон 20:16
+ 41:45 Датур 46:20,
+ 41:54 Датур 12:10
+ 42:6 СУЛЬМАНЭДИ ЦУНМИН ХУА 11:26
+ 42:9 Датур 37:5-11
+ 42:22 Датур 37:21-22
+ 43:32 Датур 46:34
+ 44:20 Датур 37:3
+ 46:1 Датур 26:33
+ 46:4 Датур 50:13
+ 46:8 Җефон 6:14-16
+ 46:9 Җефон 6:14, Фур 26:5-6,
+ 46:10 Фур 26:13
+ 46:11 Фур 3:17, Фур 26:57
+ 46:12 Датур 38, Фур 26:19
+ 46:13 Фур 26:23-24,
+ 46:14 Фур 26:26
+ 46:16 Фур 26:15
+ 46:17 Фур 26:44-46,
+ 46:20 Датур 41:45, Фур 26:28-37
+ 46:21 Фур 26:38-41,
+ 46:23 Фур 26:42
+ 46:24 Фур 26:48-49,
+ 46:27 Җефон 1:5
+ 46:34 Датур 43:32, Җефон 8:26
+ 47:11 Җефон 1:11, Җефон 12:37
+ 47:30 Датур 50:13
+ 48:4 Датур 28:12-15, Датур 35:9-12
+ 48:7 Датур 35:19,
+ 48:19 Фур 1:33, Фур 1:35, Фалү 33:17,
• 49:1 Фалү 33:1-24
+ 49:4 Датур 35:22, Левит 18:7,
+ 49:5 Датур 34:25-29
+ 49:7 Фур 35:2,
+ 49:9 Фур 23:24, Фур 24:9
+ 49:10 Фур 24:17
+ 49:16 Датур 30:6
+ 49:26 Фалү 33:15, Фалү 33:13-17
+ 49:31 Датур 23:16-19, Датур 35:29
+ 50:13 Датур 23:16
+ 50:23 Фур 32:39
+ 50:24 Җефон 3:16-17
+ 50:25 Җефон 13:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=DNG

ДИЛИТЎ

Хуадян (торат)

Хуадян (торат)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. Җ

8. З

9. И

10. Й

11. К

12. Л

13. М

14. Н

15. П

16. Р

17. С

18. Т

19. У

20. Ф

21. Х

22. Ч

23. Ш

24. Щ

25. Ш

26. Я

АДАН – Хўда зохади ту йигә жын, йиче жынмуди зўщян.

АНЛАХЎ ТОРЛЯ – «Анлахўсы Җў» – җысы Гуйҗун Китабу литуди Хўдади йигә минзы.

АМАЛИКЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан дифоншон җўхади йигә минжын. Йиху исраилжынму ба та җаншонли. Җысы зэ Сыхэди нанбонгә дэ дунбонгә җўди юҗуанжынму. Җисы исраилжынму да Египет чўлэ, амаликжынму пудо тамушонли. Зу да нэгә сыхур дашон ба таму суандисы исраилжынмуди дўшман. Хўда ги исраил минжын гиди фынфу җё ба амаликжынму ванчүан щёмедёни, кәсы исраилжынму мә ванчын җыгә фынфу (кан Ханаан, Хананейжынму).

АМИНЭ – Җыгә яхўти хуади йисысы «дуйди», «шызэди».

АММОНЖЫНМУ – Җысы Бен-Аммиди, Лут эрзы (Ибращимэди җыэрзы) дэ та щё нүзыди хубый (кан Датур 19:38). Аммонитжынму ги җя хўда Молох бэвонли. Таму зэ Иордан хәди дунбонгәди гуйҗяни җўли. (Җысы вуҗинди Иордания гуйҗя). Тамусы исраилжынмуди дўшман, филистимжынмуди лянмынҗя.

АМОРЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан дифоншон җўхади йигә фур дуәди минжын. Йиху исраилжынму ба та җаншонли. Ю йибян «аморейжынму» хуа ги йиче зэ Ханаан димяншон нэгә сыхур җўхади минжын сыйүндини (кан Ханаан, Хананейжынму).

АСТАРТА – Хананейжынму бэвонди йигә нүхўда. Хананейжынму сылёндисы Астарта ңүхўда ги жынму нын ба чынгун, щинэ дэ хо шучын налэ. Нүхўдади щёнҗынсы гуйҗун фулин. Лян бэвон нүхўда Астарта лянхәди нэгә сэбэбусы, хананейжынму зэ бэвон Астарта нүхўдади фонзыни лян бавэди нүжынму йидарни фиҗёдилэ. Таму сылёнди, дансы җымуҗя ган, тамуди нүхўда ги таму нын ги хо шучынни.

АХУНМУ – Зэ Хўдади гуйҗун җонфонни фусы Хўдади жынму. Нэтар таму ви йиче исраилжын ба гәён гўрбани ги Хўда җүгили (кан Гўрбани). Гуонсы таму нын җиндо Хўдади гуйҗун җонфонни. Таму хан ба исраилжынмуди данлин җёмынди куйчын дэ җечи фәгуанли. Йиче ахунсы Муса шынжын гәгәди Харунэ шынжынди хубый, Левийди хубый (Левий – җысы Ягўбэ шынжынди шы эргә эрзы литуди йигә). Ахунму ган гунсыди сыхур, левитжынму ги таму бонмонли (кан Левитжынму).

БОХЎҖЯ – Җысы Гуйҗун Китабу литуди Хўдади йигә минзы.

БЭ ГУЙҖУН МӘМӘДИ ҖУӘЗЫ – Җыгә на җин езы бочўди җуәзы зэ Хўдади гуйҗун җонфонди Гуйҗун вәршон зандини. Йиху ба та надо Иерусалим сынили. Зэ җуәзышон гәдисы ги Хўда җүха гўрбаниди гуйҗун мәмә.

ВААЛ – Хананейжынму бэвонди йигә җя хўда. Хананейжынму сылёнди, Ваал хўда (җыгә минзыди фанйисы «Җонгуйди») нын ги жынму ба чынгун дэ хо шучын гиги.

ВАРДЭ – Ги Хўда гиди булүн зў сади щүян. Ги вардэди сыхур, читоди жын ба зыҗиди җыншы чито кангидини. Ви җё җыгә чын, та ги Анлахў Торля ба гәҗя хуэйҗәсы тади йилэзы дунщи щүдини.

ВӘПЫНЗЫ ҖЕЧИ – Исраилжынму гуәди җёмын җечи. Ба җыгә җечи няннян да чийүә шыву до эршы йи ё гуәни (на яхўти хуа ба чийүә җёди «Тишри»; җыгә бонҗерсы замуди байүә хуэйҗәсы җюйүә). Җечишон йиче исраилжын ду ё зэ вәпынзы литу җўни, йинцысы җё тамуди хубый җихани: Хўда ба тамуди зўзў-быйбый да Египет линчўлэди йиху, таму җўдо вәпынзынили. Җы хансы шу путоди дэ ви шуха лёншы дощеди җечи. Вәпынзы җечи, ган данлин йиче җечи, дин гощинди дэ хунхуәди (кан Левит 23:32-43; Фур 29:12-40; Фалү 16:13-15).

ВОН БЫЙНИ ЩИ ГЎНАХАРДИ ЖЫЗЫ – «Йом Киппур» (яхўти йүян). Ба җыгә жызы чийүә шы тянди нэйитян гуәдини (на яхўти хуа ба чийүә җёди «Тишри»; җыгә бонҗерсы замуди җюйүә хуэйҗәсы байүә). Зу җы йитян исраилжынму ду ё фынзэни, бу җун зў хуә. Вәё ба гәҗя дэ минжын да гўнахаршон щибый зэмусы ба Хўдади җонфон дэ шо гўрбаниди җуәзы даҗэҗин, да ахун ги Хўда ё җү гўрбанини. Да ахун ги Хўдади гўрбанишон налэди йигә гунҗүлү, ба тади ще надо Хўдади гуйҗун җонфон литу, лян та ба хәтун щёнзыди гэзы мәли. Йиху та ба гәҗяди шу гәдо ди эргә җүлүди тушон, фәли исраилжынмуди йиче гўнахар дэ зуйли. Зу җымуҗя та ба йиче пэдо җүлүшондини, йиху ба та вон савәни лёкэдини. Җыгә җёмынди куйчын ба фоншә жынмуди гўнахар зыдини (кан Левит 16:1-34; 23:26-32; Фур 29:7-11).

ВЭДОЖЫН – Бу щинфу луәмур Йигә Хўдади жын.

ГАЛИЛЕЯ – Палестинади быйбонгә дифон. Җиргә җыгә дифон зэ Исраил гуйҗяни.

ГЕРГЕСЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан димяншон җўхади жынму, йиху исраил минжын ба Ханаан җаншонли. Хощён җыбудо, зэ нагә Ханаанди вәршон гергесейжынму җўли (кан ХАНААН, ХАНАНЕЙЖЫНМУ).

ГӘ МЫЙЗЫДИ ҖЕЧИ – Исраилжынму гуәди җёмын җечи. Ба җыгә җечи Пасхади вушы тянди нэйитян гуәдини. Җысы да мыйзы турди җечи. Жынму ги Хўда ба заён лищин, гўрбани дэ шухади щин мыйзы налэдини. Зэ Инҗил Китабу литу ба җыгә җечи җёдисы ди вушы тянди җечи (кан Левит 23:15-22; Фур 28:26-31; Фалү 16:9-12).

ГУЙҖУН ВӘР – Җысы Хўда тәбеди вәр. Зэ Хўдади гуйҗун җонфон литу Гуйҗун вәр – җысы җонфонди йилэзы. Нэтар занди гә гуйҗун мәмәди җуәзы, гуйҗун юдынзан дэ шо гўрбаниди җин җуәзы. Йигә на хо мабу лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди ёнмо зэмусы җүлүмо фынхади мынлянзы ба Гуйҗун вәр лян Дин гуйҗун вәр фынкэдини (кан ДИН ГУЙҖУН ВӘР). Зэ Гуйҗун вәршон ахунму фусы Хўдали.

ГУЙҖУН ҖОНФОН – Җысы йигә да җуанйиди җонфон. Йүанзы ба та чүанчўдини. Йида ги исраилжынму ба Муса шынжынди Фалү гиги, Анлахў Торля зэ нэтар җўли. Нэтар ю хәтун щёнзыни, шо гўрбаниди җуәзы дэ данлинди дунщи, ба са ахунму фусы Хўдади сыхур сыйүндини. Ба Хўдади Гуйҗун җонфонди готу лян лёнгә буди дэ лёнгә пизыди цынзы шанчўдини. Хўдади гуйҗун җонфон ю сангә буфынни: вэмянди йүанзы, Гуйҗун вәр дэ Дин гуйҗун вәр (кан җыщезы хуа). Вон йүанзыни йиче исраилжын нын җинчи, чо Гуйҗун вәршон – гуонсы ахунму, вон дин Гуйҗун вәршон – гуонсы да ахун. Сульманэ хуоншон фәгуанди сыхур, җыгә Хўдади гуйҗун җонфонди вифыншон чынха Иерусалим сыли.

ГУЙҖУН ҖОНФОНДИ ЙҮАНЗЫ – Җысы ги Хўдади гуйҗун җонфон гэхади йигә сыҗүәзыди йүанзы, ба та на люшыгә җўзы чүандёдини. Зэ җыще җўзышон гуади бу данзы; зэ йүанзыди мынкушон гуадигә сы янсыйди мынлянзы. Нэтар (йүанзыни) ю шо гўрбаниди җуәзы лян тади җясы дэ щи абдэзыди пынни.

ГУЙҖУН КИТАБУ – Ба Хўда җё Тади шынжынму ги жынму щехади фу йиман җёди Гуйҗун Китабу (Китабу Мукаддас). Җыще фусы Торати, Зэбур, Инҗил дэ данлинди.

ГУЙҖУН ЛИЩИН – Ба налэди заён гўрбаниди йилэр ахунму зэ Анлахў Торляди мянчян фэли (надо шуни зэ кунҗунни фэли). Зу җымуҗя фэхади гўрбаниди йилэр йиху чынха ахунмудини. Таму лян җящя ба җы йилэр нын зэ ганҗин вәршон чы. Зу җымуҗяди ахунмуди щиндун зыфәди жынму ги ахунму гихади нэ йилэзысы җыншы ги Хўда дуангиди гуйҗун лищин. Ба җыгә лищин Хўда йиху ги ахунму люхадини.

ГУЙҖУН МӘМӘ – Җысы шы эргә мәю җёмянди мәмә. Ба таму исраилди ахунму зэ Хўдади гуйҗун җонфонди Гуйҗун вәршонди бэ Гуйҗун мәмәди җуәзышон гәли. Йиху зэ Иерусалим сыни гәли. Ба җыще мәмә зэ җуәзышон гәли чи тян, йиху зэ тамуди вифышон ба шохади щинщүан мәмә гәгидини. Ба җыще мәмә да җуәзышон чүдёлиди йиху, гуонсы ахунму нын чы та (кан Левит 24:5-9). Җыще мәмә ги исраилжынму зыдини, гуон да Хўдашон таму дый лилён дэ чыхәдини.

ГУЙҖУН ЩЁН-Ю – Яхўтижынму ба булүн нагә жын лян гуйҗун щён-ю мәди сыхур, таму ги нэгә жынди тушон доли юли. Зу җымуҗя щён канги, ба нэгә жын ги тәбеди жынмуди гунсышон хуэйҗәсы фусы Хўдади сышон щүанҗүдини. Билүн, дансы булүн сый чынха хуоншон, ахун хуэйҗәсы шынжын зу җымуҗя ганли. Вәё җё шо гўрбаниди җуәзы чынха Җў җянчўлэди гуйҗун дунщи, ба та е лян гуйҗун щён-ю мәли.

ГУЙҖУН ЮДЫНЗАН – Хўда ги Муса шынжын гиди фынфу җё ги Хўдади гуйҗун җонфон зў йигә гуйҗун юдынзанни. Тасы на дин ходи җинзы зўхади. Та ю ганзыни, люгә җыҗызы лян чигә дыни.

ГУН-ЁН (жунгуә хуа) – Җы зусы мә шанхади ён хуэйҗәсы сохў ён. Зэ Гуйжун Китабу литу да гўдэди сыхуршон ба гун-ён суандисы дин ёжинди гўрбани. Җочў Мусади Фалү гуә Пасха җечиди сыхур яндин ги Хўда ё җү йисуйди гун-ёнгозыни (кан Җефон 12:3, 5) зэмусы ба та зэ данлин җёмын җечишон, тянтянди дэ бавэди гўрбанишон хан сыйүндини (кан Фур 6:14; 28:3-27; 29:2, 8, 13 дэ данл.).

ГЎНАХАР – Җысы бу тин Хўдади минлин, бу вонщён җочў Хўдади фынфу ганди.

ГЎРБАНИ – Җысы ги Хўда җүхади заён сынлин дэ лёншыди гўрбани. Җү гўрбаниди җун-ё йисысы, җё ги Хўда до йиге ще; та ба җү гўрбани жынди җуншы ги Анлахў Торля зыдини. Хўда зэ Синай саншон ги Муса шынжын дэ исраилди минжын гилигә Фалү. Зэ җыгә Фалүшон тифәдини, ба замуҗяди гўрбани ё ги Хўда җүгини, ба тади фур дэ налэди җынли е зыгидини. Жун-ё гўрбаниди ёнзысы җымуҗяди: шоди гўрбани (Левит 1), мянди дэ лёншыди гўрбани (Левит 2), пиннанди гўрбани, дощеди гўрбани (Левит 3), вон быйни щи гўнахарди гўрбани (Левит 4:1 – 5:13) дэ вон быйни щи зуйди гўрбани (Левит 5:14 – 6:7). Җы вугә гўрбаниди ёнзы литу гуон йигә гўрбани мә җү сынлинди – җысы мянди дэ лёншыди гўрбани. Ба җыгә гўрбани ги шоди гўрбанишон хуәгидини (Левит 9:16,17). Ба йиче гўрбани исраилжынму щянчян вон Хўдади гуйҗун җонфон литу налэдини, йиху вон Иерусалим сыни.

ДА АХУН – Җысы исраилжынмуди ахунди тузы. Җочў Мусади фалү, та зэ Хўдади гуйҗун җонфонни ба данлин ахун бу нын ганди сычин гандини. Няннян та йихуэй нын җин Хўдади гуйҗун җонфонниди (зэ Иерусалим сыди хуту) Дин гуйҗун вәрни; нэтар та ба ги Хўда җүгиди ню-ёнди ще садо хәтун щёнзыди сыгә гәшондини, зу җымуҗя Җў ба да ахун гәҗя дэ йиче исраилжынди гўнахар дэ зуй нын фоншәни.

ДАНЛИН ХЎДАМУДИ ЁНЗЫ – Җысы на заён цэлё (муту, җинзы, шыту дэ данлинди) зўхади җя хўдамуди ёнзы.

ДИН ГУЙҖУН ВӘР – Җысы Хўдади гуйҗун җонфон литуди йилэр. Нэтар занди хәтун щёнзы. Йигә на хо мабу лян данчин, зыхун дэ хунлонлор янсыйди ёнмо зэмусы җүлүмо фынхади мынлянзы ба Гуйҗун вәр лян Дин гуйҗун вәр фынкэдини. Җочў Муса шынжынди фалү, гуон да ахун нын җиндо Дин гуйҗун вәршон. Гуонсы вон быйни щи гўнахарди жызышон, йинян литу йибян та нын җиндо нэтар.

ДЭЦЭ ХЎДА – Зусы фә буходи, ма Хўдади хуа.

ЕВУСЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан җўхади йигә минжын. Йиху исраилжынму ба җыгә димян җаншонли. Евусейжынму зэ Иерусалим дэ тади туанйүарни җўли, гуәлищезы сыхур ба җыгә чынпу Даву шынжын дэ хуоншон җаншонли (кан ХАНААН, ХАНАНЕЙЖЫНМУ).

ЕНАКДИ ХУБЫЙ – Җысы Арба эрзыди Енакди хубый (Иса 14:15; 15:13). Тамусы го ханҗяди, җиндади жынму.

ЕФОД – Җысы йигә бавэди дуан щюзыди чон хансанзы. Ба җыгә йишон яхўтиди да ахун чуанли.

ҖИНШЫН – Җысы жынди дин ёҗинди йигә буфын; ба җыгә лян араб хуа хан җёди «рух». Җиншын бу щён жынди шынзы, ба та лян нянҗин канбуҗян; җиншын бу нын вучон, та йинавар хуәдини.

ҖЎ – «Җўжын», «Җонгуйди», зэ Гуйҗун Китабу литу – җысы Хўдади йигә минзы.

ЗОНГУЙ – Җысы хахуэди гуй (девузы), та нын җин жынди кәлон литу, ба жын нын начў; тасы иблисди хуәҗи.

ЗЎ – Җысы исраилжынмуди шы эргә зў, тамуди зўщянсы Ягўбэ шынжынди шы эргә эрзы.

ИБРАЩИМЭ (ИБРАМЭ) – Шынжын, Исхар шынжынди дада, йиче яхўтижынди зэмусы данлин семитжынди зўщян. Хўда ги Ибращимэ гили фынфу, җё та ба гәҗяди зўгуй леха, гыншон Хўда зуни. Та ба Хўдади хуа зунди йимяр, Хўда ба та зўчын хошо минзўди дадали. Щинфу луәмур Йигә Хўдади жынму ду ба Ибращимэ җёди дада.

ИОРДАН ХӘ – Палестинади дин дади хә.

ИСМАИЛ, ИСМАИЛҖЯДИ ЖЫНМУ – Ибращимэ шынжынди эрзы, тади нүнў египетнүжын Агарь ба Исмаил сын-ёнхали. Тади хубыйсы зэ Аравия җўди исмаилҗяди жынму.

ИСРАИЛ – Ибращимэди сунзы, Исхарди эрзы, Ягўбэ шынжынди данлин минзы. Ба да ташон чўлэди минжын (тади хубый) е җёдисы исраилжынму.

ИСХАР – Шынжын, Ибращимэ шынжынди эрзы, Ягўбэ шынжынди дада.

ЙИНПАН – Җысы заха вәпынзыди йигә чын, ба та зэ кэкэди вәршон (зэ тандони) гәдини. Нэтар йиче исраилжынди шы эргә зўди хубый йидарни җўли, мый йигә зэ гәҗяди вәршон. Да нэгә сыхур, җисы таму да Египет зули, до нэгә сыхур, җисы таму ба Палестина җаншонли. Ю йибян җыгә хуади йисысы җүнвуди йинпан.

КЕНЕЙЖЫНМУ – Зэ Ханаан җўхади йигә минжын, йиху исраил минжын ба җыгә димян җаншонли (кан ХАНААН, ХАНАНЕЙЖЫНМУ).

КОНЗЫШОН ДЭДИ ЛЯНЛЯНЗЫ – Җысыгә тәбеди йишон, яхўтиди да ахун ба та зэ конзышон дэдини. Зэ җыгә лянлянзышон гәди гуйҗун урим дэ туммим (кан «Урим дэ туммим»). Вын Хўдади вонщёнди сыхур, исраилди ахунму сыйүн җыще дунщили.

КЭРАМЭТИ – Хўда гәҗя ганхади хуэйҗәсы Тади шынжын ганхади чёчи сычин.

ЛАДАН ЩЁН – Җысы исраилжынму фусы Хўдади сыхур сыйүнди щёнцуан сунҗё. Ладансы гуйҗун щүнди (шоди) чынфын литуди йилэзы. Та хан зэ мәмә гўрбаниди чынфын литуни.

ЛЕВИТЖЫНМУ – Ягўбэ шынжынди эрзы, Левийди хубый. Зэ Хўдади гуйҗун җонфонни (вонху зэ Иерусалим сыни) ахунму ги Хўда ган гунсыди сыхур, таму ги ахунму бонмонлэ. Левитжынму ё гон Хўдади гуйҗун җонфон лян нэтар сыйүнди йиче дунщини. Ба Левийди зў фынчын сангә җящядини. Тади сангә эрзыди җящясы: Гирсонди, Каафди дэ Мерариди.

ЛЁН ПЯН ШЫТУ – Зэ җы лён пян шытушон щеди Шыгә Датянмин (кан ШЫГӘ ДАТЯНМИН).

ЛИВАН САН – Җысы Палестина быйбонгәди сан гуйҗя. Та лян зыҗиди щүәсунфуди фулин чўли минли.

МАДИАН, МАДИАНЖЫНМУ – Мадиан – җысы Ибращимэ шынжынди йигә эрзы. Ба та Ибращимэ шынжынди ди эргә щифузы сын-ёнхали. Мадианди хубыйсы мадианжынму. Җысы юҗуанди жынму, дуәди сыхур таму зэ савәни, зэ Акаб дунбонгәни хэван янзышон җўли. Лян Исмаилди хубый, Ибращимэ шынжынди данлин эрзы ю лянщиди йимяр, зэ Гуйҗун Китабушон мадианжынму дэ исмаиҗяди жынму кын ю йигә йисыни.

МАННА ЛЁНШЫ – Ба җыгә лёншы Хўда ги исраилжынму да тяншон дафахалэли. Та зущён кориандрди җунзы, янсый быйбырди, видо зущён лян фынми луәхади бинзы йиён. Исраилжынму зэ савәни юҗуанди сыхур, да Египет чўлэлиди йиху зысы чыли маннали. Зэ натар минжын зали йинпанли, зу зэ нэтар та вонха дели; ба та шушон луәли мәмәли. Байир гуанзыни шухади лёнгә кило манна зэ Хўдади гуйҗун җонфонди хәтун щёнзы гынчян цундини. Җы тифәдисы Хўда Гәҗя зэ савәни ги исраилжынму гили чыдили.

МАФЫНБИН – Зэ Гуйҗун Китабушон җы гуон бусы мафынбин, җы хансы жынди заён жупизышонди җун бин. Җочў Муса шынжынди фалү, ба дыйха мафынбинди жын да данлин жын гынчян щүанҗин ликэдини, җё та ги данлин жын бә жәгили зэмусы ба таму зэ Хўдади мянчян бә зўчын буганҗиндили. Дансы жынди бин холи, ахунму ё ба җыгә динхани. Йиху таму гиди кухуан җё та хуэйчини. Чўгуә җыгә зэ яхўтиди йүяншон мафынбинди («царат») хуади йисы е бёҗы заён ёнзыди мый, хуэдёди чыхә, дунщи хуэйҗәсы фонзыдини. Зэ Мусади Фалүшон ю хошо зыфәни, замуҗя да мыйшон дый туәни зэмусы ба гәҗяди фонзы зў ганҗинни.

МӘЮ ЖЁМЯНДИ МӘМӘ ҖЕЧИ – Җысы исраилжынму гуәди җёмын җечи. Ба яхўтиди Пасха җечи гуәлиди йихў, лянчў чи тян гуә җыгә җечидини. Гуә җыгә җечиди сыхур, исраилжынму гуон ё чы мәю җёмянди мәмәни, бу чы ю җёмянди чыди. Зу җымуҗя исраилжынму җищёнли, замуҗя Хўда монмонди ба тамуди зўбый да Египет линчўлэли, да нэгә дифоншон, зэ натар таму донли нўли. Ту йитян дэ шукур җечиди нэйитян жынму шудо йидарни ги Хўда налэ заён гўрбанидини (кан Җефон 12:15-20; 13:3-10; Левит 23:6-8; Фур 28:17-25; Фалү 16:8).

МОАВЖЫНМУ – Җысы Моавди хубый. Моавсы Лутди эрзы, Ибращимэ шынжынди җыэрзы. Ба та Лутди да нүзы сын-ёнхали. Таму зэ Моав дифонни җўли. Җысы зэ Сыхэ дунбонгәди йигә чўчын ходи гуйҗя. Моавжынму зунхў Хамос җя-хўдали. Тамуди йүян зущён яхўти йүян. Тамусы исраилжынмуди дўшман.

МОЛОХ – Җысы Ханаан дифонди жынму бэвонди йигә җя-хўда. Жынму, чүанпин аммонжынму, зунхў Молохли. Ги та ба гәҗяди ваму җүли гўрбанили.

МУНАФИК – Җуонди хожын.

МУСА – Вида шынжын (замуди шыдэ зочянди бонҗер 3400 няншон); Хўда җё та ба яхўти минжын да Египетди япыйшон җефончўлэли. Зэ Синай саншон Хўда ги Муса ба Тади шыгә фынфу зэмусы йиче данлин фалү дэ минлин гигили.

МУСАДИ ФАЛҮ – җысы зэ Торати Китабу литу щехади йиче фынфу, минлин дэ фалү. Ба җыще фынфу Хўда чечў Муса шынжын ги яхўтижынму гигили, җё таму зунхўни.

МЯНДИ ДЭ ЛЁНШЫДИ ГЎРБАНИ – Җочў Мусади Фалү, ба җыгә гўрбани да мәдаҗәхади хуэйҗәсы цохади мыйзышон, хуэйҗәсы да мыйзыди мяншон дэ да ташон шохади мәмәшон зўдини. Чўгуә җыгә ги мян литу ба чин-ю дэ шоди щён хуәгидини.

НАЗОРЕЙЖЫН – Җыгә «назорейжын» хуа да яхўтиди назир – «ги Хўда җёгиди», «ги Хўда фынгиди» хуашон чўлэди. До исраилжынмушон мый йигә жын – нанжын хуэйҗәсы нүжын, сый вонщёнди ба гәҗя на динхади сыхур хуэйҗәсы ба йиче шуфу ги Хўда җүги, гиди вардэ чынха назорейжынни. Җочў җыгә вардэ, та бу нын хә путоҗю дэ быйҗю, бу нын чы сын хуэйҗәсы сэганди путо зэмусы да путошон зўхади йиче. Назорейжын бу нын ти туфа дэ гуа хўзы. Ба вардэ ванчынлиди йиху, назорейжын ё ба туфа тидё ги Хўда ба заён гўрбани налэни.

НЭГЭ ДУН-Я – На яхўти хуа җёди «Шеол». Жынму вучонлиди йиху до җыгә вәршондини. Суандисы, та зэ димянди дин шынчуәрни. «Шеол» бущён дуәзэхэ. Дансы зэ дуәзэхэ литу Хўда ги ю гўнахарди жынму динли зуйлиди йиху, таму шу кўнанни, кәсы вон Шеол литу йиче жын дочидини – есы гундожын, есы ю гўнахарди. Зэ Гуйҗун Китабу литу Шеол бёфәдисы вучон хуэйҗәсы фынкын.

ПАСХА ҖЕЧИ – Песах (яхўти йүян). Җысы исраилжынму гуәди ту йигә җёмын җечи. Ба җыгә җечи няннян җынйүә шы сы нэйитянди хушон гуәдини. На яхўти хуа ба җынйүә җёди «Авив»; җыгә бонҗерсы замуди сы йүә. Җыгә җечи зыфәдисы Хўда замуҗя ба яхўтижынму да Египетди япыйшон җефончўлэли. Җыгә җечишон исраилжынму ё зэ ёнгозыни дэ чыни (кан Җефон 12:1-13, 21-51; Левит 23:5; Фур 28:16-25; Фалү 6:1-7).

ПИННАН ГЎРБАНИ – Җысы ги Хўда дощеди гўрбани. Ба җү гўрбаниди сынлин зэдёлиди йиху, ба тади дин ходи йилэзы ахун зэ шо гўрбаниди җуәзышон шодёдини. Ба ди эрлэзы җүха гўрбаниди жу тади җящя дэ ахун чышондини. Җыгә лянхә чыди чынха лян Хўда фәхәди гощин җечи дэ лян Хўда хуэйфу лэвонди щёнҗынли.

РЕФАИМЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан җўхади йигә минжын, йиху исраилжынму ба җыгә димян җаншонли. Зулян енакди хубый йиён, рефаимжынмусы го ханҗяди дэ җиндади жын.

СИНАЙ – Гуйҗун сан, ба та хан җёдисы Хорив. Зэ җыгә саншон Хўда ги Муса шынжын ба Гәҗяди Фалү гигили. Та зэ Египет Синайди банхэдонини.

ТЯНЩЯН – Хўда зохади мәю шынзыди, ю эргилиди хуәвар. Тянщян зэ тяншон җўдини, кәсы таму җочў Хўдади фынфу нын до диҗешон, ба Хўда җё таму ганди сычин ганни.

УРИМ ДЭ ТУММИМ – Җысы лёнгә гуйҗун дунщи, ба таму зэ лянлянзыди кудэзыни гәдини. Вын Хўдади вонщёнди сыхур, яхўтиди да ахун ба таму зэ конзышон дэли. Данпа җы зущён җуа чирди йиён, җисы йигә дунщиди йисысы «зусы», данлинди – «бусы».

ФАЛҮ ФУ – Җыгә бёщян нын ба Хўда ги Муса шынжын гихади йиче Торати Китабу зыфәги. Та литу ю вугә фуни: Датур, Җефон, Левит, Фур дэ Чунфә фалү. Җыгә бёщян хан нын ба Торати Китабуди ди вугә фуди йилэзы канги (җысы Чунфә фалү фу), зэ натар щедисы гәёнди фалү, фынфу дэ минлин.

ФИЛИСТИМЖЫНМУ – Зэ Филистия җўхади минжын. Җыгә гуйҗя зэ Палестина димяншонди Диҗунхэди щи-нанди янзышонни. Ба филистимжынмуди чўшы хощён хан җыбудо; суандисы таму да щянзэди Греция бангуәлэди. Таму бущён зэ Ханаан җўди данлин минжын. Ю йибян ба таму җёдисы «мә зўха суннэтиди», йинцысы таму мә җочў җыгә куйчын зу, суйжан зэ Палестина җўди данлин минжынди җунҗянни җыгә куйчынсы җун-ёди (чуанфәкэди). Филистимжынму ги Палестинади вугә чын зали гынли – җысы Газа, Аскалон, Геф, Азот дэ Екрон. Җисы исраилжынму ба Ханаан гуйҗя җаншон, нэхур филистимжынму чынха тамуди дин дади дўшманли.

ХАЛДЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Тигр дэ Евфрат хәди хамянни дэ Персия хэван янзышон җўхади минжын. Йиху халдейжынмуди дифон бёҗытуә Вавилон гуйҗяли.

ХАМОС – Җысы моавжынму бэвонди йигә җя хўда.

ХАНААН (яхути хуа: Кенаан) – Җысы Палестинади йигә гўдэ минзы. Ю йибян ба җыгә минзы ги туанйүарди димян сыйүнли. Ба Финикия, Тир, Сидон дэ данлин чынпуди жынму е җёдисы хананейжынму.

ХАНАНЕЙЖЫНМУ – Җысы Ханаанди хубый, тасы Хамди эрзы, Нухди сунзы. Таму зочян зэ Палестина җўли, йиху исраилжынму ба җыгә димян җаншонли. Щянтян хананейжынму зэ хэянзышон дэ Иордан хәди щибонгә янзышонди чўчын ходи пинйүанни җўли. Дансы ба таму лян саншон җўди аморрейжынму фынщёкэ, хананейжынму чинчир зущён пинйүанди жынму вончў чўдини. Йиху хананейжынмуди минзы бёфәтуә зэ Палестина җўди йиче жынли. Хананейжынму щинфу чўчын ходи җя хўда Ваал дэ ю җинди, ги щинэди нүхўда Астартали.

ХАРАМ – Җыгә хуа на яхўти йүян фәдисы «херем», на араб йүян фәсы «харам». Җыгә хуа ю җигә йисыни. Билүн, җочў Хўдади фалү жынму бу нын ган гәёнди сычин (билүн, чы җўжу). Җыгә хуа хан нын бёфә Хўда йинавар юди фугуй. Җы зусы ги Хўда фынгиди бавэди дунщи, сынлин хуэйҗәсы жын; Хўда чынха җыгә дунщиди йинаварди Җонгуйдили. Ба җыгә дунщи бэвон Хўдади сыхур сыйүндини хуэйҗәсы ба та ё щёмедёни. Дансы ба булүн нагә дунщи, сынлин хуэйҗәсы жын җёчын «харам», җыгә бёфәдисы ба та да жынмуди шәхуэй литу ликэ, ба та ги Хўдади шуни җёдэги. Ба җымуҗяди жын, сынлин хуэйҗәсы дунщи щёмедёдини. Йинви нэгә ба таму суандисы ги Хўда җүгиди.

ХЕРУВИМ (яхўти хуа) – Җысы фусы Хўдади Тянщянму. Ба таму хуади зущён ю бонзыди, тамуди лянмян лян жынди йиён.

ХЕТТЕЙЖЫНМУ – Җысы Ханаан эрзыди Хетди хубый. (Ханаансы Хамди эрзы, Нухди сунзы (кан Датур 10:15). Зэ замуди шыдэ зочянди бонҗер 1200 няншон хеттейжынму юли хын дади гуйҗяли, тади җинчын зэ щянзэди Турция димяншонни. Җыгә гўйҗяди бянҗе до Ханаан димяншондини, йинви нэгә зэ гуйҗун Китабушон зыфәдини, хеттейжынму зэ Ханаан зочян җўли, йиху ба җыгә дифон исраилжынму җаншонли (кан ХАНААН, ХАНАНЕЙЖЫНМУ).

ХӘТУН ЩЁНЗЫ – Җысы на җин езы бочўди муту щёнзы. Зэ та литу цундисы лён пян шыту, зэ шытушон щеди Шыгә Датянмин.

ХИВВЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан җўхади йигә минжын, йиху исраилжынму ба җыгә дифон җаншонли. Таму зэ гуйҗяди җунщин йилэр җўли (кан ХАНААН, ХАНАНЕЙЖЫНМУ).

ХОРИВ – Җысы гуйҗун сан, ба та хан җёдисы Синай. Зэ җыгә саншон Хўда ги Муса шынжын ба Гәҗяди Фалү гигили. Та зэ Египет Синайди банхэдонини.

ХОРРЕЙЖЫНМУ – Җысы зэ Ханаан җўхади йигә минжын, йиху исраилжынму ба җыгә дифон җаншонли.

ХЎДАДИ ШЫН ЛИН – Рохалхўдўс (араб йүян) зусы Хўда йинавар юди Лилён. Җисы Хўда зэ җыгә дун-яшон ган сыкэли, зэ Гуйҗун Китабу литу фәдисы Тади Шын Лин ганли җыгә йинщёнли.

ХЎДАДИ ГУЙҖУН ҖОНФОН – (кан ГУЙҖУН ҖОНФОН).

ЧУЙ ЛАБАДИ ҖЕЧИ – Ба җыгә җечи чи йүәди ту йитян гуәдини (на яхўти хуа ба чийүә җёди «Тишри»; җыгә бонҗерсы замуди җюйүә хуэйҗәсы байүә). Җы йитян исраилжынму бу нын зў сыса хуә. Ба чуй лабади шынчи тинҗян, таму ё шудо йидарни ги Хўда налэ гўрбанини (кан Левит 23:23-25; Фур 29:1-6).

ШАНБЭ – Шаббат (яхўти йүян) – җыгә хуади йисысы «нанвын, хуанха». Җочў Хўда гихади фалү җысы йигә гуйҗун йитян. Шыгә Датянмин литуди ди сыгә тянмин. Шанбэ җы йитян йиче исраилжын бу нын зў сыса хуә (да җўма хушон до шанбэ хушон). Җы йитян исраилжынму ё шудо йидарни куаҗён Анлахў Торляни, ги Хўда ган гунсыни. Ахунму налэ лёнгә шоди гўрбанидини, зэ гуйҗун вәршон ба цун зўхади щинщүан мәмә гәхадини.

ЩЕ – Зэ Гуйҗун Китабу литу ще ю да йисыни. Ще гуонсы Хўдади, ба та суандисы җю минди дунщи. Йинви нэгә дансы ба булүн сый дасы, тади ще тондо димяншон, нэхур димян чынха буганҗиндили. Ви ба жынму хуэйҗәсы шо гўрбаниди җуәзы зў ганҗин, җү гўрбаниди сыхур е сыйүн щели.

ШЕКЕЛЬ ЙИНЧЯН – Зэ Хўдади гуйҗун җонфонни сыйүнди йинчянди фынлён. Йигә шекель йинчян литу бонҗер ю 11 граммни.

ШОДИ ГЎРБАНИ – Җысы байир гўрбани, йинцысы ба җү гўрбаниди сынлин зэлиди йиху, ба тади йиче куэзы зэ шо гўрбаниди җуәзышон шодёдини. Зэ данлинди гўрбанишон ба сынлинди юди куэзы шодёдини, ба юди чыдёдини. Ба шоди гўрбани жынму ги гәҗя мә шынхади, та дусы Хўдади. Җыгә гўрбани зыфәдисы җү гўрбаниди жын шыщин-шыйи щинфу Анлахў Торлядини.

ШО ГЎРБАНИДИ ҖУӘЗЫ – Җыгә, зущён да щёнзыди, на тун езы бочўди җуәзы зэ гуйҗун Хўдади җонфонди йүанзыни зандини. Зэ та готу ба налэди сынлин дэ лёншыди гўрбани шодини. Җуәзыди сыгә гуэзышон ю сыгә гәни: җы сыгә гәди ёнзы зущён ню тушонди гә йиён.

ШО ЩЁНДИ ҖУӘЗЫ – Җыгә на җин езы бочўди будади җуәзы зэ гуйҗун Хўдади җонфонди Гуйҗун вәршон зыдини. Та зэ чуонлянзыди чянмяннини, ба хәтун щёнзы гуанчўдини. Зулян шо гўрбаниди җуәзы йиён, җуәзыди сыгә гуэзышон ю сыгә гәни: җы сыгә гәди ёнзы зущён ню тушонди гә йиён. Яхўтиди да ахун мый йигә ганзо дэ хушон зэ та готу ба ги Хўда налэди шо щёнди гўрбани шодини. Ви ба шо щёнди җуәзы зў ганҗин, мый йинян ба тади гә лян җүха гўрбаниди ще мәдини.

ШОДИ ЩЁН – Зэ зыҗиди сынхуәшон исраилжынму сыйүнли заён гуйҗунди цуан дунщили. Җы гуон бусы зэ тянтянди йүнтушон, хансы ви зунхў Хўда. Шоди щён литу ю оних, стакт, цуан халван дэ ладанни. Ба таму зўчын йиёнди хуәдёдини, җучын мянмянзыдини. Исраилди ахунму мый йигә ганзо дэ хушон зэ байир шо щёнди җуәзышон (кан ШО ЩЁНДИ ҖУӘЗЫ) зэ гуйҗун Хўдади җонфонни, йиху зэ Иерусалим сыни (кан Исх 30:7-9) ба налэди щён шоли. Шо щёнди куйчын ю фәхәди дэ каншуди җинни.

ШУЩИН – Хухуэй, жын гәҗяди гўнахар зэмусы вонщён гэбян гәҗяди ганбан, вончян шәлүди зэ бу ган гўнахарли.

ШЫГӘ ДАТЯНМИН – Лён пян шытушон щехади Хўдади шыгә да фынфу (кан Җефон 21:1-17; Фалүди чунфә 5:1-21).

ШЫНЖЫН (наби – араб йүян) – Җыгә хуа зыфәдисы ба Хўдади хуа тинли йиху ба җыгә хуа ги жынму нын фәди сунщинжын. Шынжын җё жынму пащён Хўдани, ба Тади фынфу ганни зэмусы бу җё ган гўнахар. Шынжын ба йүди сычин нын җыдо.

ШЫТУ ҖЎЗЫ – Җысы йигә да шыту, Ханаан дифоншон җўди вэдожынму бэвон тали. Та зэ шо гўрбаниди җуәзы гынчян, зущён җўзы йиён, лилизы зандини. Җыще шыту жыншы җя хўда Ваал дэ нүхўда Астартадини.

ШЫЧИР – Җысы җочў Мусади фалү ги Хўда яндин фынгиди дунщи лян чянди шылэзы, йидяндяр щён зэкати.

ЯГЎБЭ – Шынжын, Исхар шынжынди эрзы, Ибращимэ шынжынди сунзы. Та ю шы эргә эрзыни, йиху таму чынха яхўтижынмуди шы эргә зўди зўщянли. Зэ Гуйҗун Китабу литу ба җы шы эргә зў җёдисы исраилжынму, йинцысы Ягўбэди данлин минзысы Исраил.

ЯХЎТИ – Ягўбэ шынжынди шы эргә эрзы литуди йигә, яхўти зўди дэ йиче яхўтижынди зўщян. Инҗил Китабушон ба исраилжынму хан җёди яхўтижынму. Да Яхўти зўшон йиху йиче исраил дэ яхўтиди хуоншон зэмусы җынмуди Җюминҗя Эрса Мәсих чўли шыли.

ЯХЎТИ ДИФОН – Яхўтижынмуди гуйҗя, та зэ Палестина дифонди нанбонгәни; яхўтижынмуди зўгуй. Тади дин дади чынпусы Иерусалим.

ЯХЎТИЖЫНМУ – Яхўти шынжынди йиче хубый, есы йиче исраилжынди данлин минзы.

ЯХЎТИ ЙҮЯН – Исраилжынму вон Вавилон гуйҗя (җысы зэ заму шыдэ зочянди 586 няншон) банди щянтян, таму сыйүн җыгә йүянли. Исраилжынму да Вавилон хуэйлэди йиху, дуәйибанзы жын на арамей йүян фәтуә хуали. Гуйҗун Китабуди хын дуәди буфын на яхўти йүян щехади.

Table of Contents

Гуйҗун Китаб

Торати Китабу

- Торати Китабу

- Датур

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50

ДИЛИТЎ

Хуадян (торат)

АДАН
АНЛАХЎ ТОРЛЯ
АМАЛИКЖЫНМУ
АМИНЭ
АММОНЖЫНМУ
АМОРЕЙЖЫНМУ
АСТАРТА
АХУНМУ
БОХЎҖЯ
БЭ ГУЙҖУН МӘМӘДИ ҖУӘЗЫ
ВААЛ
ВАРДЭ
ВӘПЫНЗЫ ҖЕЧИ
ВОН БЫЙНИ ЩИ ГЎНАХАРДИ ЖЫЗЫ
ВЭДОЖЫН
ГАЛИЛЕЯ
ГЕРГЕСЕЙЖЫНМУ
ГӘ МЫЙЗЫДИ ҖЕЧИ
ГУЙҖУН ВӘР
ГУЙҖУН ҖОНФОН
ГУЙҖУН ҖОНФОНДИ ЙҮАНЗЫ
ГУЙҖУН КИТАБУ
ГУЙҖУН ЛИЩИН
ГУЙҖУН МӘМӘ
ГУЙҖУН ЩЁН-Ю
ГУЙҖУН ЮДЫНЗАН
ГУН-ЁН (жунгуә хуа)
ГЎНАХАР
ГЎРБАНИ
ДА АХУН
ДАНЛИН ХЎДАМУДИ ЁНЗЫ
ДИН ГУЙҖУН ВӘР
ДЭЦЭ ХЎДА
ЕВУСЕЙЖЫНМУ
ЕНАКДИ ХУБЫЙ
ЕФОД
ҖИНШЫН
ҖЎ
ЗОНГУЙ
ЗЎ
ИБРАЩИМЭ (ИБРАМЭ)
ИОРДАН ХӘ
ИСМАИЛ, ИСМАИЛҖЯДИ ЖЫНМУ
ИСРАИЛ
ИСХАР
ЙИНПАН
КЕНЕЙЖЫНМУ
КОНЗЫШОН ДЭДИ ЛЯНЛЯНЗЫ
КЭРАМЭТИ
ЛАДАН ЩЁН
ЛЕВИТЖЫНМУ
ЛЁН ПЯН ШЫТУ
ЛИВАН САН
МАДИАН, МАДИАНЖЫНМУ
МАННА ЛЁНШЫ
МАФЫНБИН
МӘЮ ЖЁМЯНДИ МӘМӘ ҖЕЧИ
МОАВЖЫНМУ
МОЛОХ
МУНАФИК
МУСА
МУСАДИ ФАЛҮ
МЯНДИ ДЭ ЛЁНШЫДИ ГЎРБАНИ
НАЗОРЕЙЖЫН
НЭГЭ ДУН-Я
ПАСХА ҖЕЧИ
ПИННАН ГЎРБАНИ
РЕФАИМЖЫНМУ
СИНАЙ
ТЯНЩЯН
УРИМ ДЭ ТУММИМ
ФАЛҮ ФУ
ФИЛИСТИМЖЫНМУ
ХАЛДЕЙЖЫНМУ
ХАМОС
ХАНААН (яхути хуа: Кенаан)
ХАНАНЕЙЖЫНМУ
ХАРАМ
ХЕРУВИМ (яхўти хуа)
ХЕТТЕЙЖЫНМУ
ХӘТУН ЩЁНЗЫ
ХИВВЕЙЖЫНМУ
ХОРИВ
ХОРРЕЙЖЫНМУ
ХЎДАДИ ШЫН ЛИН
ХЎДАДИ ГУЙҖУН ҖОНФОН
ЧУЙ ЛАБАДИ ҖЕЧИ
ШАНБЭ
ЩЕ
ШЕКЕЛЬ ЙИНЧЯН
ШОДИ ГЎРБАНИ
ШО ГЎРБАНИДИ ҖУӘЗЫ
ШО ЩЁНДИ ҖУӘЗЫ
ШОДИ ЩЁН
ШУЩИН
ШЫГӘ ДАТЯНМИН
ШЫНЖЫН (наби
ШЫТУ ҖЎЗЫ
ШЫЧИР
ЯГЎБЭ
ЯХЎТИ
ЯХЎТИ ДИФОН
ЯХЎТИЖЫНМУ
ЯХЎТИ ЙҮЯН